Кіріспе

Вазоспазм – артериялық спазмның тамырлар тарылуына (вазоконстрикцияға) алып келетін жағдай. Бұл тіндер ишемиясына және тіндердің өліміне (некрозға) әкелуі мүмкін. Ми тамырларының спазмы субарахноидтық қан кету кезінде туындауы мүмкін. Симптомдық вазоспазм немесе кешіккен ми ишемиясы, әсіресе аневризмалық субарахноидтық қан кетуден кейін, операциядан кейінгі инсульт пен өлімге елеулі үлес қосады. Вазоспазм әдетте субарахноидтық қан кетуден кейін 4-10 күн аралығында пайда болады. Физикалық кедергімен қатар, вазоспазм ишемияның басты себебі болып табылады. Физикалық кедергі сияқты, вазоспазм да атеросклероз салдарынан туындауы мүмкін. Вазоспазм – Принцметал стенокардиясының негізгі себебі.

Патофизиология

Көбінесе эндотелий жасушалары простациклин мен азот оксидін (NO) бөліп шығарады, олар тегіс бұлшық еттер жасушаларының босаңсуын тудырады және тромбоциттердің бірігуін азайтады. Тромбоциттердің бірігуі АДФ-ті эндотелий жасушаларына әсер етуге ынталандырады және олардың тегіс бұлшық еттер жасушаларының босаңсуына көмектеседі. Дегенмен, тромбоциттердің бірігуі сонымен қатар тромбоксан А2 мен серотонинді ынталандырады, бұл тегіс бұлшық еттер жасушаларының жирылуын тудырады. Жалпы алғанда, босаңсу жирылудан басым. Атеросклероз кезінде бұзылған эндотелий байқалады. Ол тегіс бұлшық еттер жасушаларында босаңсуды тудыру үшін простациклин мен NO-ні аз бөледі. Сондай-ақ, тромбоциттердің бірігуінің тежелуі де азайған. Осы жағдайда, тромбоциттердің күшті бірігуі АДФ, серотонин және тромбоксан А2-ні өндіреді. Бірақ серотонин мен тромбоксан А2 тегіс бұлшық еттер жасушаларының жирылуын күшейтеді, нәтижесінде жирылу босаңсудан басым болады.

Асқынулар

Вазоспазм перифериялық қан тамырларының кең ауқымында, нашар түсінілген механизмдер бойынша пайда болуы мүмкін. Принцметаль стенокардиясы, Буергер ауруы, контрасттық заттарға байланысты селективті бүйрек тамырларының спазмы, гиперкоагуляция және криоглобулинемия – осы күрделі құбылыстың белгілі бір бөліктерінің мысалдары ғана. Жүректегі ишемия ұзаққа созылған коронарлық вазоспазмға байланысты стенокардияға, миокард инфарктісіне және тіпті өлімге алып келуі мүмкін. 30-300 Гц жиілікті тербеліске ұзақ уақыт бойы және суыққа байланысты қолдар мен саусақтардағы вазоспазм, қол-қол тербелісі синдромына әкелуі мүмкін, онда сезімталдық пен қолдың шеберлігі жоғалады.

Ангиография

Ангиографияда жамбас және қолтық артериялары арқылы тамырға кіруге басымдық беріледі, себебі олар тамыр спазмына аз ұшырайды. Ал қол артериясы аспаптық кіру кезінде тамыр спазмына көбірек бейім.

Гипотермиядан кейін қайта жылыту

2000 жылы бас жарақатынан кейін операция жасалған науқаста жеңіл гипотермия дамыды, бұл мидың жарақаттан кейін өзін қорғау үшін қолданатын әдеттегі қорғаныс механизмі. Гипотермиядан қалпына келтіру кезеңінен кейін науқас бас ішілік қысымның артуынан және анизокориядан қайтыс болды. Ми-жұлын сұйықтығының үлгісі және аутопсия нәтижелері ми тамырларының тарылуын көрсетті.

Емдеу

Атеросклероздың пайда болуын болдырмау арқылы тамыр құрысудың (вазоспазм) пайда болуын азайтуға болады. Бұл бірнеше жолмен жүзеге асырылуы мүмкін, ең маңыздысы – өмір салтын өзгерту, төмен тығыздықты липопротеин (ТТЛ) деңгейін азайту, темекі тартуды тоқтату, дене белсенділігін арттыру және қант диабеті, семіздік және гипертония сияқты басқа да қауіп факторларын бақылау. Фармакологиялық емдеуге гиполипидемиялық препараттар, тромболитиктер және антикоагулянттар жатады. Ишемиялық эпизодтардың ауырлығын және пайда болуын азайту үшін фармакологиялық мүмкіндіктерге органикалық нитраттар кіреді, олар көптеген тіндерде азот оксидін босату үшін жылдам метаболизденеді және ұзақ әрекет ететін (мысалы, изосорбид динитраты) немесе қысқа әрекет ететін (мысалы, нитроглицерин) препараттар ретінде жіктеледі. Бұл препараттар қандағы азот оксиді деңгейін арттырып, коронарлық тамырлардың кеңеюін тудырады, бұл коронарлық кедергінің төмендеуіне байланысты коронарлық қан ағынының артуына мүмкіндік береді, соның салдарынан өмірлік маңызды органдарға (миокардқа) оттегі жеткізілуі жақсарады. Бұл препараттардың әсерінен қандағы азот оксидінің артуы жүйелік тамырлардың кеңеюіне әкеледі, бұл өз кезегінде веноздық қайтымды, қарыншалық жүктемені және қарыншалық радиусты азайтады. Осылардың барлығы қарынша қабырғасының стресін азайтуға ықпал етеді, бұл маңызды, өйткені оттегіге деген қажеттілікті төмендетеді. Жалпы алғанда, органикалық нитраттар оттегіге деген қажеттілікті азайтып, оттегімен қамтамасыз етуді арттырады. Денеге тиімді осы өзгерістер ишемиялық симптомдардың, әсіресе стенокардияның ауырлығын азайтуы мүмкін. Вазоспазмның және нәтижесінде ишемияның пайда болуын және ауырлығын азайту үшін L-типті кальций арналарының блокаторлары (әсіресе нимодипин, сондай-ақ верапамил, дилтиазем, нифедипин) және бета-рецепторлардың антагонисттері (көбінесе бета-блокаторлар немесе β-блокаторлар деп аталады), мысалы пропранолол қолданылады. L-типті кальций арналарының блокаторлары коронарлық артериялардың кеңеюін тудырады, сонымен қатар миокардтың жиырылу қабілетін, жүрек соғуының жиілігін және қабырғаға тиетін стресті азайту арқылы жүректің оттегіге деген қажеттілігін азайтады. Осы соңғы үш фактордың төмендеуі миокардтың бірдей жүрек шығынына жету үшін жұмсауы тиіс күшті азайтады. Бета-рецепторлардың антагонисттері тамыр кеңеюін тудырмайды, бірақ L-типті кальций арналарының блокаторлары сияқты жүректің оттегіге деген қажеттілігін азайтады. Бұл төмендеу жүрек соғуының жиілігінің төмендеуінен, кейіннен жүктемеден және қабырғаға тиетін стрестен туындайды.

Қарсы көрсетілімдер

Органикалық нитраттарды PDE5 ингибиторларымен (мысалы, силденафилмен) бірге қабылдауға болмайды, себебі NO және PDE5 ингибиторлары циклдік GMP деңгейін көтереді, ал олардың фармакодинамикалық әсерлерінің қосындысы оңтайлы терапиялық деңгейден едәуір асып кетеді. Екі препаратты бірдей қабылдағанда, тегіс бұлшық ет жасушаларының тым күшті босаңсуынан қан қысымы күрт төмендеуі мүмкін. Астма шабуылдарын болдырмау үшін, реактивті өкпе ауруы бар пациенттерде бета-рецепторлардың антагонисттерін қолданудан сақтану керек. Сонымен қатар, AV түйінінің дисфункциясы бар және/немесе брадикардия тудыруы мүмкін басқа препараттар (мысалы, кальций арналарын блокадалайтын препараттар) қабылдап жүрген пациенттерде бета-рецепторлардың антагонисттерін қолданудан сақтану керек. Мұндай қарсы көрсетімдер мен дәрілік өзара әрекеттесулер асистолия мен жүрек тоқтауына алып келуі мүмкін. Кейбір кальций арналарын блокадалайтын препараттарды кейбір бета-рецепторларды блокадалайтын препараттармен бірге қолдануға болмайды, өйткені бұл ауыр брадикардияға және басқа да потенциалды қосымша әсерлерге себеп болуы мүмкін.

Түзету терапиясы

Атеросклероз соқпақтардың себебі болуы мүмкін және ишемияның ауырлығын күшейтуге әсер ететіндіктен, қан айналымын қалпына келтіру үшін хирургиялық емдеуге болады. Коронарлық тамырлардың соқпақтарына қатысты, перкутанды коронарлық интервенция немесе ангиопластика деп аталатын бір хирургиялық шара, артериядағы тарылу орнына стента орнату және оны баллонды катетер арқылы кеңейтуді қамтиды. Тағы бір хирургиялық шара – коронарлық артерияларды айналып өту (байпас жасау) операциясы.