Кіріспе

Таиландта 2005 жылдың 6 ақпанында жалпы сайлаулар өтті. Нәтижесінде премьер-министр Таксин Шинаватраның «Тай Рак Тай» партиясы үлкен жеңіске жетті, ол Өкілдер палатасындағы 500 орынның 377-сін жеңіп алды, ал оның бұрынғы коалициялық серіктесі «Чат Тай» партиясы 25 орын алды. Оппозициялық «Демократиялық партия» 96 орынға ие болды, ал жаңадан құрылған «Махашон» партиясы екі орынға ие болды.

Өмірбаян

2001 жылғы жалпы сайлаудан кейін Жаңа Үміт партиясы «Тай Рак Тай» партиясына қосылды, бірақ кейін Чинчай Монгколтхам осы партияны (NAP) қайта құрды. «Ұлттық даму» партиясы (Таиланд) және «Серитам» партиясы да «Тай Рак Тай» партиясымен бірікті.

Сайлау жүйесі

Сайлау уақытында Өкілдер палатасы бір мандатты сайлау округтерінен сайланған 400 депутаттан және ұлттық партиялық тізімдер бойынша пропорционалды негізде сайланған 100 депутаттан құралды.

Демократиялық партия

Баниат Бантадан басшылық еткен Демократиялық партия басқа екі партияның коалициясын жеңе алмайтынын түсінгенмен, 200 мандатқа қол жеткізуді үміттенеді, бұл 70 мандаттық үстеме болар еді. Дегенмен, Баниаттың оңтүстік тобы мен Абхизит Веджаджива жетекшілік еткен Бангкок тобы арасындағы ішкі қайшылықтар осы мақсатты одан да қиынға соқты. Демократтар халыққа жағдай жасау саясатын ұстана отырып, жұмыс орындарын көбейту, білім беруді және денсаулық сақтауды тегін ету, сондай-ақ қылмыс пен жемқорлыққа қарсы күресуге уәде берді. Бірақ партия өзінің саясатының толық мәліметтерін жариялаудан бас тартты. TRT-ның үлкен жеңісі екі партияның көшбасшыларының болашағына күмән туғызды, ал Баниат сайлаудан кейін дереу Демократиялық партия төрағасы лауазымынан кетті. Баниаттың орнын баскан Абхизит Веджаджива: "Партияны жаңару үшін көп уақыт керек, себебі біз төрт жыл алға қарап, халықтың жүрегінде қалай қалу керектігін ойластыруымыз қажет" деді.

Тайлық рак тайлық

Тайлық Рак Тай партиясы Таиландта ешбір саяси партияның бұрынғы еркін сайлауда жете алмаған абсолютті көпшілікті жеңіп алуға тырысты. Оған қарсы тұру үшін басқа партиялар мен азаматтық қоғам ұйымдары коалиция құрды, олар Таксиннің билігі тым көп екенін және оған парламентте абсолютті көпшілік беру оның авторитарлық бейілімдерін күшейтеді деп мәлімдеді. Мысалы, көрнекті ғалым Касем Сирисамфан Таксинды «парламенттік диктатура» орнатумен айыптап, «халық миллиардер премьер-министрдің ел мен саясатына үстемдік етуін қаламайды» деді. Таксин партиясы Таиландқа тұрақты, тиімді және сыбайлас жемқорлықтан таза үкімет сыйлағанын айтты, бірақ сыншылар Таксиннің кезінде сыбайлас жемқорлықтың күшейгенін мәлімдеді. Партия өкілі Сурананд Веджаджива «Тайларды сүйетін тайлар» партиясы «популистік саясатын іс-қимылға айналдыра алған алғашқы партия» екенін айтты. «Партияның жетістіктері мен Таксин мырзаның көрегендігі партияға айқын артықшылық береді және ол абсолютті көпшілікті жеңіп алады», деді ол. Тай саясаты көбінесе аймақтық сипатқа ие. Тай Рак Тай партиясы солтүстік-шығыс аймақта (Исан) ең күшті, ол елдің ең кедей және ең көп халқы бар бөлігі, онда Таксиннің популистік саясаты ең танымал. ТРТ солтүстікте де үстемдік танытады, себебі Таксин Чиангмай қаласында дүниеге келген және үкімет шығындарының көп бөлігін туған жеріне жұмсаған. Бангкок сайлаушылары, елдің ең бай бөлігі, көбінесе болжамсыз болады, бірақ тұрақты экономикалық өсім, «Салауатты Бангкок» және «Астана бойынша 10 жаңа MRT желісі» сияқты мақсатқа бағытталған сайлау науқандары, сондай-ақ 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісінен кейін Таксиннің танымалдылығы астананың орта таптарының ТРТ-ге адалдығын өзгертуге жеткілікті болды. Демократтар оңтүстікте ең күшті, бірақ Бангкоктағы либералды көзқарасты сайлаушылар арасында да танымал. 2004 жылы көптеген сарапшылар Таксиннің танымалдылығы 2003 жылғы деңгейден төмендегенін және оның өз партиясы үшін абсолютті көпшілікті алуы қиын екенін айтты. Таиландтың оңтүстігінде мұсылман наразыларының қазасы мен құс тұмауының таралуы Таксин үкіметінің тиімсіз шешімдері ретінде қарастырылды.

Цунами әсері

Бұл есептер 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісінен туған апат салдарынан күшін жоғалтты, бұл апат оңтүстік жағалаудағы алты провинцияны қиратты. Цунами және оның салдары сайлау кампаниясын медиа назарынан шығарып, сонымен қатар ұлттық бірлік сезімін күшейтті, бұл екеуінен де биліктегі үкімет пайда көре алатын еді. Көптеген сарапшылар Таксин үкіметінің апатқа жауап беруін жоғары бағалады. Саяси комментатор Веера Пратепчайкул 10 қаңтарда «Банккок Пост» газетінде былай деп жазды: «Таксин мырза апатқа жылдам ден қойғаны, шешімділігі және дағдарысты басқару дағдылары үшін мақтауға лайық». Веера сондай-ақ цунамиден тікелей зардап шеккен провинциялардың Демократиялық партияның оңтүстіктегі бекінісінің бір бөлігі екенін, ал Таксиннің, әсіресе мемлекеттік телеарнада, аймаққа көмек жеткізудегі жоғары беделі партиясының оңтүстікте көбірек орын жеңіп алу мүмкіндігін арттыратынын атап өтті. «Демократтар Таксин мырзаның мемлекеттік ақпарат құралдарын сайлау науқаны үшін пайдаланғанына наразылық білдіруі мүмкін, бірақ халықтың пікірі басқаша болуы мүмкін», - деп жазды Веера. Ол, «Таксин мырзаның пайдасына» бұрылып жатқан «цунами» толқынын өзгертетін жалғыз нәрсе – ғажайып ғана» екенін де айтты. Нәтижесінде Демократтар Таиландтың оңтүстігінде үстемдігін сақтап, қол жеткізілген 52 оңтүстік мандаттың 50-сін жеңіп алды.

Сайлау алдындағы болжамдар

Осындай үлкен үміттердің артуына байланысты, Тай Рак Тайдың 250 орын жеңіп ала алмауы Таксин үшін ауыр соққы болар еді. Бангкок газеті "The Nation" 8 қаңтарда өз тілшілерінің болжамдарын жариялады. Олардың пікірінше, 400 сайлау округінен Тай Рак Тай 233 орын, демократтар 94, Chart Thai 47 және Great People 26 орын жеңіп алар еді. Егер партиялар 100 пропорционалды мандатта да сондай нәтижелерге қол жеткізсе, "Тайларды жақсы көретін тайлар" партиясы барлығы 290 орынға, ал демократтар шамамен 120 орынға ие болар еді. Бірақ бұл Таксиннің жеңісінің нақты көлемін бағалауда елеулі қателік екені дәлелденді.

Нәтижелер

Таксин партиясы Таиландтың көптеген аймақтарында үстемдік құрды. Бангкокте ол демократтар партиясына 4 орынға, ал Chart Thai партиясына 1 орынға қарсы 32 орын жеңіп алды. Орталық аймақта партия 79 орынға ие болды, ал Chart Thai 10 орынды, демократтар 8 орынды иеленді. Солтүстік аймақта партия демократтар партиясына қарсы 71 орын жеңіп алды. Солтүстік-шығыс (Исан) аймағында ол 126 орынға ие болды, Chart Thai 6 орынға ие болды, ал демократтар мен Махашон партиясы екі орыннан жеңіп алды. Тек оңтүстікте ғана үлкен жеңіске қарсылық көрсетілді. Демократтар өздерінің дәстүрлі бекінісінде 52 орын жеңіп алды, ал Chart Thai және Thai Rak Thai бір орыннан ғана жеңіп алды. Пропорционалды сайлау арқылы сайланған 100 орынның 67-сін Thais Love Thais жеңіп алды, демократтар 26 орынға, ал Chart Thai 7 орынға ие болды. Таксин енді бір партиялық үкімет құратынын айтты, соның салдарынан Chart Thai партиясымен болған беймәлім коалициясын аяқтады. Бангкокте шығатын The Nation газеті Таксиннің «тай саясатының тарихындағы ең күшті халықтық қолдауға ие болғанын және Корольдікке басшылық етуге сайланған ең ықпалды премьер-министр болатынын» жазды. Таксин Таиландтың демократиялық жолмен сайланған, толық төрт жылдық мерзімін аяқтаған және салыстырмалы түрде еркін сайлауда парламентте абсолютті көпшілікке ие болған алғашқы премьер-министрі. Сайлаудан кейін Таксин «саясатты жүзеге асыру және елдегі мәселелерді шешу үшін одан да көп еңбек ететінін және жылдам жұмыс істейтінін» айтты. Оның сөзіне göre, үкімет «халықаралық нарықта Таиландтың бәсекеге қабілеттілігін жылдам арттырады, сондай-ақ діни мәселелерді жақсартуға көңіл бөледі». Бұл елдің оңтүстігіндегі жағдайға сілтеме ретінде қабылданды, онда көптеген мұсылмандар тұрады, бұрын тәртіпсіздік пен ала-құлалықтар болған және Таксин партиясы бір орын ғана жеңіп алған. The Nation газеті былай деп хабарлады: «Оңтүстіктегі көптеген сайлаушылар Таксинге деген сенімін жоғалтқанын айтты, ол қазан айында Так Бай ауылында наразылық білдіргені үшін ұсталған 78 мұсылманның қазасы сияқты оқиғалар үшін кешірім сұраудан бас тартты».