Кіріспе

Новгород-Сіверський (Новгород Сіверський) – Украинаның солтүстігіндегі Чернігів облысындағы тарихи қала. Ол Новгород-Сіверський ауданының әкімшілік орталығы болып табылады, бірақ 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін облыстық маңызы бар қала ретінде қарастырылып, аудан құрамына кірмеген. Новгород-Сіверський қаласы Десна өзенінің жағасында, Киевтен шалқары орналасқан. Онда Украинаның қалалық бірлестіктерінің бірі – Новгород-Сіверський қалалық бірлестігінің әкімшілігі орналасқан.

Тарих

Қала алғаш рет 1044 жылы тарихқа енгізілді. 1098 жылдан бастап ол Сиверия княздығының астанасы болды, ол куман (половцы) және басқа да дала халықтарының шабуылына қарсы қорғаныш аймағы ретінде қызмет етті. Жергілікті князьдердің кумандарға қарсы жүргізген көптеген жорықтарының бірінен "Игорь жорығы туралы айтылған аңыз" шығыс славян әдебиетінің ерте кезеңдерінің маңызды ескерткіші пайда болды. 1239 жылы моңғолдар қаланы қиратқаннан кейін, ол Брянск князьдеріне, содан кейін Литваның ұлы князьдеріне қарасты. Алгирдастың ұлы Димитрий Корыбут (Карибут) билік етті. 1503 жылы Ведроша шайқасынан кейін Мәскеу осы аймақты басып алды, бірақ оны Польша қиын кезеңнен кейін, Жалған Дмитрий I-ге Новгород-Сиверский шайқасында мойынсұну арқылы жоғалтты. Новогрод-Сиверскийге 1620 жылы Польша королі III Сигизмунд Ваза Магдебург құқығын берді. Ол Польшаның ең шығыс округі (повиат) орталығы болды. Қала Ресей-Польша соғысы (1654–1667) нәтижесінде Ресейге өтті. Козак дәуірінде ол әскери рота қаласы (sotenne misto) мәртебесін алды, кейіннен полк қаласы (polkove misto) болды; бұл козак әскері мен мемлекетінің әскери-әкімшілік бөлімдері еді. Сонымен қатар, Новогрод-Сиверский Украинаның сол жақ жағалауындағы мәдени орталыққа айналды. 1782–1797 жылдары ол жеке басқару орталығының (namestnichestvo) астанасы болды. Содан кейін оның маңызы бірте-бірте төмендеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Новогрод-Сиверскийді 1941 жылдың 26 тамызынан 1943 жылдың 16 қыркүйегіне дейін неміс әскері басып алды. 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Новогрод-Сиверский облыстық маңызы бар қала ретінде қарастырылды және аудан орталығы болғанымен, Новогрод-Сиверский ауданына кірмеді. Украинаның әкімшілік реформасы аясында Чернигов облысының аудандарының саны төртке дейін азайтылып, қала Новогрод-Сиверский ауданына қосылды. 2022 жылдың 24 ақпанында Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде ол Ресей әскерлері басып алды.

Сәулет

Тарихи апаттарға қарамастан, қала көптеген сәулет ескерткіштерін сақтап қалды және Чернигов мемлекеттік тарихи-сәулет қорығының филиалы құрылды. Қала ландшафтында еркін жоспарлау сақталған. Қаланың тарихи орталығының шекарасы әлі анық емес. Туристік тартымдылықтар екі биік жартастың арасында, шатқалдармен бөлініп орналасқан: Құтқарушы және Тәңірдің Тұлғасы өзгерген монастыры мен қала орталығы. Мемлекеттік маңызы бар сәулет ескерткіштері қорықтың аумағын құрайтын бес жеке аймаққа шашырап орналасқан. Ең ірі аймақ – Құтқарушы және Тәңірдің Тұлғасы өзгерген монастырының аумағы. Басқа аймақтар – Успенский (Дормиция) соборы, ағаштан салынған Святой Николай шіркеуі, триумф аркасы және сауда галереялары. Қала орталығында 18-19 ғасырлардағы құрылыстар мен тұрғын үйлер сақталған. Қаланың ең қызықты жері – Чернигов митрополиттерінің бұрынғы резиденциясы, Құтқарушының Тұлғасы өзгерген монастыры. Онда неоклассикалық собор (1791–1796, Джакомо Кваренги жобалаған), 17 ғасырға жататын тас қабырғалар және 16 ғасырдан бастап сақталған бірнеше шіркеу негіздері бар. Басқа да көрнекті орындарға казак барокко стиліндегі Успенский соборы, триумф аркасы (1787) және ағаштан салынған Святой Николай шіркеуі (1760) кіреді.