Навахо жаратылыс мифі және төрт әлемнің тарихы

Навахо мифологиясы: әуелгі әлемнің пайда болуы, қасиетті желдің ролі, төрт бағыттың маңызы. Навахо өмірі мен рәсімдерінің негізі.

44 мин оқу

100%

Дереккөз: Diné Bahaneʼ — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Навахоның жаратылыс мифы ( ) – навахоның діни сенімдерінің бір бөлігі ретінде, навахоның ежелгі дәуірде пайда болуын баяндайтын жаратылыс туралы әңгіме. Ол Навахоның дәстүрлі отаны – Динета аймағына және навахоның дәстүрлі өмір салты мен рәсімдерінің негізіне қатысты. Әңгімелер барысында бағыттар мен төрт санының маңыздылығы көптеген жағдайларда аталып өтеді. Негізгі сюжеттік желісі Құдайлы жел ( , ‘Құдайлы жел’) деп аталатын жарық тұманының пайда болуымен басталады, ол қараңғылықтан көтеріліп, төрт ([tɪ̀jɪ̀n tɪ̀nèʔé], ‘Құдайлы адамдар’) рухын жандандырып, мақсатқа жетелейді. Бұл оқиға Жер және адамдардың физикалық денесі пайда болмас бұрын, тек адамдардың рухани жаны болған кезде болған делінеді. Содан кейін Құдайлы адамдар төменгі әлемдерді аралап, келесі әлемге өтуге дейін әрқайсысынан маңызды сабақтар алды. Төртінші және соңғы әлем – қазіргі Навахо халқының өмір сүретін әлемі.

Төрт әлем

Дине Бахане төрт мифтік әлемнің сипаттамаларын және оқиғаларын егжей-тегжейлі сипаттайды. Бірінші немесе Қараңғы әлем төрт теңіздің ортасында жүзетін аралға шоғырланған, кішкентай болды. Бірінші әлемнің тұрғындары – төрт [адам], екі Қойот, төрт теңіздің төрт билеушісі, тұманды жандар, және түрлі жәндіктер мен жартас адамдары, соңғылары – Ауа рухы халықтары еді. Табиғаттан тыс жаратылыстар, Бірінші Әйел және Бірінші Ер, осы жерде пайда болды және бір-бірінің оттарын көргеннен кейін алғаш рет кездесті. Бірінші әлемдегі әртүрлі тіршілік иелері бір-бірімен соғыса бастады, сондықтан олар шығыстағы жарықтан ұшып кетуге мәжбүр болды. Екінші әлем ([nɪ̀ʔ xòtòːtɬʼɪ̀ʒ]) көк-сұр түкті әртүрлі сүтқоректілермен және көк қарлығаштарды қоса, әртүрлі құстармен мекендеген. Бірінші әлемнің жаратылыстары Қарлығаш Басшысын ([txɑ́ʃtʃʰóʒìː]) ренжітті, сондықтан оларды кетуге мәжбүр етті. Осы үшін Бірінші Ер, адамнан жасалған таяқ пен басқа материалдардан тұратын құрал жасады, ол адамдарға оңтүстіктегі жарық арқылы келесі әлемге өтуге мүмкіндік берді. Үшінші немесе Сары әлемде ([nɪ̀ʔ xɑ̀ɬtsʰòːɪ́]) бір-бірімен қиылысатын екі өзен, қасиетті таулар және көбінесе жануарлар сияқты адамдар болды, бірақ күн әлі жоқ еді. Бұл жолы оларды халық арасындағы келіспеушілік емес, Қойот екі баласын ұрлаған кезде болған үлкен су тасқыны қуып жіберді. Төртінші немесе Ақ әлемге ([nɪ̀ʔ xòtɪ̀sxõ̀s]) келген кезде, онда анайелер өмір сүрді. Қасиетті таулар Екінші әлемдегі түпкі таулардан алынған топырақтан қайта жаратылды. Бірінші Ер және Киелі Халық күн, ай, маусымдар және жұлдыздарды жаратты. Осы жерде Қойот көлге тас лақтырып, егер ол батса, өлгендер бұрынғы әлемге қайта оралады деп жариялаған кезде нағыз өлім пайда болды. Төртінші әлемде туған алғашқы адам – ([jòːɬkɑ̀ì ɑ̀stsɑ̃́ː]), ол [ɑ̀stsɑ̃́ː nɑ́tɬèːxé] болып жетіледі, өз кезегінде, Батыр Егіздерді дүниеге әкелді, олар әлемді түрлі қасіреттерден құтқару үшін көптеген оқиғаларға қатысты. Қазіргі заманғы адамдардың бірнеше тобы Төртінші әлемде бірнеше рет жаратылды, ал Киелі Халық оларға бүгінге дейін сақталған рәсімдерді берді.

The Diné Bahane’ has detailed descriptions of characteristics and events of the four mythical worlds. The First or Dark World, was small and centered on an island floating in the middle of four seas. The inhabitants of the first world were the four , the two Coyotes, the four rulers of the four seas, mist beings and various insect and bat people, the latter being the Air Spirit People. The supernatural beings First Woman and First Man came into existence here and met for the first time after seeing each other's fire. The various beings on The First World started fighting with one another and thus had to depart by flying out through an opening in the east. The Second World ([nɪ̀ʔ xòtòːtɬʼɪ̀ʒ]) was inhabited by various blue gray furred mammals and various birds, including blue swallows. The beings from the First World offended Swallow Chief, ([txɑ́ʃtʃʰóʒìː]), and they were asked to depart. To do so, the First Man created a wand of jet and other materials to allow the people to walk upon it up into the next world through an opening in the south. In the Third or Yellow World, ([nɪ̀ʔ xɑ̀ɬtsʰòːɪ́]) there were two rivers that formed a cross, the Sacred Mountains, more animal people but there was still no sun. This time it was not discord among the people that drove them away but a great flood caused by ([txéːxòːɬtsʰótì]) when Coyote stole her two children. When the people arrived in the Fourth or White World, ([nɪ̀ʔ xòtɪ̀sxõ̀s]) there were anaye living there. The Sacred Mountains were re formed from soil taken from the original mountains in the Second World. First Man, and the Holy People created the sun, moon, seasons, and stars. It was here that true death came into existence when Coyote tossed a stone into a lake and declaring that if it sank then the dead would go back to the previous world. The first human born in the Fourth World is ([jòːɬkɑ̀ì ɑ̀stsɑ̃́ː]) who matures into [ɑ̀stsɑ̃́ː nɑ́tɬèːxé], in turn, gives birth to the Hero Twins called and The twins have many adventures in which they helped to rid the world of various monsters. Multiple batches of modern humans were created a number of times in the Fourth World, and the gave them ceremonies which are still practiced today.

Бірінші әлем немесе

Бұл сөздер ежелден жеткен әңгіме. Алғашқы әлем кішкентай, күйреуктей қараңғы болды. Төрт теңіздің ортасында тұманның ішінде жүзіп тұрған арал болды. Аралдың үстінде қарағай өсті. Сол жерде қара құмырсқалар мекендеді. Сол жерде қызыл құмырсқалар мекендеді. Сол жерде құсқұйрықтар қоныстанды. Сол жерде сары қоңыздар өмір сүрді. Сол жерде қатты қоңыздар өмір сүрді. Сол жерде тас тасығыш қоңыздар өмір сүрді. Сол жерде қара қоңыздар қоныстанды. Сол жерде койот қоңыздары өмір сүрді. Сол жерде жарғақтар мекендеді. Сол жерде ақ бетті қоңыздар өмір сүрді. Сол жерде шегірткелер қоныстанды. Сол жерде ақ шегірткелер мекендеді. Бұл – Бірінші әлемде өмір сүрген Ауа рухының он екі тобы. Аралдың төңірегінде төрт теңіз болды. Әр теңізге бір-бір тіршілік иесі билік етті. Шығыстағы теңізде судағы нәрселерді ұстап алатын үлкен Су иесі мекендеді. Оңтүстік теңізінде Көк бақа өмір сүрді. Батыстағы теңізде Бақа мекендеді. Солтүстік мұхитында Қысқы дауыл мекендеді. Әр теңіздің үстінен бір-бір бұлт пайда болды. Қара бұлт, ақ бұлт, көк бұлт және сары бұлт болды. Қара бұлт Өмірдің Әйел рухын қамтыды. Ақ бұлт Таңның Ер рухын қамтыды. Көк бұлт пен Сары бұлт батыста қосылып, бұлттардан жел соқты. Желдің тынысынан Бірінші Әйел пайда болды, онымен бірге сары жүгері, пішіні кемелді, тұқымдары бүкіл қабығын жабатын болды. Ақ қабық, көкжиек, иірімшік де онымен бірге болды. Қара бұлт пен Ақ бұлт шығыста қосылып, бұлттардан жел соқты. Сол желдің тынысынан Бірінші Ер Адам пайда болды, онымен бірге ақ жүгері, пішіні кемелді, тұқымдары бүкіл қабығын жабатын болды. Ақыл-ой мен анық көрудің символы – кристалл онымен бірге болды. Бірінші Әйел өзінің түркізімен от жақты. Бірінші Ер Адам өзінің кристаллымен от жақты. Оның жарығы – ақылдың алғашқы оянуы болды. Олар алыстан бір-бірінің жарығын көрді. Көк бұлт пен Сары бұлт аспанға көтерілгенде, Бірінші Әйел Бірінші Ер Адамның отының жарығын көріп, оны іздеуге шықты. Үш рет сәтсіздікке ұшырады. Төртінші рет Бірінші Ер Адамның үйін тапты. "Бұл не нәрсе екен деп ойладым", – деді ол. "Сенің келе жатқаныңды көрдім, неге келмедің деп ойладым", – деді Бірінші Ер Адам. "Неге отыңды алып келмейсің, біз бірге өмір сүрейік". Бірінші Әйел осыған келісті. Сөйтіп, қазіргідей ер адам әйелге емес, әйел ер адаммен бірге тұруға келді. Тағы бір жаратылыс, [mɑ̃̀ʔìːtxòʔɪ́ ɑ́ɬtʃhɪ́nɪ́], Ұлы Койот суда пайда болды. Ол Бірінші Ер Адам мен Бірінші Әйелге өзінің жұмыртқадан туғанын, судың астындағы және аспандағы барлық нәрсені білетінін айтты. Бірінші Ер Адам оған сенді. Содан кейін екінші койот, "Бірінші Ашулы" пайда болды. Ол үшеуіне: "Сендер өздеріңді алғашқы адамдар деп ойлайсыңдар ма? Қателесесіңдер. Сендер жаралғанда мен тірі едім". Бірінші Ашулы әлемге сиқыршылықты әкелді. Олар онда бірнеше адамның өмір сүріп жатқанын тапты: көк құстар, көк шоқпарлар, көк қаздар, көк бақалар және көк түкті барлық жануарлар. Сол жерде құдіретті қарлығаштар да өмір сүрді. Олар көк үйлерде, кең көк жазықта шашырап тұрды. Үйлер конус пішіндес, жоғары қарай тілімделген. "Құлагерлер" "Ауа рухына" "Біздің арамызға қош келдіңдер" деді. Сонда "Құлагерлер" мен "Ауа рухы" бір-біріне тайпаның мүшелері сияқты қарады. Олар жиырма үш күн бойы ынтымақпен өмір сүрді. Бірақ жиырма төртінші күні түнде Ауа рухының бірі қарлығаш басшысының әйеліне жақындап, онымен бірге болуды тіледі. Келесі күні таңертең, кешегі оқиғаны білген соң, "Құлагер" басшысы жаңа келгендерге: "Біз сіздерді арамызға қабылдадық. Сіздерді туысқандай көрдік. Ал сіздер бізге осылай жақсылықтарымызды қайтарасыздар. Енді сіздер осы әлемнен кетуге тиіссіздер". Басшы "Ауа рухы" тобына кетуге бұйырғаннан кейін: "Дегенмен, бұл жаман жер. Барлығымызға жететін тамақ жоқ. Адамдар күн сайын аштықтан өліп жатыр. Тіпті, сіздерді қалуға рұқсат берсек те, ұзақ өмір сүре алмайсыздар". "Ауа рухы" тобының адамдары келесі әлемге жол іздеп көтерілді. "Жел" оларды оңтүстіктен шақырды. Олар оның соңынан ілесіп, аспандағы жарыққа тап болды. Аспанның қабырғасы қатты, олар бұрын болған әлемге ұқсады. Бірінші Ер Адам реактивті және басқа да материалдардан жасалған бір таяқ жасады, ал "Ауа рухы" адамдары оның үстімен ұшып немесе жүріп келесі әлемге өтті. Бір-бірлеп олар арғы бетке өтті.

Of a time long ago these things are said. The first world was small, and black as soot. In the middle of the four seas there was an island floating in the mist. On the island grew a pine tree. Dark ants dwelt there. Red ants dwelled there. Dragonflies dwelled there. Yellow beetles dwelled there. Hard beetles dwelled there. Stone carrier beetles dwelled there. Black beetles dwelled there. Coyote dung beetles dwelled there. Bats dwelled there. White faced beetles dwelled there. Locusts dwelled there. White locusts dwelled there. These were the twelve groups of the , the Air Spirit People, who lived in the First World. Around the floating island were four seas. Each sea was ruled by a being. In the sea to the East dwelled , Big Water Creature, The One Who Grabs Things in the Water. In the sea to the south lived , Blue Heron. In the sea to the west dwelled , Frog. In the ocean to the north dwelled , Winter Thunder. Above each sea appeared a cloud. There was a black cloud, a white cloud, a blue cloud, and a yellow cloud. The Black Cloud contained the Female spirit of Life. The White Cloud contained the Male spirit of Dawn. The Blue Cloud and the Yellow Cloud came together in the West, and a wind from the clouds blew. From the breath of wind, First Woman, , was formed, and with her the yellow corn, perfect in shape, with kernels covering the whole ear. White shell, and turquoise, and yucca were there with her. The Black Cloud and the White Cloud came together in the East, and the wind from the clouds blew. From the breath of wind, First Man, , was formed and with him the white corn, , perfect in shape, with kernels covering the whole ear. Crystal, symbol of the mind and clear seeing, was with him. First Woman made a fire with her turquoise. First Man made a fire with his crystal. Its light was the mind's first awakening. They saw each other's light in the distance. When the Blue Cloud and the Yellow Cloud rose high in the sky, First Woman saw the light of First Man's fire, and she went out to find it. Three times she was unsuccessful. The fourth time she found the home of First Man. "I wondered what this thing could be," she said. "I saw you walking and wondered why you did not come," First Man said. "Why do you not come with your fire, and we will live together." First Woman agreed to this. So instead of the man going to the woman, as is the custom now, the woman went to live with the man. Another person, [mɑ̃̀ʔìːtxòʔɪ́ ɑ́ɬtʃʰɪ́nɪ́], Great Coyote, was formed in the water. He told First Man and First Woman that he had been hatched from an egg, and knew all that was under the water and all that was in the skies. First Man believed him. Then a second coyote, , First Angry, appeared. He said to the three, "You believe that you were the first persons. You are mistaken. I was living when you were formed." First Angry brought witchcraft into the world. They found a number of people already living there: bluebirds, blue hawks, bluejays, blue herons, and all the blue furred beings. The powerful swallow people lived there also. They lived in blue houses, scattered across a broad, blue plain. The houses were cone shaped and they were tapered towards the top. The swallow people said to the Air Spirit People, "You are welcome here among us." The Swallow people and Air Spirit people then treated each other like they were all members of a single tribe, and for twenty three days they all lived together in harmony. But on the night of the twenty fourth day one of the Air Spirit People approached the wife of the swallow chief and wished to sleep with her. The next morning after finding out what happened the previous night, the Swallow Chief, , said to the newcomers, "We welcomed you here among us. We treated you as kin. Yet this is how you return our kindness. Now you must leave this world." After the Chief told the Air Spirit people that they must leave, he said “Anyhow, this is a bad land. There is not enough food for all of us. People are dying here every day from hunger. Even if we allowed you to stay, you could not live here very long." The Air Spirit people wandered upward looking for a way into the next world. , The Wind, called to them from the South. They followed him and found a slit in the sky that was upward slanted. The sky had a hard shell like the world they had previously been to. First Man created a wand of jet and other materials and the Air Spirit people flew or walked upon it up into the next world. One by one they passed through to the other side.

Үшінші әлем немесе

Көк құс Әуе Рухының халқына қосылып, үшінші немесе сары әлемге бірінші болып келді. Одан кейін Бірінші Төрт және баршасы келді. Ұлы Әйел өзені солтүстіктен оңтүстікке дейін осы жерді кесіп өтті. Ұлы Еркек өзені шығыстан батысқа дейін осы жерді кесіп өтті. Екі өзен ортада бірімен-бірі араласып ақты, және осы жердің аты – Сулардың Қосылысы. Сары әлемде алты тау болды. Шығыста [sɪ̀snɑ̀ːtʃɪ̀nɪ́] Таң, немесе Ақ Қабық Тауы. Оңтүстікте [tsʰòːtsɪ́ɬ] Көк Мұныз, немесе Көк Тас Тауы. Батысында [tòːkʼòʔóːsɬít] Жеміс Қабығы Тауы орналасқан. Солтүстікте [tɪ̀pé nɪ̀tsʰɑ̀ː] Үлкен Қой Тауы орналасқан. Сары әлемнің ортасына жақын – Жұмсақ Тауарлар немесе Жолақты Тас Тауы. Ал оған жақын, орталықтан шығысқа қарай – Қымбат Тастар, немесе Ұлы Шомыр Тауы. Тауларда Киелі Халық өмір сүрді. Олар өлмейтін, және жаңбырдың және күннің сәулесінің жолымен саяхаттауға болатын. Бірі – Сөйлейтін Құдай. Оның денесі ақ. Бірі – Су Шашыратушы. Ол көк. Бірі – Ұй Құдайы. Оның денесі сары. Бірі – Қара Құдай, оттың құдайы. Олардан шығысқа қарай Түркіз Жігіт тұрды, ол еркек те, әйел де емес, Ұлы Еркек Қамысын күзетіп тұрды. Ал батысқа қарай, Жеміс Қабығы Тауында, Ақ Қабық Қызы өмір сүрді, ол да еркек те, әйел де емес. Оның жанында Ұлы Әйел Қамысы өсті, ол судың жағасында, тостағансыз өсті. Күзде төрт Киелі Адам Бірінші Адам мен Бірінші Әйелді шақырып, оларға келді, бірақ олар сөйлеспеді. Төрт күн қатарынан келді. Төртінші күні Қара Құдай: "Сіздер тазаруыңыз керек, және біз он екі күн ішінде қайта ораламыз", – деді. Бірінші Адам мен Бірінші Әйел мұқият жуынып, жүгері ұнымен кептірілді. Олар тыңдап, күтті. Он екінші күні төрт Киелі Адам оралды. Су Шашыратушы мен Қара Құдай қасиетті еркек терісін алып келді. Сөйлейтін Құдай екі жетілген жүгерінің қанығын алып келді, олардың ұштары толығымен дәнмен жабылған. Бір жүгері ақ, Бірінші Адамға тиесілі еркек жүгері. Екінші жүгері сары, Бірінші Әйелге тиесілі әйел жүгері. Құдайлар бір теріні батысқа қаратып жерге қойды, және оның үстіне екі жүгеріні, ұштары шығысқа қаратып қойды. Ақ жүгерінің астына ақ бүркіттің қауырсыны салынды. Сары жүгерінің астына сары бүркіттің қауырсыны салынды. Олар халыққа, жел кірсін үшін қашықта тұруға айтты. Ақ Жел, екі терінің арасынан соқты, және жел соққанда, әрбір Киелі Адам олардың төңірегінде төрт рет айналды, және қауырсындардың қозғалысын көруге болды. Осылайша олар Бірінші Адам мен Бірінші Әйелді рухани тұлғалардан ұлы күштерге ие адамдарға айналдырды. "Енді, – деді Киелі Халық, – күйеу мен әйел ретінде өмір сүріңдер". Төрт күннен кейін Бірінші Әйел егіздерді дүниеге әкелді. Олар еркек те, әйел де емес еді, бірақ төрт күннен кейін екінші жұп егіздер дүниеге келді, бірі еркек, бірі әйел. Жиырма күннен кейін бес жұп егіз туылды, жартысы еркек, жартысы әйел. Олар бірден есейді. Киелі Халық әрбір жұп егізді өз үйлеріне, Шығыс Тауына алып барып, оларға маска киюді және дұға етуді үйретті, содан кейін оларды ата-аналарына қайтарды. Сегіз қыс өтті, және сол уақытта егіздер Мираж Халықтарымен жұп тапты. Көптеген адамдар пайда болды.

The bluebird had joined the Air Spirit People and was the first to reach the Third or Yellow World. After him came the First Four and all the others. The great Female River crossed this land from north to south. The great Male River crossed the land from east to west. The rivers flowed through one another in the middle, and the name of this place is , Crossing of the Waters. In the Yellow World were six mountains. In the East was [sɪ̀snɑ̀ːtʃɪ̀nɪ́] Dawn, or White Shell Mountain. In the South was [tsʰòːtsɪ́ɬ] Blue Bead, or Turquoise Mountain. To the West was [tòːkʼòʔóːsɬít] Abalone Shell Mountain. In the North was [tɪ̀pé nɪ̀tsʰɑ̀ː] Big Sheep Mountain. Near the Center of the Yellow World was , Soft Goods or Banded Rock Mountain. And near it, East of center, there was , Precious Stones, or Great Spruce Mountain. Holy People lived on the mountains. They were immortal, and could travel by following the path of the rainbow and the rays of the sun. One was , Talking God. His body was white. One was , Water Sprinkler. He was blue. One was , House God. His body was yellow. One was , Black God, the god of fire. Beyond them to the east lived Turquoise Boy, who was a , neither male nor female, who guarded the great male reed. And far to the West, on Abalone Shell Mountain, lived White Shell Girl, also a With her was the big female reed, which grew at the water's edge with no tassel. In the autumn, the four Holy People called to First Man and First Woman, and visited them, but they did not speak. Four days in a row they visited. On the fourth day, Black God said, "You must cleanse yourselves and we will return in twelve days." First Man and First Woman bathed carefully and dried themselves with corn meal. They listened and waited. On the twelfth day the four Holy People returned. Water Sprinkler and Black God carried a sacred buckskin. Talking God carried two perfect ears of corn, with their points completely covered with kernels. One ear of corn was white, the male corn belonging to First Man. The other ear was yellow, the female corn belonging to First Woman. The gods placed one buckskin on the ground facing west, and on it they placed the two ears of corn with their tips pointing east. Under the white ear they put the feather of a white eagle. Under the yellow ear of corn they put the feather of a yellow eagle. They told the people to stand at a distance so that the wind could enter. The White Wind, blew between the buckskins, and while the wind blew, each of the Holy People walked four times around them, and the feathers were seen to move. In this way, they transformed First Man and First Woman from spirit people into human beings, with great powers. "Now," the Holy People said, "live here as husband and wife." At the end of four days First Woman gave birth to twins. They were neither male nor female, but Four days later a second set of twins was born, one male and one female. After twenty days a total of five pairs of twins had been born, half of them male and half of them female. Almost at once they were full grown. The Holy People took each set of twins to their home on the East Mountain and taught them how to wear masks and pray, and then returned them to their parents. Eight winters passed, and during that time the twins found mates with the Mirage People. Many people came into being.

"Қарға-аяқ", "Қарға-аяқ" және "Тігу"

Суды кесіп өтуге жақын жерде Өрмек әйел мен Өрмек адам өмір сүрді. Олар мақта, қымыз және басқа да өсімдіктердің талшықтарын қалай тоқу керектігін білді. Бірінші әйел Өрмек әйел мен Өрмек адамнан адамдарға өсімдіктердің талшықтарын тоқуды үйретуді сұрады, сонда олар киім үшін жануар терісіне тәуелді болмас еді. Мақта тұқымы егіліп, мақта жиналды. Өрмек адам халыққа диаметрі 3-4 дюйм болатын кішкентай дөңгелек жасап, оның ішінен жұқа таяқ өткізіп, мақтаны иіруге үйретті. Бірінші әйел: «Сіз өзіңізге қарай иіріңіз, кері емес, өйткені әдемі нәрселер сізге келсін деп тілейсіз. Егер сіз өзіңізден алыс иірсеңіз, нәрселер сізден кетеді», деді. Өрмек адам шәптіні «айналу» деп атады, яғни «әдемі нәрселермен айналу». Өрмек әйел: «Жоқ, оны «аралас чиптермен айналу» деп атау керек», деді. Олар жіпті иіргеннен кейін оны үлкен доптарға орап, тік полюстерді алып келіп, тіктөртбұрышты қаңқа жасау үшін байлады. Өрмек адам жіпті шығыстан батысқа қарай екі полюске орады, полюстердің үстінен және астынан. Содан кейін Өрмек адам жіп доптарын «айналу» деп атау керек деді, яғни «әдемі нәрселермен айналу». Өрмек әйел: «Жоқ, оны «аралас чиптермен оралу» деп атау керек», деді. Тоқыма станогы аяқталғаннан кейін тік полюстер орнатылды және станок қаңқасын берік ұстап тұру үшін басқа полюстер жерге қойылды, ал станок орналастырылды. Өрмек адам: «Оны «көтерілу» деп атау керек», деді, яғни «әдемі нәрселермен көтерілу». Өрмек әйел: «Жоқ, оны «аралас чиптермен көтерілу» деп атау керек», деді. Бір жағында ойықтары бар таяқ бар еді, әр екінші жіпті ұстап тұрды. Өрмек адам: «Оны «ілмектеу» деп атау керек», деді, яғни «әдемі нәрселермен ілмектеу». Өрмек әйел: «Жоқ, оны «аралас чиптермен ілмектеу» деп атау керек», деді. Содан кейін олар шамамен екі жарым фут ұзындықтағы тар таяқты қолданып, жіпті немесе иірілген жіпті оның үстіне орады және сурет болмаған жерде оны бойымен жүргізді. Оған жіп доптарының аты берілді. Олар жіпті төмен қағып алу үшін кең, жалпақ таяқты қолданды. Өрмек адам: «Оны «қағу» деп атау керек», деді, ал Өрмек әйел: «Оны «қағу» деп атау керек», деді. Содан кейін Өрмек адам: «Енді сіздерге берген есімдерімнің бәрін білесіздер. Оны өз қалауыңыз бойынша жұмыс істеуге және пайдалануға болады. Бірақ енді сіздердің тайпаларыңызда қыз туғанда, сіздер бір тесіктің аузынан тоқыған өрмек торын іздеп табасыз; сіз оны алып, нәрестенің қолы мен қолына сүртіңіз. Осылайша, ол өскенде тоқиды және оның саусақтары мен қолдары тоқудан шаршамайды».

Near , Crossing of the Waters, lived Spider Woman and Spider Man. They knew how to weave the fibers of cotton and hemp and other plants. First Woman asked Spider Woman and Spider Man to teach people how to weave the fibers of plants so they would not have to depend on animal skins for clothing. Cotton seeds were planted, and the cotton was gathered. Spider Man taught the people to shape a little wheel, 3 or 4 inches in diameter, and put a slender stick through it to spin the cotton. First Woman said, "You must spin towards your person, not away, as you wish to have the beautiful goods come to you. If you spin away from you, the goods will depart from you." Spider Man named the spindle "," meaning "turning around with the beautiful goods." Spider Woman said, "No, it shall be called , turning around with the mixed chips." After they had spun the thread they rolled it into good sized balls, and brought straight poles and tied them to make a rectangular frame. Spider Man wound the thread on two of the poles from east to west, over and under the poles. Then Spider Man said that the ball of thread should be called "," meaning "rolling with the beautiful goods." Spider Woman said, "No, it shall be called , rolling with the mixed chips." After the loom was finished the cross poles were erected and other poles placed on the ground to hold the loom frame solidly, and the loom was stretched into place. Spider Man said, "It shall be called , raising with the beautiful goods." Spider Woman said, "No, it shall be called , raising with the mixed chips." There was a notched stick running across, with a notch holding every other thread. Spider Man said, "It will be called , looping with the beautiful goods." Spider Woman said, "No, it shall be called , looping with the mixed chips." Then they used a narrow stick about two and a half feet long, and wound the yarn or thread over it, and where there is no design they ran it along. That was given the same name as the ball of thread. They used the wide flat stick for tapping down the thread. Spider Man said, "It shall be called ;" but Spider Woman said, "It shall be called ." Spider Man then said, "Now you know all that I have named for you. It is yours to work with and to use following your own wishes. But from now on when a baby girl is born to your tribe you shall go and find a spider web woven at the mouth of some hole; you must take it and rub it on the baby's hand and arm. Thus, when she grows up she will weave, and her fingers and arms will not tire from the weaving."

Әйелдер мен еркектердің бөлінуі

Бір күні Тұңғыш Адам үйіне өзі өлтірген жақсы еленді алып келді. Бірінші әйел: "Мен бұл елен үшін өз вагинама алғыс айтамын" деді. Тұңғыш Адам оның не айтқысы келгенін білгісі келді. "Менің айтқаным, сен маған тамақ әкелесің, өйткені менімен жыныстық қатынасқа түсуді қалайсың", - деді ол. "Біз әйелдер еркексіз де бақытты өмір сүре аламыз. Біздер егін жинап, егін егіп өсіреміз. Бізге ер адамдар қажет емес". Тұңғыш Адам ашуланып, барлық еркектерді жинады. "Әйелдер бізсіз өмір сүре алады деп ойлайды", - деді ол. "Бұл шындыққа сай ма, жоқ па, соны көрейік". Ерлер мен екі гермафродит егіздер солтүстік жағалауға өзеннен өтіп, гермафродит егіздер жасаған ұсақталған тастар мен табақтар мен себеттерді, ал ерлер ойлап тапқан балта мен соқаларды алып жүрді. Әйелдер өзен жағасында жалаңаш күйінде жүріп, жігіттерді шақырып: "Көріп тұрсыңдар ма, нені жоғалтып жатырсыңдар?" - деп сұрады. Кейде ерлер мен әйелдер бір-бірін қатты аңсағандықтан, кейбіреулері оларды ажырататын өзенге секіріп, сүйіктілерімен қайта қосылуға тырысты. Өкінішке қарай, өзеннің ағысы тым күшті болды, ал жүзушілер өзенге ағып кетті, оларды енді ешқашан көрмеді. Төрт жыл бойы әйелдер мен ерлер бөлек өмір сүрді. Осы уақыт аралығында әйелдер жинаған азық-түлік азайып, жетіспей қалды, ал ерлер одан да көп жинады. Бірақ олардың әрқайсысы бір-бірін аңсап күтті. Әйелдер сүйектермен, қауырсынмен және ұзын тастармен қанағаттанғысы келді. Олар өздерінің құштарлығын жануарлардың жаңа піскен етінен арылтуға тырысты. Бір еркек еленнің бауырын пайдаланып, өзін қанағаттандыруға тырысты. Құс оған тоқтасын деп айқайлады. "Бұл дұрыс емес", - деді Құс. "Бұл бөлінуден еш жақсылық шықпайды. Сіз ерлер мен әйелдерді қайтадан біріктіруіңіз керек". Көрініп отырғанымыздай, Құс дұрыс айтқан. Өздерін жат заттармен қанағаттандыруға тырысқан әйелдерден монстрлар дүниеге келді. Олар қайда жүрсе де, адамдарды қорқытып жүретін. Ол басқа ер адамдармен сөйлесті. Ақыры, олардың барлығы Тұңғыш Адаммен сөйлесті. Тұңғыш Адам өзеннің арғы жағында Бірінші әйелді шақырып: "Сен әлі де жалғыз өмір сүре аласың ба?" деп сұрады. "Мен енді бұлай істей аламын деп ойламаймын", - деді ол. "Сіздің айтқандарыңыз мені ашуландырды, кешіріңіз", - деді Тұңғыш Адам. Содан кейін ерлер әйелдерді өзеннің әйелдер жағына алып өту үшін сал жіберді. Ерлер мен әйелдер жуынды да, дәнді ұнмен денесін кептірді. Содан кейін олар өмірлерін бірге жалғастыра бастады.

One day, First Man brought home a fine deer that he had killed. First Woman said, "I thank my vagina for this deer." First Man demanded to know what she meant. "I mean that you bring me food because you wish to have sex with me," she said. "But we women could live happily without men. We are the ones who gather the food and till the fields. We have no need of men." First Man grew angry and called all the men together. "The women think they can live without us," he told them. "Let us see if that is true." The men and the two hermaphrodite twins crossed the river to the north bank carrying the grinding stones and bowls and baskets that the hermaphrodite twins had made, and the axes and hoes that the men had invented. The women bared themselves along the bank of the river and called out to the men, saying "See what you are missing?" There were occasionally men and women who so longed after the other that some jumped into the river that separated them in a vain attempt to reunite with their loved ones. Unfortunately the currents of the river were too strong and the swimmers were washed down the river, never to be seen again. For four years the women and the men lived apart. During this time the food that the women harvested became less, because they had no tools, while the men grew more and more food. But each group longed for the other. The women sought to satisfy themselves with bones and feathers and long stones. The men tried to relieve their longing with the fresh meat of animals. One man, , tried to satisfy himself using the liver of a deer. Owl called out to him to stop. "This is wrong," Owl said. "No good can come of this separation. You must bring the men and the women together again." As it turns out Owl was right. From the women who had sought to satisfy themselves with foreign objects, monsters were born out of this. The monsters would go on to terrorize the people wherever they roamed. spoke to the other men. Finally they all spoke to First Man. First Man called across the river to First Woman, and asked, "Do you still think you can live alone?" "I no longer believe I can," she responded. "I am sorry I let the things you said make me angry," First Man said. And then the men sent a raft to the women's side of the river to bring the women across. The men and women bathed and dried their bodies with corn meal, and remained apart until nightfall. Then they would resume their lives together.

Үлкен су жануарлары мен топан су

Бірақ бір ана екі қызымен далада болды және қайықты көрмеді. Қараңғы түскенде, олар өзеннің арғы жағына барлық әйелдердің өткенін көрді. Олар жүзіп өтуге кірісті. Бірақ, "Үлкен Су Жанауары" екі қызын ұстап алып, су астындағы үйіне сүйреп кетті. Үш күн, үш түн бойы халық қыздарды өзенде іздеді, бірақ таба алмады. Төртінші күні таңертең "Сөйлейтін Құдай" және "Су Шашыратушы" үлкен ақ қабықтан жасалған ыдыс пен үлкен көк қабықтан жасалған ыдыспен пайда болды. Халық олардың төңірегіне жиналды. Олар ыдыстарды су жағасына қойып, айналдыра бастады. Айналып тұрған ыдыстар судың ішінде төрт бөлмелі үлкен үйге қарайтын тесік жасады. Бірінші Адам мен Бірінші Әйел сол жолмен үйге түсті, ал олардың артынан "Бірінші Ашулы" аталған Койот келе жатыр. Үйдің солтүстік бөлмесінде олар Үлкен Су Жанауарын орындықта ұйықтаған күйінде тапты. Оның екі баласы да, сондай-ақ жоғалған екі қызы да сол жерде болды. Бірінші Адам мен Бірінші Әйел қыздардың қолын ұстап, оларды жол арқылы қайта жағалауға алып келді. Олардың артында Койот Үлкен Су Жанауарының екі баласын алып жүрді, оларды ақ түктің ішкі жағымен астарланған үлкен терісіне орап алған. Жоғалған қыздар қайтарылғаны үшін зор қуаныш болды. Келесі күні таңертең ауылдың шығысынан жануарлар жүгіріп өте бастады. Бұғылар, түркиялық құстар, антилопалар және сорылар өтіп кетті. Үш күн бойы жануарлар бір нәрседен қашып жүрді. Төртінші күні таңертең халық шығысқа саранчаларды жіберіп, не болып жатқанын білуге тырысты. Саранчалар қайта оралып, шығыстан зор су көтерілісі, солтүстіктен және оңтүстіктен су тасқыны келе жатқанын хабарлады. Халық таудың басына қашты. Бірінші Адам басқа қасиетті таулардың әрқайсысына жүгіріп барып, әрқайсысынан топырақ алып, қасиетті халықты шақырды, содан кейін Түркіз Жігітке оралды. Түркіз Жігіт зор еркек қамысын алып келді, ал Бірінші Адам оны таудың басына отырғызды. Барлық халық қамысқа үрледі, ол өсіп, өсіп, аспанның қанатына жетті. Тоқылдақ қамыстың ішінде жол жасады, ал халық, Түркіз Жігіт және төрт қасиетті адам төртінші әлемге шыққанға дейін жоғары көтеріле бастады.

But a mother and her two daughters had been in the fields and had not seen the raft. Now it was dark, and they saw that all of the women had crossed the river to the men's side. They began to swim across. But , Big Water Creature, grabbed the two daughters and dragged them to her home under the water. For three days and three nights, the people searched the river for the girls, but they could not find them. On the morning of the fourth day, Talking God and Water Sprinkler appeared with a large bowl of white shell and a large bowl of blue shell. The people gathered around them. They placed the bowls at the water's edge, and started to spin them. The spinning bowls created an opening in the water which led downward to a large house with four rooms. First Man and First Woman traveled down the passage and into the house, and behind them crept the Coyote named First Angry. In the north room of the house, they found Big Water Creature asleep in a chair. Her own two children were there, and also the two missing daughters. First Man and First Woman took the hands of the girls and led them back through the passage and on to the bank. Behind them, Coyote carried the two children of Big Water Creature, wrapped in his big skin coat with white fur lining. There was great celebrating because the lost girls were returned. The next morning, animals began running past the village from the east. Deer ran by, and turkeys, and antelopes, and squirrels. For three days, animals ran past, fleeing from something. On the morning of the fourth day, the people sent locusts flying to the east to find out what was happening. The locusts returned and told that a great wall of water was coming from the east, and a tide of water from the north and from the south. The people ran to the top of the mountain First Man ran to each of the other Sacred Mountains, took dirt from each, and summoned the Holy People, and returned to Turquoise Boy came bearing the great Male Reed, and First Man planted it in the top of the mountain. All the people began to blow on the reed, and it began to grow and grow until it reached the canopy of the sky. Woodpecker hollowed out a passage inside the reed, and the people and Turquoise Boy and the four Holy People all began to climb up until they came out in the Fourth World.

Төртінші әлем немесе

Халық Төртінші немесе Ақ әлемге шыққаннан кейін, олар астындағы Үшінші әлемде судың көтеріліп жатқанын көрді. Үлкен Су Жаратылысының басы қамыс арасына түсті. Оның бұйралы шашы су бетінде жүзіп, оның қара мүйізінен және сары мүйізінен найзағай жарқырады. Бірінші Адам Үлкен Су Жаратылысынан не үшін келгенін сұрады. Ол ештеңе демеді. Бірақ "Бірінші Ашулы" аталған Coyote өзінің терілі тонды киіп алды. Ол: «Бәлкім, осының себебінен», – деді де, тонының астынан екі нәрестені шығарды. Көк түркіз бала себет алып, оны көк түркізбен толтырды. Көк түркіздің үстіне көк гүлдің көк тозаңын, жүгерінің сары тозаңын, су жалаушасының тозаңын салды, ал олардың үстіне өзен тозаңы саналатын кристалды қойды. Бұл себетті ол Үлкен Су Жаратылысының мүйіздеріне қойған Coyote-ға берді, ал себетке екі баланы қойды. Үлкен Су Жаратылысы қамыс арасына түсіп, сумен бірге жоғалып кетті. Олар өздерінің көпіршік көлдің ортасындағы аралда екенін көрді. Алғашында халық суды қалай кесіп өтіп жағаға жететінін таба алмады. Олар Су Шашыратушыдан көмек сұрады. Ол Үшінші әлемнен өзімен бірге төрт үлкен тас әкелген еді. Ол шығысқа біреуін лақтырды. Ол жартасқа тиісімен, жартаста тесік жасап, көлден су ағып шықты. Ол оңтүстікке тас лақтырды. Ол батысқа біреуін лақтырды. Ал солтүстікке біреуін лақтырды. Әр тас жартаста ойық жасады, көлдің суы төмендеді. Енді арал шығыстағы жағалаумен жалғасқан жол пайда болды, бірақ ол терең лайға толы еді. Халық "Жұмсақ Жел" деп аталатын желден көмек сұрады. Ол ұзақ уақыт бойы үздіксіз соқты, соңында халық аралдан шыға алды. Бірінші Адам мен Бірінші Әйел өмір сүру үшін хоган салды. Бұл бүгінгі хоган сияқты емес еді. Бірінші Адам жерде шағын шұңқыр қазып, оған тіреу таяқтарын орнатты. Негізгі тіреу таяқтары үшін ол Қара Қамыстың екі бөлігін пайдаланды, бір таяқты Еркек Қамыстан кесті. Бір таяқты Әйел Қамыстан кесті. Бұл құрылысты топырақ пен шөппен жапты. Бірінші Әйел ақ жүгеріні ұнтақтап, таяқтарды ұнтақпен себіп, хоганның ішін шығыстан батысқа қарай жүгері ұнымен бүркітті. Бірінші Адам: «Менің үйім қасиетті және әдемі болсын, күндерім де әдемі және мол болсын», – деді. Осымен алғашқы хоган тұрғызу рәсімі аяқталды.

After the people had all emerged into the Fourth, or White World, they saw the water continuing to rise in the Third World beneath them. Big Water Creature pushed her head through the opening in the reed. Her curly hair floated on the water, and lightning flashed from her black horn and her yellow horn. First Man asked Big Water Creature why she had come. She said nothing. But the Coyote named First Angry came forward wearing his skin coat. He said "Perhaps it is because of this," and drew the two babies from under his coat. Turquoise Boy took a basket and filled it with turquoise. On top of the turquoise he placed the blue pollen from blue flowers and yellow pollen from the corn, and pollen from water flags, and on top of these he placed the crystal, which is river pollen. This basket he gave to Coyote, who put it between the horns of the Big Water Creature, and on the basket he placed the two children. The Big Water Creature disappeared down into the reed, and the water with her. They saw that they were on an island in the middle of a bubbling lake, surrounded by high cliffs. At first the people could not find a way to get across the water to the shore. They called on Water Sprinkler to help them. He had brought four great stones with him from the Third World. He threw one to the east. When it hit the cliff wall, it broke a hole through it, and water began to flow out of the lake. He threw a stone to the south. He threw one to the west. And to the north he threw one. Each stone created a hole in the cliff, and the water of the lake became lower. A lane now connected the island to the shore to the east, but it was deep with mud. The people called on , Smooth Wind, to help them. He blew steadily for a long time, and finally the people were able to leave the island. First Man and First Woman built a hogan to live in. It was not like a hogan of today. First Man dug a shallow pit in the earth and placed poles in it. For the main poles he used two parts of the Black Bow, One pole he cut from the Male Reed. One pole he cut from the Female Reed. The structure was covered with earth and grass. First Woman ground white corn and they powdered the poles and sprinkled corn meal inside the dwelling from East to West. First Man said, "May my home be sacred and beautiful, and may the days be beautiful and plenty." This was the first hogan raising ceremony.

Күн мен Айдың жаратылуы

Ішінде Бірінші Адам басын шығысқа, ал Бірінші Әйел басын батысқа қаратып жатты. Олардың ойлары бірігіп, қасиетті ойларға айналды. Олар болашақты және жер бетіндегі адамдардың қалай өмір сүретінін жоспарлай бастады. Суда туған Ұлы Қойот оларға жоспар жасауға көмектесу үшін келді. Бірге олар күн, ай, күндіз және түнді жаратуды жоспарлады. Олар екінші Қойотты, Бірінші Ашулыны, өз жоспарларынан алшақтатуға шешім қабылдады, себебі ол бақытсыздық әкелген еді. Бірінші Адам, Бірінші Әйел және Суда туған Ұлы Қойот хоганның еденін мінсіз қара терімен жапты. Терінің үстіне адамнан биік, дөңгелек, мінсіз түркіз тас қойды. Түркіздің астына үлкен, мінсіз ақ қабықшаны орналастырды. Сол сәтте Бірінші Ашулы Қойот келіп, олар не істеп жатқанын сұрады. "Ештеңе жоқ", - деді олар. "Көріп тұрмын", - деді ол және кетіп қалды. Бірінші Адам От Құдайы деп аталатын Қара Йеʼиді іздеуге шықты. Бірінші Адам оны жер астындағы от бар жерде тауып, шақырды. Ол Бірінші Адаммен бірге бірінші хоганға оралды. Бірінші Адам мен Бірінші Әйел басқа үш қасиетті жанды – Су Шашыратушыны, Үй Құдайы мен Сөйлейтін Құдайды шақырды. Бірге олар Түркіз Жігіт пен Ақ Қабықшалы Қызға күн мен айды жаратып жатқанын айтты. Олар Түркіз Жігітті күн болуға, ал Ақ Қабықшалы Қызды ай болуға сұрады. Тағы да Бірінші Ашулы Қойот келіп, олар не істеп жатқанын сұрады. "Ештеңе жоқ", - деді олар. "Көріп тұрмын", - деді ол және кетіп қалды. Бірінші Адам, Бірінші Әйел, Ұлы Қойот және қасиетті жантар 12 айды жоспарлады. Әр ай сайын ай қараңғыдан жарыққа өтетін болды, ал күн аспанда басқа бағытқа жылжыды. Ақ Қабықшалы Қызға 12 тесігі бар, Әйел Қамысынан жасалған сыбызғы берілді. Ол цикл аяқталған сайын сыбызғыны үрлеп, жаңа ай басталатын еді. Бірінші ай "Артқа-Артқа" немесе "Маусымдардың Ажырауы" деп аталды. Бүгінде ол қазан айы деп аталады. Екінші ай "Желсіз Желдің Уақыты" деп аталды. Үшінші ай – Ұлы Жел. Осы уақытта қасиетті әңгімелерді айтуға басталады. Төртінші ай, қаңтар, "Қабықтанған Қар" деп аталды. Бұл – көптеген рәсімдер мен қасиетті әңгімелер айтылатын ай. Бесінші ай, ақпан, "Бүркіт Баласы" деп аталды. Осы айдан кейін жастарға қасиетті әңгімелерді айтуға болмайды. Алтыншы ай, "Кенеттенгі Көктем Дауылдары" айы. Егіс егілгенге дейін далаға бата беру рәсімі өткізіледі. Жетінші ай "Шағын Жапырақтар" деп аталды. Мамыр айы – сегізінші ай. Соңында олар "Тұқым Аз Пісіп Жетеді", "Ұлы Тұқым Піседі", "Кіші Тұқым Піседі" және қыркүйек айы, "Жем-Жидек Уақыты" деп аталды, осы уақытта қысқа дайындалу үшін азық-түлік жиналады. Тағы да Бірінші Ашулы Қойот келіп, олар не істеп жатқанын сұрады. "Ештеңе жоқ", - деді олар. "Көріп тұрмын", - деді ол және кетіп қалды. От Құдайы, Қара Йеʼи, түркізді қызып, қызыл қылғанға дейін өртеді. Содан кейін олар Түркіз Жігітті жарқыраған түркізге кіруге шақырды. "Егер мен солай істесем, мен жер бетіндегі адамдардың, барлық адамдардың, төрт аяқты жануарлардың, құстардың, жәндіктердің, балықтардың және су астындағы барлық халықтың өмірімен төлеуім керек". Содан кейін Ақ Қабықшалы Қыз да солай деді. Бірінші Әйел, Бірінші Адам, Ұлы Қойот және қасиетті жантар барлығы келісті. Содан кейін Түркіз Жігіт жарқыраған түркізге кірді. Бірінші Адам өзінің кристалды Ақ Қабықты қыздыру үшін пайдаланды, ал Ақ Қабықшалы Қыз Ақ Қабыққа кірді. Рәсімді аяқтау үшін хоганның ішкі жағында төрт шеңбер жасалды. Осылайша Түркіз Жігіт күнге, Күнді Басқаратынға айналды. Ал Ақ Қабықшалы Қыз айға, Түнді Басқаратынға айналды. Шығыс Жел, жаңа туған күнді өз еліне алып, сапарын бастауын сұрады. Бірінші Ашулы Қойот тағы да пайда болды. Ол: "Мен сендердің үлкен істер істеп жатқаныңды білемін. Мені жоспарға неліктен қоспағаныңды білгім келеді". Бірінші Адам мен Бірінші Әйел ештеңе демеді. Қойот: "Сендер мені төменгі әлемдерде өмір сүрулеріңе кедергі келтірдім деп ойлайсыңдар, бірақ ол рас емес. Енді мен сендердің жоспарларыңды бұзамын. Күн мен айдың жолы 12 айдан кейін бастапқы нүктесіне қайтып оралмайды. Күннің он екі айы айдың он үш айына тең болады. Кейде мұз ерте, кейде кеш түседі. Кейде жаңбыр жаумайды, сонда үлкен Су Жанауарының баласын шақырып, су әкелуге тура келеді". Содан кейін ол оларды тастап кетті.

Inside, First Man lay with his head to the East, and First Woman lay with her head to the West. Their thoughts mingled, and those thoughts were sacred. They began to plan for the time that was to come, and how people would live on the earth. Great Coyote Who Was Formed in the Water came in to help them plan. Together, they planned that there should be a sun, a moon, and day and night. They decided to keep the other Coyote, First Angry, away from their planning, because it was he who had brought unhappiness. First Man, First Woman, and Great Coyote Who Was Formed in the Water covered the floor of the hogan with a perfect buckskin. On the buckskin the placed a perfect round turquoise, larger than the height of a man. Below the turquoise they placed a great perfect white shell. At that moment the Coyote , First Angry, came and asked them what they were doing. "Nothing," they said. "So I see," he said. And he went away. First Man went looking for , The Black Yéʼii, known as the Fire God. First Man found him in a place where there was fire under the earth, and called to him. He returned to the first hogan with First Man. First Man and First Woman also summoned the other three Holy People, Water Sprinkler, House God, and Talking God. Together, they told Turquoise Boy and White Shell Girl that they were creating the sun and the moon. They asked Turquoise Boy if he would become the sun, and they asked White Shell Girl if she would become the moon. Again, the Coyote named First Angry came by and asked them what they were doing. "Nothing," they said. "So I see," he said, and he went away. First Man, First Woman, Great Coyote, and the Holy People planned that there would be 12 months. With each month, the moon would pass from dark to light, and the sun would move to a different path in the sky. White Shell Girl was given a whistle made from the Female Reed, with 12 holes in it. Each time she completed her cycle she would blow on the whistle, and a new month would begin. The first month was named , Back to Back, or Parting of the Seasons. Today it is called October. The second month was named , Time of Slender Winds. The third month was , Great Wind. It is the time to begin to tell the sacred stories. The fourth month, January, was , Crusted Snow. This is the month of many ceremonies, and the time for sacred stories. February, the fifth month, is , Baby Eagle. After this month, sacred stories must not be told to the young people. The sixth month, , is the month of Sudden Spring Storms. Ceremonies are held to bless the fields before seeds are planted. The seventh month was , Little Leaves. May, , was the eighth month. Finally they planned , When Few Seeds Ripen, , Great Seed Ripening, , Little Ripening, and finally September, , Harvest Time, when foods are stored for the winter. Again, the Coyote named First Angry came by and asked what they were doing. "Nothing," they said. "So I see," he said, and he went away. Fire God, the Black Yéʼii, used his fire to heat the turquoise on the buckskin until it became red hot. Then they asked Turquoise Boy to enter the glowing turquoise. "If I do that, I must be paid with the lives of the people of the earth, all the human beings, the animals which have four legs, the birds and insects of the air, the fishes and all the people under the water." And then the White Shell Girl repeated the same thing. First Woman, First Man, Great Coyote, and the Holy People all agreed. Then Turquoise Boy entered the glowing Turquoise. First Man used his crystal to heat the White Shell, and White Shell Girl entered the White Shell. Four circles were made around the inside of the hogan to complete the ceremony. In this way, Turquoise Boy became the sun, , The One Who Rules the Day. And White Shell Girl became the moon, , The One Who Rules the Night. , the East Wind, asked to carry the newly formed sun to his land so that it could begin its journey there. The Coyote named First Angry appeared again. He said, "I know you have been planning great things. I demand to know why I was not included in the planning." First Man and First Woman said nothing. Coyote said, "You believe that I spoiled your living in the lower worlds, but it is not true. Now I will spoil your plans. The path of the sun and the path of the moon will not return to their beginning after 12 months. The twelve months of the sun will be 13 months of the moon. Sometimes frost will come early, and sometimes it will remain late. Sometimes the rains will not come, and you will have to summon the baby of the Big Water Creature to bring water." And he left them.

Өлімнің келуі

Бірінші күні кеш, аспанды аралап алғашқы сапарын аяқтаған кезде, гермафродит егіздердің бірі, , тыныс алуын тоқтатты. Адамдар қорқып, оны жалғыз қалдырды. Таңертең, "Бірінші ашулы" аталған Coyote және адамдар егізді іздеуге барды, бірақ ол жоғалып кетті. Бір адам қамыс арқылы Үшінші әлемге қарады, ол өзен жағасында шашын шауып отырғанын көрді. Ол досын шақырды, ол қарап, оны да көрді. Адамдар Coyote-тан не істеу керектігін сұрады. Ол қара тас алып, Қара Су көліне лақтырып жіберді. Ол егер тас көтеріліп, су бетіне шығарса, өлген адамның рухы Төртінші әлемге қайта оралады және өлім болмайды деді. Егер тас суға батса, рух төменгі әлемде қалады және өлім болады деді. Тас суға батып, адамдар егіздің өлгенін біліп, Бірінші Адам күнмен жасаған келісімін есіне алды. Төрт күннен кейін, қаза тапқан егізге қарап тұрған екі куәгер де қайтыс болды. Адамдар өлгендерге қарап отырудың қауіпті екенін білді. Адамдардың бәрі осыған бола Coyote-ға ашуланып, оны ұрып-соғу үшін жиналды. Coyote оны жеңе алатындарын айтты, бірақ алдымен бірдеңе айтқысы бар еді. "Мен тас суға батыратынын біліп лақтырдым." Адамдар бұл туралы бір-бірімен аздап күңкілдесті, барлығы Coyote-тың жақсы соққыға лайық екеніне келісті. Бірақ жылдам ойлайтын Coyote түсіндірмесін аяқтады. "Өлім болмаса, әлем көп ұзамай адамдардан толып кетер еді. Егдеулер ешқашан өлмей, әлсіз денелерінде қалып қояр еді. Жаңа балаларға орын болмайтын еді. Көптеген адамдарды тамақтандыруға және күтуге жеткілікті тамақ пен баспана болмайтын еді." Жиналған топ біраз уақыт үнсіз отырды, барлығы Coyote-тың ой-пікірін ойлады және оны ақылды және дана деп тапты.

Жұлдыздар мен шоқжұлдыздар

Бірінші ер адам, Бірінші әйел, Ұлы койот және Киелі халық түнгі аспанда жұлдыздарды жоспарлады. Олар мүмкіндігінше көп мөлшерде, жылтыр тастың (рок жұлдызының) бөлшектерін жинап, төсенішке жапты. Содан кейін Бірінші Адам топыраққа сурет салып, барлық жұлдыздардың орналасуын жоспарлады. Ол аспанды тоқыма кілемге ұқсатып, тәртіпті және теңгерімді етуге тырысты. Қара Yéʼii (Солтүстік жұлдызын) орналастырды. Бірінші ер адам (Үлкен Аюды) орналастырды, ал Бірінші әйел (Кіші Аюды) аспанға орналастырды. Бірінші Адам сонымен қатар (Жеті жұлдыз, Плеяданы) орналастырды, олар Қара Yéʼii оның денесінің бөліктерін білдіреді деп мәлімдеді. Олар Ұлы Біріншіні орналастырды. Олар Койотаның қауырсыны немесе Сұңғай (Орионның белбеуі мен қылышын) орналастырды. Олар Балалар мен Балалар, Арада аяғы бар қарт адам, Түйе ізі, Таңға қарай, Арқан мен жебелімен айналып жүретін ер жауынгер және оның әйелі, Көшірмесінде отты көтеріп жүретін әйелді орналастырды. Алғашқы ашулы деп аталатын койот не болып жатқанын көру үшін қайта оралды. Ол жылтыр тастың бір бөлігін алып, аспанға орналастырды, сонда ол Билагаананың Канопус деп атаған жұлдызға айналды. Ол тағы бір бөлшекті оңтүстікке орналастырды, Таңғы жұлдыз. Сосын: "Бұл тым ұзақ. Менде одан да жақсы әдіс бар", – деді. Содан кейін ол төсенішті жыртып, қалған жылтыр тастың бөлшектері аспанға шашылып кетті.

Киелі таулардың қайта жаратылуы

Алғашқы Адам мен Бірінші Әйел, Су шашыратушы және от құдайы Қара Йеи бірге, үшінші әлемдегі әрбір таудан Алғашқы Адам әкелген топырақтан алты қасиетті тауды құруға кірісті. Олар оларды үшінші әлемде болғандай орналастырды. Шығыста , Таң немесе Ақ қабық тауын қайта жаратты. Оны ақ қабықтармен безендірді. Оны ақ шаңғаймен безендірді. Оны ақ жүгерімен безендірді. Оны еркек жаңбырын келтіретін қара бұлттармен безендірді. Әкелген тастардан , Тас Кристалл Ұлы мен , Цегадиʼнидиʼини атʼэед, Тас Кристалл Қызын жасады, олар мәңгілікке сол жерде тұру үшін жаратылды. Оңтүстікте , Көк Мәржән немесе Түркіз тауын қайта жаратты. Оны түркізбен әшекейледі. Оны қара тұманмен безендірді. Оны жануарлармен әшекейледі. Оны әйел жаңбырын келтіретін ақ бұлттармен әшекейледі. Өздерімен әкелген екі тастан , Түркізді қайта әкелген Ұл мен , Көптеген жүгеріні қайта әкелген Қызды жасады. Олар сол жерде мәңгі өмір сүру үшін жаратылды. Барлығы аяқталған соң, Алғашқы Адам, Бірінші Әйел, Қара Йеи және Су шашыратушы оралып, халыққа қасиетті таулар туралы үйретті. Олар осы алты таудың олардың басты таулары екенін үйретті. Төменгі үстірттерден оларды көре алатын еді. Олар үшін әндер жасалды. Соңында тауларға түтін дайындалып, әндер орындалды. Ол Ла-Плата тауларының арғы жағындағы бір шыңда орналасты. Жыныстық қатынас үшін созылған тасты қолданған әйелдің басы жоқ, қатаң терілі және үшкір мойынды баласы дүниеге келді. Халық кеңес құрып, осы сәбиді жартастың жарығына тастау керек деп шешті. Олар баланы жерге қойып, жарықты тастармен жапты. Бірақ бала тірі қалды және өсіп, , Жардан адамдарды құлатып тастайтын Қорқынышқа айналды. Ол Кнол-ги-не деген жерде орналасты.

Бір құбыжық басқаша жолмен пайда болды. "Бос Жүгіруші Әйел" атты әйел күн шығысқа қарай жалғыз кетті. Дәрменсіздік жасағаннан кейін, өзеннен тегіс тас алып өзін тазалады. Ол жылы тасты қынабына, , Күннің көтерілуімен бірге орналастырды. Мұны көрген Күн оған бір сәуле жіберді. Тоғыз күннің ішінде ол үлкен бала туды. Күйеуі болмағандықтан, баланың әкесі кім екенін білмей, баланы тастап кетті. Бірақ Күн оның өзінің баласы екенін білді және оны алыстан қорғады, бірақ ешқашан оны көре алмады. Бала үлкен болып, күшті болып, қатты ашуланды. Халық оны , Ұлы Алып деп атады. Құбыжықтар жолдардың бойында жасырынып, саяхатшыларды өлтіріп, жеп қойды. Олар көптеген адамдарды өлтірді және халық қорқып өмір сүре бастады.

Жаратылыс құтқарушы егіздер

Адамдардың көпшілігі қаза тапты. Бірінші Адам: "Мүмкін, киелі жандар бізге көмектеседі" деді. Таңертең ол Ұлы шырша тауының басына қара бұлт жамылғанын көрді. Түнде ол таудың үстінде отты көрді. Ол Бірінші Әйелге: "Онда біреу бар. Мен оларға баруым керек" деді. "Жоқ", - деді ол. "Бұл жер мен сол жердің арасында көптеген қауіпті жандар бар. Саған қауіпті." Келесі күні таудың үстінде қара бұлт, ал түнде от тағы да пайда болды. Үшінші күні де солай болды. Төртінші күні Бірінші Адам: "Мен баруым керек. Таудың үстінде бізге көмектесе алатын киелі тұлға бар деп сенемін" деді. Ол жолға шығып, жүріп бара жатып, ән шырқады: "Мен – мен, қарттық пен бақытты іздеп келемін. Қарттық пен бақытты іздеп, мен найзағайдың ізімен қадам басып, оның түсетін жеріне жақындаймын. Қарттық пен бақытты іздеп, мен көкжиектің ізімен қадам басып, оның жерге тиетін жеріне жақындаймын. Қарттық пен бақытты іздеп, мен қара бұлттың ізімен қадам басып, оның ең қалың жеріне жақындаймын. Қарттық пен бақытты іздеп, мен жаңбырдың иісін сезіп, оның ең қараңғы жолдарына жақындаймын." Ол таудың ең биік шыңына жеткенде, нәрестенің жылағанын, найзағайдың жарқылдағанын, жаңбырдың құйындағанын естіді және қара аспанның алдында жарқыраған көлденеңнің ұшын көрді. Бірден жаңбыр тоқтап, аспан ашық болды. Ол естіген жерде, жерде жатқан, бирюза түсті қыздың бейнесі болды. Бірінші Адам қызды көтеріп алып, үйіне қайтарды.

Өзгермелі әйелдің тууы

Екі күннен кейін бірінші ер адам мен бірінші әйел таңертең "Ууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууууу Олар оның Құдай екенін білген. Ол оларға он екі күн ішінде түркілі суретпен бірге жоғарыға шығуы керектігін айтты. Олар таудың түбінен төменгі тегіс жерге жеткенде, оларды күтіп тұрған бір адам болды. Құдай үйі де сол жерде болды. Су шашыратушы, сол жерде болды. Олармен бірге жел де болды. бір мысық бас жағын батысқа қарай жерге жайды. Егемендікке қол жеткізген алғашқы адам батысқа қарай бастарын бұраған қыздың түркілі бейнесін киіп отырды. Содан кейін фигураның үстінде басқа бір кемелді еркек терісі орналастырылды, оның басы шығысқа қараған. Қасиетті халық қасиетті әнін айта бастады, ал жел еркек терісі жамылғыларының арасына кірді. Оның үстіндегі жамылғы алынып тасталған еді, ал оның астында тірі сәби тұрды. Оның есімі "Өзгермелі әйел" еді. Киелі халық Бірінші еркек пен Бірінші әйелге оны өз үйлеріне алып, өздерінің қызы ретінде тәрбиелеуді тапсырды. Бірінші әйел мен Бірінші еркек өздерінің хоганға алып барды, ал Бірінші ер адам бишек тақтасын жасап, оны оған байлады. "Қазір ол менің қызым болады", - деді ол. Бірінші әйел сәбиді алып, оған төрт рет дем берді. "Қазір ол менің қызым болады" деді. Екінші күннің соңында сәби алғаш рет күлді. "Менің немерем алғаш рет күлді" деп айтты. Бірінші әйел көмір алып, оны "Бұл - тұрақты жалғыз нәрсе" деп айтып, "Койотаға" берді. Ол мұрнын бояп: "Мен барлық нәрсені білемін. Мен оған сай өмір сүремін". Ол сыйлықтан қанағат алып, кетіп қалды. Содан бері адамдар сәбидің алғаш рет күлгенін сыйлықпен алады және Бірінші күлу рәсімі өткізіледі. Он үшінші күні ол жас әйелге айналды, сол күні ол Бірінші әйелге: "Менен ерекше бір нәрсе өтті" деді. Бірінші әйел: "Бұл сіздің алғашқы жарысыңыз", - деді. Олар хоган еденге жамылғылармен жабылған, және өзгермелі әйел олардың бетін төменге жатты. Бірінші адам оның шашын түсіріп, бетін қалыптастырды, әдемі киімдер, мәрмәрлер, білезіктер мен құлақшалар кигізді, шашын кемелді теріден жасалған жолақпен байлады. Содан кейін бірінші ер адам мен бірінші әйел хоганнан шығып, кедр ағашының айналасында бірінші жарысты жүгіріп, күннің шығыстан батысқа қарай жүгіріп оралуды тапсырды. Ол қайтып келгенде, олар барлық адамдарды төрт күннен кейін аталған таудың Changeable House деп аталатын хоганға оны әнге шақырды. Төртінші күннің кешінде көп халық жиналды. Бұл тортты түрлі түсті жүгері ұнынан дайындап, ашытқымен тәттілендірген. Түнгі ән айтылды, ал ертеңіне ерлер қыздың тортын сыйлық ретінде алды, ал "Өзгермелі әйел" оның алдында сыйлықтар үйілген кезде хоганның артқы жағында отырды. Осылайша әрбір жас әйелдің алғашқы жарысы аталып өтілуі тиіс.

Two days later First Man and First Woman were awakened very early in the morning by the sound "Wu'hu'hu'hu'." They knew it was , Talking God. He told them they must return to the top of with the turquoise figure in twelve days. When they reached a level spot just below the summit of, was there waiting for them. , House God, was there. , Water Sprinkler, was there. With them was , the Wind. lay a perfect buckskin on the ground with its head facing the west. On the buckskin First Man lay the turquoise figure of a girl with her head to the west. Then placed another perfect buckskin over the figure, with its head facing East. The Holy People began to sing the sacred song of , and , the Wind entered between the buckskin blankets. The upper blanket was removed, and beneath it was a living baby girl. Her name was , Changing Woman. The Holy People told First Man and First Woman to take her to their home and raise her as their daughter. First Woman and First man carried to their hogan, and First Man made a cradle board and tied her in it. "Now she will be my daughter," he said. First woman took the baby and breathed on her four times. "Now," she said, "she will be my daughter." At the end of the second day the baby laughed for the first time. The Coyote named arrived and said, "I was told that my grandchild laughed for the first time." First Woman took charcoal and gave it to the Coyote saying: "This is the only thing that lasts." He painted his nose with it and said, "I shall know all things. I shall live long by it." Satisfied with the gift, he departed. Since then persons always receive a gift when a baby laughs for the first time, and the First Laugh Ceremony is performed. By the thirteenth day, had become a young woman, and on that day she said to First Woman, "Something unusual has passed through me." First woman said, "That is your first race, ." They covered the floor of the hogan with blankets, and Changing Woman lay on them face down. First Man pulled her hair down, and shaped her face, and dressed her in beautiful goods, beads, bracelets, and earrings, and tied her hair with a strip of perfect buckskin. Then First Man and First Woman stepped outside the hogan and told to run her first race around a cedar tree and return, from east to west, as the sun does. When she returned, they invited all the people to a sing over her in the hogan called , Changeable House, on the mountain called four days later. A great crowd gathered in the evening of the fourth day. A sweet corn cake was made from different colored corn meal sweetened with yeast. The Night Chant was sung, and in the morning the men received some of the maiden's cake as a gift for their chants, and , Changing Woman sat in the back of the hogan as gifts were piled in front of her. In this way the First Race of every young woman should be celebrated.

Түйежелердің тууы

Көп ұзамай "Өзгермелі әйел" серігі болуды тіледі. Күн сайын таңертең күн шыққанда ол басына батысқа, аяғына шығысқа қарай жатқан күйінде түске дейін жатып қалады. Түскі уақытта ол бұлақ жағасына барды. Ол қақпаның астына жатып, суды ішіне құйып алды. Бұл төрт күн бойы күн сайын жасалды. Төртінші күні артында біреудің дауысын естіп, артына бұрылып қараса, қара көзді, үлкен ақ боз атты жігіт тұр екен. Қағаздың тұмсығы мен тұмсығы ақ түсті. Жас жігіттің мокасиндері мен leggings-тері де ақ түсті. Ат үстінде отырған жігіт: "Сен әр таңертең түске дейін маған қарама-қарсы жатасың. Мен жердің ортасынан жартысы қашықтықта болғанда, сен бұлаққа барасың. Сіздің тілегіңіз екі мағынаға ие бола алмайды. Үйіңе барып, әкеңе үйіңнің оңтүстігіне шөптер өсіретін үй сал деп айт. Сауытты ұнмен толтырып, оны хоганға қойыңыз. Тағамның үстіндегі себеттің бойында шығыстан батысқа қарай тозаңның сызығын салыңыз. Саған солтүстіктен оңтүстікке дейін гүлдеген ұрықпен қатар бір жолды салу керек. Әкең екеуің түнгі уақытта отырасыңдар. Содан кейін ол үйіне, әйеліне қайтады, ал сен жалғыз қалуға тиіссің". Өзгермелі әйел үйіне оралып, болған оқиғаны ата-анасына айтып берді. Бірінші адам бұл шындық емес деп айтты, ал Бірінші әйел бұл шынымен де қасиетті заттан келген хабар екенін және олар оған мойынсұнулары керектігін айтты. Сондықтан Бірінші адам қақпақ пен себетті дайындап, түнге дейін күтті. Ақыры, Бірінші адам үйіне оралды. Таңертең үйге оралғанда, бірінші адам бірден: "Кім келді?" деп сұрады. Қыз: "Біреулер келіп, тамақ жеген жоқ, бірақ тамақтың бір бөлігін алып кетті", - деді. Екінші, үшінші түнде де солай болды. Төртінші түннің таңертеңінде қыз Бірінші адамға: "Мен ешкімді көрмедім, бірақ біреу маған қолын тигізді, мен қозғалдым" деді. Төрт күннен кейін: "Ана, ішімде бір нәрсе қозғалады" деді. Бірінші әйел: "Қызым, бұл сіздің балаңыздың қимылдағаны болуы керек". Тоғызыншы күні "Өзгермелі әйел" босана бастағанын сезінді. Сол кезде Құдай бір күн сәулесінің арқанын көтеріп, көтеріліп келді. Су шашыратушы жаңбыр құдайы көкжиек арқанмен пайда болды. Еш нәрсе айтпастан, екі жан әр арқанның бір ұшын өзгермелі әйелге берді және әр қимыл-қозғалысымен оларды тартуға үнсіз тапсырды. Осылайша босану кезінде әйелге арқан тарту дәстүрі пайда болды. Бірде бір нәресте жарық көрді. Құдай оны бір жағына алып, жуып, жіптерін кесіп тастады. Екінші ұл бала пайда болды, оны су шашыратушы бөлекке алып, жуып, оның жіпін кесіп тастады.

Soon after that, Changing Woman wished for a mate. Every morning when the sun rose she lay on her back until noon, her head to the west and her feet to the east. At noon she went to the spring. She lay under the ledge and let spring water drip over her body. This took place each day for four days. On the fourth day, she heard a sound behind her and turned and saw a young man on a great white horse with black eyes. It had a long white mane, and pranced above the ground and not on the earth itself. The bridle and the saddle were white. The young man's moccasins and leggings were also white. The rider spoke: "You lay towards me each morning until noon. When I am half over the center of the earth, you go to the spring. Your wish could not have two meanings. Go home and tell your father to build a brush hogan to the south of your home. Fill a basket with meal and set it in the hogan. Make a line of pollen from east to west across the basket on top of the meal. Make a line of pollen from north to south drawn around the basket. You and your father must sit there late into the night. He will then go home to his wife and you must stay there alone." Changing Woman returned home and told what had happened to her parents. First Man said that it could not be true, but First Woman said that it was indeed the message of a Holy Being and they must obey. And so First Man and prepared the hogan and the basket and waited long into the night. Finally First Man returned home. When Changing Woman returned home in the morning, First Man asked her at once: "Who came last night?" The girl said, "No one came, but some of the meal has been taken." The same thing happened the second night, and the third. On the morning after the fourth night, the girl told First Man, "I saw no one, but someone touched me, and I was moved." Four days later, said, "Mother, something moves within me." First Woman answered, "Daughter, that must be your baby moving." On the ninth day, Changing Woman felt her birth labor begin. Talking God appeared, carrying a rope of sunbeam. Water Sprinkler the Rain God appeared carrying a rope of rainbow. Saying nothing, the two beings gave one end of each rope to Changing Woman and silently bid her pull them with each spasm of labor. This began the custom of giving a rope to a woman who is in labor. A baby boy emerged, and Talking God took it aside and washed it, and severed its cord. A second baby boy emerged, and Water Sprinkler took it aside and washed it and severed its cord.

Түйелерді дайындау

Төрт күннен кейін «Сөйлейтін Құдай» пен «Су шашыратушы» қайтып келді. Егіздер үлкен ұлдарға айналған еді. «(Немерелер)», – деді Сөйлейтін Құдай, – «Сіздермен жарысқа келдік». «Сендердің қаншалықты жарамды екендеріңді көреміз», – деді Су шашыратушы. Олар таудың айналасын жүгіріп жарысуға келісті. Ұлдар тез жүгірді, ал екі қасиетті кісі баяу жүгірді. Бірақ көп ұзамай ұлдар шаршап қалды, ал қасиетті кісілер олардың артына келді, оларды мазақтап, таудың махагонынан жасалған сабаулармен қамшылады. Үйге жақындағанда, Сөйлейтін Құдай мен Су шашыратушы олардың қасынан өтіп, жарысты жеңіп алды. «Төрт күннен кейін тағы да жарысқа келеміз», – деді олар, сосын кетіп қалды. Кешке қарай ұлдар жаралы да шаршаған болды. «Әр күні жаттығып, күшті бола беріңдер», – деді жел. Төрт күннен кейін Сөйлейтін Құдай мен Су шашыратушы қайтып келді, төртәүі таудың айналасын тағы да жүгірді. Бұл жолы жылдамдық артып, бірақ бұрынғыдай, Сөйлейтін Құдай мен Су шашыратушы егіздердің артынан жүгіріп, оларды сабаумен ұрып-соқты. Қасиетті кісілер тағы да төрт күннен кейін жарысқа оралатындарын айтты. Ал кешке тағы да жел келіп, оларды жігерлендіріп, жаттығуға шақырды. Ұлдар күн сайын жаттықты, үшінші жарыста Сөйлейтін Құдай мен Су шашыратушы енді егіздерді ұрып-соқпады, бірақ жеңу үшін бар күштерін жұмсауға мәжбүр болды. Төрт күннен кейін олар соңғы рет жарысқа келді. Тағы да ұлдар өте тез бастады, бірақ бұл жолы шаршамай, жылдамдығын бәсеңдетпеді. Олар бастап келе жатып, жарысты жеңіп алды. «Жарайсыңдар», – деді Сөйлейтін Құдай мен Су шашыратушы. «Біз қалағандай болып өстіңдер. Енді сіздерді тәрбиелегендерге жақсы қызмет ете аласыздар». Егіздер «Өзгермелі әйелге» келіп: «Ана, біздің әкеміз кім?» деп сұрады. «Сендердің әкеңіз жоқ», – деді ол. «Біздің әкеміз болуы керек», – деді егіздер. «Біз оның кім екенін білуіміз керек». «Сендердің әкеңіз – дөңгелек кактус», – деді Өзгермелі әйел. «Қозғалмаңдар». Бірінші Адам егіздерге садақ пен жебе жасап берді, олар оңтүстікке аң аулауға барды. Ағашта үлкен қара құсқа тап болды, оған жебемен атқылауға тырысты, бірақ ол ұшып кетті. Бұл туралы Өзгермелі әйелге айтқанда, ол: «Бұл – Қарға, ол біздің халқымызды жейтін Монстр құстың тыңшысы болуы мүмкін. Қайта осында бармаңдар», – деді. Келесі күні ұлдар садақтарын алып, батысқа бет алды. Олар қызыл басы бар үлкен қара құсқа тап болды, оны өлтіруге тырысты, бірақ ол ұшып кетті. Бұл туралы Өзгермелі әйелге айтқанда, ол: «Бұл – Қыран. Ол адамдарды жардан құлататын Жындының тыңшысы болуы мүмкін. Қайта осында бармаңдар», – деді. Келесі күні олар солтүстікке сапар шегіп, қара-ақ, өткір даусы бар құсқа тап болды. Олар оған жебелерімен атқылауға тырысты, бірақ ол ұшып кетті. Анасына айтқанда, ол: «Бұл – Шырылдақ. Ол көздерімен өлтіретін Жындының тыңшысы. Егер ол сені көрсе, көзімен сені құлатады да, жұлып-жұлып талқандайды». Өзгермелі әйел: «Енді монстрлар сендер туралы біледі, сендерді өлтіруге келеді. Сендер үйде қалуың керек», – деп жылады. Келесі күні таңертең Өзгермелі әйел бір төбеге көтерілді. Алысқа қарап, оңтүстіктен, батыстан және солтүстіктен көптеген монстрлар жақындап келе жатқанын көрді. Ол төрт қасиетті шеңбер жасады. Ақ шеңберді шығысқа лақтырды. Көк шеңберді оңтүстікке лақтырды. Сары шеңберді батысқа лақтырды. Қара шеңберді солтүстікке лақтырды. Бірден қатты жел Хоганды айналып тұра бастады. «Жел монстрлардың кіруіне тыйым салады», – деді ол ұлдарына. «Біз бір күнге қауіпсіз боламыз. Бірақ ертең күшіміз кетеді». Түнде егіздер бір-бірімен жым-жырт сөйлесіп: «Бізді монстрлар аңдып келеді», – деді. «Басқалар аман болсын деп, біз кетуіміз керек». Таң атпай тұрып, олар шығысқа қарай қасиетті жолмен жүгіріп кетті.

After four days, , Talking God, and , Water Sprinkler, returned. The twins had already grown into big boys. " (Grandsons)," Talking God said, "We have come to run a race with you." "We will see how fit you have become," said Water Sprinkler. They agreed to race around the mountain. The boys ran fast, and the two Holy People ran slower. But soon the boys became tired and the Holy People came up behind them and began taunting them and whipping them with switches of mountain mahogany. As they approached home, Talking God and Water Sprinkler ran past them and won the race. "We will return in four days to race again," they said, and departed. In the evening, the boys were sore and tired. , the Wind came to them and said, "Practice each day and grow stronger." In four days, Talking God and Water Sprinkler returned, and the four raced again around the mountain. It was a faster pace, but just as before, Talking God and Water Sprinkler ran just behind the twins and whipped them with switches. Again the Holy People said they would return in four days to race again. And again in the evening came and encouraged them and urged them to train. Each day the boys trained, and in the third race, Talking God and Water Sprinkler no longer whipped the twins, but had to run their strongest to win the race at the end. Four days later they returned to race a final time. Again, the boys started very fast, but this time they did not tire and slow their pace. They led the whole way and won the race. "Well done, ," said Talking God and Water Sprinkler. "You have grown into what we wanted you to become. Now you can serve well those who have nurtured you." The twins came to Changing Woman, , and asked, "Mother, who is our father?" "You have no father," she said. "We must have a father," replied the twins. "We need to know who he is." "Your father is a round cactus, then," said Changing Woman. "Be still." First Man made bows and arrows for the twins, and they traveled to the south to hunt. They saw a large black bird on a tree, and tried to hit it with an arrow, but it flew away. When they told Changing Woman this, she said, "That was Raven, and he may be a spy for , the Monster Bird, who devours our people. Do not go there again." The following day the boys took their bows and headed west. They saw a large black bird with a red head, and tried to kill it, but it flew away. When they told Changing Woman this, she said, "That was Vulture. He may be a spy for , the Monster that Kicks People Down Cliffs. Do not go there again." The next day they boys traveled north, and there they saw a black and white bird with a piercing voice. They tried to shoot it with their arrows, but it flew away. When they told their mother, she said, "That was Magpie. He is a spy for , the Monster Who Kills With His Eyes. If he sees you he will paralyze you with his eyes and peck you to pieces." Changing Woman cried, "Now the monsters know about you, and they will come to kill you. You must stay inside." The next morning Changing Woman climbed a hill. Looking in the distance she saw many monsters approaching from the south and from the west and from the north. She made four sacred hoops. The white one she threw to the east. The blue one she threw to the south. The yellow one she threw to the west. The black one she threw to the north. At once a strong wind began to circle the hogan. "The wind is too strong for the monsters to enter," she told her sons. We will be safe for one day. But tomorrow the power will be gone." At night, the twins spoke softly to one another. "The monsters are coming for us," they said. "We must leave so the others will be safe." Before dawn, they left and ran down the holy path to the east.

Күнге саяхат

Таң атқанда егіздер қасиетті таудың маңына жақындап келді. Олар жерден түтін шығып жатқанын көрді. Олар кіреберіс қақпасына қарап, кішкентай оттың алдында отырған қарт әйелді көрді. - Иә, ол солай болды, Қаран-құмырсқа. "Кіріңіздер, (балаларым) ", - деді ол қатты дауыспен. "Сен кімсің және неге аққудың жолын, Атин дииниді басып жүрсің?" Балалар кірді. "Біз кім екенімізді де, қайда бара жатқанымызды да білмейміз", - деді егіздер. "Біз өмірімізді сақтап қалу үшін қашып жүрміз". "Сіз маған көбірек айту керек", деді Spider Woman. "Өзгермелі әйел біздің анамыз, ал біз ғарыш монстрларынан қашамыз", - деді балалар. "Сізді мұнда қош келдіңіз, және сіз менден көп нәрсе үйрене аласыз", - деді Қазаншық әйел. "Бірақ сіз маған көбірек айту керек". "Біз атасыз өскен яташкилерміз", - деді егіздер. "Бәлкім, біздің әкеміз дөңгелек кактус. Біз қасиетті жолмен жүреміз, себебі монстрлар мүмкіндігінше бізді жояды". "Қоянды әйел" тұрып, қолын созып тұрды. "Мен сіздің әкеңіз кім екенін және оған қалай баратынын айтамын", - деді ол, және ол тұңғыш егізге опсидиан креслосында отыруға және екінші егізге түркіза креслосында отыруға ым қиды. Ол оларға тамақ берді. Сонда ол: "Сенің әкең - Күн. Оның мекені шығыста. Жол ұзақ және қауіпті. Көптеген жәндіктер осы жерде және сол жерде тұрады. Әкең саған зиян келтіруге тырысуы мүмкін". "Бізге сол жаққа қалай бару керектігін айтыңыз", - деді егіздер. "Сіз төрт қауіпті жерді кесіп өтуіңіз керек", - деді Қазан-арқа әйел. Барлық жолаушыларды қырып-жоятын жартастан өту керек. Жолшыларды қиып-тартып тастайтын қамыс арқылы өту керек. Сізге жолшыларды кескілеп тастайтын қамыс қапталынан өту керек. Сонда сіздер саяхатты күлге айналдыратын қайнап жатқан құмнан өтулеріңіз керек. Бұл төрт нүктеден басқаға қарапайым тіршілік иелері өте алмайды. Бірақ мен саған көмектесетін талисман беремін". Осылай деп, ол балаларға құдайға бағышталған, жабайы бүркіттің өмір қауырсындарынан жасалған шеңберді берді. "Бұл сыйлықты мұқият ұстаңыз және дұрыс қолданыңыз", - деді ол. "Дұшпандарыңа қарсы шыққанда, оларға қорқынышсыз қараңдар, оларға көздеріңді тігіңдер. Содан кейін мына әнді қайталаңыз: "Аяғыңызды тозаңмен сүртіп, демалыңыз. Қолыңызды гүлдестемен сүртіңіз және демалыңыз. Денеңізге тозаң құйып, тыныш тұрыңыз. Басыңызды тозаңмен сүртіңіз, сонда ақыл-ойыңызды тыныштандырасыз. Сонда аяқтарың шынайы гүлдестесіне айналады. Қолдарыңыздың ұрығы шығады. Денеңізде тозаң пайда болады. Басыңның ұрығы болады. Сонда рухың тозаңға айналады. Сонда дауысыңыз тозаңға айналады. Сендер де өскіндер сияқтысыңдар. Ал гүлдегеннің өзі - бейбітшілік. Алдымыздағы жол енді әдемі жолға айналды. Ұзақ өмір алда. Бақыт алда" деп жазылған. "Қазір, - деді ол, - сіз жалғастыруға дайынсыз. Сізге қажетті күш-қуат бар. "Қараңғылықта жүріңдер!" Егіздер екі биік жардың арасындағы тар асуға жеткенше, "Аққу" жолын жалғастыра берді. Олар жақындаған сайын жартастар бөлініп кетті. Олар ашылу жылдам жүрді және кенеттен тоқтады, және жартастар олардың алдында бірге соққы. "Біз Күннің балаларымыз", - деп қоңырау шалады егіздер. Біз оған "Жақар-ақпан" хабарды жеткіздік". "Бізге хабарды айт", - деп дауыстады. Балалар найееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееееее Қаптамалар екіге бөлініп, егіздер аман-есен арадан өтті. Олар қамысты кесіп тастаған жерге жетіп, қамысты қайтадан ұстап, қасиетті ән айтып, аман-есен өтіп кетті. Олар қасына ке...

By daybreak the twins were approaching the sacred mountain called They saw smoke rising from the ground, and saw that it came from an underground chamber with a ladder extending. When they looked down into the entrance they saw an old woman sitting before a small fire. It was , Spider Woman. "Enter, (my sons)," she said in a raspy voice. "Who are you and why do you walk on Atiin diyinii, the trail of the rainbow?" The boys entered. "We do not know who we are, and we do not know where we are going," said the twins. "We are fleeing for our lives." "You must tell me more," said Spider Woman. ", Changing Woman, is our mother, and we flee , the Alien Monsters," said the boys. "You are welcome here, and you can learn much from me," said Spider Woman. "But you must tell me more." "We are yátashkii, raised without a father," the twins said. "Perhaps our father is a round cactus. We follow the Holy Trail because the monsters will destroy us if they can." , Spider Woman, stood and extended her arms. "I will tell you who your father is and how to go to him," she said, and she gestured to the first twin to sit on a chair of obsidian and to the second twin to sit on a chair of turquoise. She gave them food. Then she said, "Your father is , the Sun. His dwelling is far to the east. The way is long and dangerous. Many monsters live between here and there. And your father may try to harm you." "Tell us how to go there," said the twins. "You must cross four dangerous places," said Spider Woman. You must pass the rocks that crush all travelers. You must cross the reeds that cut travelers to pieces. You must cross between the cane cactuses that cut travelers to shreds. Then you must pass the boiling sands that burn travelers to fine ashes. Beyond those four points no ordinary creature can pass. But I will give you a talisman that will help you." Saying this, she handed the boys the sacred , a hoop fashioned from the life feathers of monster eagles. "Treat this charm carefully and use it correctly," she said. "As you face your enemies, stare at them without fear, and extend the towards them. Then repeat this song:
"Rub your feet with pollen and rest them. Rub your hands with pollen and rest them. Rub your body with pollen and lie at rest. Rub your head with pollen and put your mind to rest. Then truly your feet become pollen. Your hands become pollen. Your body becomes pollen. Your head becomes pollen. Your spirit will then become pollen. Your voice will then become pollen. All of you is as pollen is. And what pollen is, that is what peace is. The trail ahead is now a beautiful trail. Long life is ahead. Happiness is ahead." "Now," she said, "You are ready to go on. You have the power that you need. Walk in beauty." The twins continued east on the Trail of the Rainbow until they came to a narrow pass between two high cliffs. The cliffs pulled apart as they approached. They walked quickly to the opening and stopped suddenly, and the cliffs slammed together in front of them. "We are the children of , the Sun," the twins called. We go to him with a message from Spider Woman." "Tell us the message," called a voice. The boys held out the naayééʼ atsʼos and sang the song Spider Woman had taught them. The cliffs parted, and the twins passed safely between them. Next they came to the slashing reeds, and again they held out the and sang the holy song, and passed safely through. They came next to the cane cactuses, , which sprang to life as they approached. Again with the and the song of Spider Woman they passed through safely. At last they came to , the Boiling Dunes, which began to swirl and boil when they approached. "We must know who you are and where you come from and where you are going and to what purpose," roared the dunes. "We are the children of , the Sun," the twins called. We come from We go to our father with a message from Spider Woman." They held out the , and sang the song of Spider Woman, and the dunes subsided. "Continue on," the dunes said. "Long life is ahead. Happiness is ahead." To the east the twins saw the turquoise dwelling of the Sun.

Күнмен кездесу

Егіздер Күннің үйіне Күн аспандағы жолына аяқтамас бұрын кірді. Олар батыс қабырғасына қарсы отырған әйелді және екі сұлу жігітті көрді – Қара Күн күркірі мен Көк Күн күркірі. Ешкім оларға сөз айтқан жоқ. "Бізден..." деді егіздер. "Анамыз – Өзгермелі Әйел, ал бізге Күн – әкеміз деп айтылған. Біз қасиетті жолмен оның көмегін іздеуге келдік". Әйел үндемеді. Қара Күн күркірі мен Көк Күн күркірі егіздерге жақындап, оларды төрт жамылғыға орады. Олар қызыл таңның, көк күннің, сары кештің және қара түнгі жамылғыларына оранды. Содан кейін Қара Күн күркірі мен Көк Күн күркірі егіздерді көтеріп, жоғары сөреге қойды. Бір кезде егіздер Күннің кіргенін естіді. Ол арқасынан жанып тұрған дискісін алып, қабырғаға ілді. "Бүгін кім келді?" деді ол. Әйел жауап бермеді. "Жоғарыдан екі бейтаныс кісі келгенін көрдім", – деді ол. "Олар қайда?" Әйел үндемеді. "Осында екі бейтаныс бар екенін білемін, олар қайда екенін білуім керек", – деді ол. "Екі жігіт келді, өздерін сіздің ұлдарыңыз деді. Сіз маған тек сізді ғана көретініңізді уәде бердіңіз. Олар кімнің ұлдары?" – деді ол, қорапқа барып, жамылғыларды тартып алды. Егіздер еденге құлап, бірден Жәндік Әйел берген қауырсыннан жасалған шеңберді ұстады. Күн: "Егер сіздер менің ұлдарым болсаңыз, көрейін", – деді де, оларды бірден ұстап, үйінің шығыс қабырғасындағы ақ қабырғаның өткір тік бұрандаларына лақтырып жіберді. Егіздер шеңберді ұстап, зардапсыз қайта секірді. Күн оларды тағы ұстап, оңтүстік қабырғасындағы түркіз тікендерге лақтырып жіберді. Олар тағы шеңберді ұстап, зардапсыз қайта секірді. "Тағы екі сынақтан өтуіңіз керек", – деді ол. Оларды үлкен тер үйі бар жерге алып шығып, ішіндегі төрт үлкен тасты қыздыру үшін от жақты. Ол осыны істеп жатқанда, Жел егіздерге жақындап келіп: "Олардың сұрағына жауап бергеннен кейін сыртқа тоннель қазып, жасырыныңыз", – деп шыбыртты. Егіздер Күн отты дайындап жатқанда тоннель қазып, кіреберісін таспен жасырды. Күн оларға тер үйіне кіруді бұйырды. Бір кезде: "Іште ыстық па?" – деді ол. "Иә", – деп жауап берді егіздер, содан кейін олар қазған тоннельге жасырынды. Кенеттен тер үйінің жоғарғы тесігінен судың көп мөлшері құйылды, ал ол ыстық тастарға тигенде жарылып, ыстық бу шықты. Бір кезде егіздер қайтадан тер үйіне кірді. "Іште ыстық па?" – деп сұрады ол, жауап күтпеген. Бірақ егіздер: "Бұрынғыдай ыстық емес", – деп жауап берді. Күн есікті ашты. "Шындығында сіздер менің ұлдарым болуыңыз мүмкін", – деді ол. "Келіңіздер, түтін тартайық". Ол бұрылып үйіне кірді. Сол кезде Жел егіздердің қасына келіп: "Түтін уытты", – деп шыбыртты. "Тікенді құрттың сілекейі сізді қорғайды". Егіздер бірден жолдың үстінде тікенді құртты көріп, оның сілекейін аузына алды. Іште Күн шығыс қабырғасындағы биік сөреден түркіз түтік алып шығып, қызыл күн дискісімен жақты. Ол өзі жұтып, кейін егіздерге берді, олар да жұтып алды. "Қандай тәтті темекі", – деді егіздер. Оны көрген Күн: "Шындығында сіздер менің ұлдарымсыздар. Енді маған не үшін келгендеріңізді айтыңыз". "Әке, біз келдік, өйткені шетелдік жәндіктер халқымызды өлтіріп жатыр. Үлкен алып халқымызды жұтып жатыр. Мүйізді жәндік оларды жұтып қояды. Құс жындысы оларды жұтып қояды, ал көздерімен өлтіретін де солай. Бізге оларды жою үшін қару беріңіз", – деді олар. Ол төрт бағытқа қарап, әйелдің үйде жоқ екенін көрді. Сонда ол: "Мен сізге көмектесемін. Бірақ Үлкен алып – менің де ұлым. Мен сізге жәндіктермен күресу үшін қару-жарақ беремін. Бірақ Үлкен алыппен шайқасқанда, бірінші соққыны мен беремін. Мен оны өзім жасауым керек". Содан кейін ол егіздерге қатты тастан жасалған қалқандар мен жейделер, және , тізбекті найзағайлар, және , жайма найзағайлар, және , күн сәулесінің өлімге әкелетін найзағайларын берді. Әрқайсысына ол , өткір жиекке ие тас пышақ және , кең жиекке ие тас пышақ берді. Күн ертеңіне аспандағы жолына шыққанда, ол егіздерді өзімен бірге алып кетті. Түске қарай олар аспанның ең жоғарғы жағындағы тесікке келді. "Енді маған қайда тұратыныңды көрсет", – деді Күн. Желдің көмегімен егіздер төрт бағыттың төрт қасиетті тауын және ортаға жақын жердегі Саяхатшылар шеңберін көрсетті. "Біз сол жерде тұрамыз", – деді олар. "Менің ұлдарым, сіздердің айтқандарыңыздың бәрі енді мен үшін шындыққа айналды", – деді ол. "Сіздер жәндіктерге қарсы жеңіске жетесіздер, ал олармен соғысыңызда балалықтан еркекке айналасыз". Содан кейін ол Көк Мұныз тауының үстіне, Үлкен алыптың үйіне шартты нұрын жіберді, және егіздер одан сығақтап түсті.

The twins entered the house of the Sun before had completed his journey across the sky. They saw a woman sitting against the western wall, and they saw two handsome young men, , Black Thunder, and , Blue Thunder. No one spoke to them. "We are from ," the twins said. "Our mother is , Changing Woman, and we have been told that , the Sun, is our father. We have followed the Holy Trail to seek his help." The woman remained silent. Black Thunder and Blue Thunder approached the twins, and wrapped four blankets around them. They wrapped them in the blanket of red dawn, and the blanket of blue daylight, and the blanket of yellow evening, and the blanket of black darkness. Then Black Thunder and Blue Thunder lifted the bundled twins and lay them high on a shelf. After a while the twins heard the Sun enter. He removed his glowing hot disk from his back and hung it on the wall. "Who has come here today?" he asked the woman. She did not answer. "From above I saw two strangers come here," said "Where are they?" The woman remained silent. "I know that two strangers are here," said , "And I demand to know where they are." "Two young men did come here," said the woman, "and they claim they are your sons. You have promised me that I am the only woman you see. So whose sons are these?" and she went to the bundle and pulled on the blankets. The twins fell to the floor, and at once grasped the hoop of feathers that Spider Woman had given them. the Sun said, "I will see if you are my sons," and he seized them at once and hurled them against the sharp spikes of white shell on the eastern wall of his house. The twins, holding the , bounced back unharmed. The Sun seized them again and hurled them against the turquoise spikes on his southern wall. Again they held the and bounced back unharmed. "You must survive two more tests," said He took them outside where there was a great sweathouse, and he started a fire to heat the four large rocks within it. While he did this, , the Wind, came up to the twins and whispered "You must dig a tunnel to the outside and hide in it after you have answered his question." The twins dug the tunnel while the Sun prepared the fire, and hid its opening with a stone. The Sun then commanded them to enter the sweatlodge. After a while said, "Is it hot in there?" "Yes," answered the twins, and then they hid in the tunnel they had dug. suddenly poured a great quantity of water through the hole in the top of the sweatlodge, and when it hit the hot rocks they exploded and hot steam hissed. After a while the twins crawled back into the sweatlodge. called, "Is it hot in there?" expecting to get no answer. But the twins answered, "Not so hot as before." The Sun opened the door. "Perhaps you truly are my sons," he said. "Come inside, and we will smoke." He turned and entered his house. As he did, , the Wind, came up beside the twins. "The tobacco is poisonous," he whispered. "The spittle of , the spiny caterpillar will protect you." At once the twins saw a spiny caterpillar on the path, and took some of its spittle into their mouths. Inside, , the Sun, brought forth a turquoise pipe from a high shelf on his eastern wall and lit it with the red sun disk. He puffed on it himself, and then passed it to the twins, who each puffed on it themselves. "What sweet tobacco," said the twins. Seeing this, the Sun said, "Truly you are my sons. Now tell me why you have come." "Father," they said, "we have come because , the Alien Monsters, are killing all our people. the Big Giant devours our people. , the Horned Monster, devours them. , the Bird Monster, devours them, and so does , who kills with his eyes. Give us weapons so that we may destroy and the others." looked in all four directions and saw that the woman was not in the house. Then he said, "I will help you. But , the Big Giant, is also my son. I will give you weapons so that you may fight the monsters. But I am the one who will strike the first blow when you fight against the Big Giant. I must do that myself." Then he gave the twins helmets and shirts of hard flint scales, and , the chain lightning arrows, and , the sheet lightning arrows, and , the deadly sunbeam arrows. And to each he gave , the stone knife with the hard blade, and , the stone knife with the broad blade. When the Sun left on his journey across the top of the sky the next morning, he took the twins with him. At noon they came to , the hole at the top of the sky. "Now show me where you live," said the Sun. With the help of , the Wind, the twins, pointed out the four sacred mountains of the four directions, and , the Travelers' Circle Mountain, near the center. "We live near there," they said. "All that you have told me I now know to be true, my sons," said "You will succeed against the Monsters, and in your war against them you will make the final passage from boyhood to manhood." Then he sent down a streak of lightning onto the top of , the Blue Bead Mountain that was the home of , the Big Giant, and the twins slid down it.

Үлкен алып Еитоның өлтірілуі

Жоханнаэидің егіз ұлдары көктен Көк бұршақ тауының басына түсіп, оның оңтүстік беткейімен төмен түсті. Олар Жылы көктем деп аталатын жерге қарай жүрді. Сол жерде олар Киелі бала мен Рух қызын тапты. "Қайда барасыңдар?" деп сұрады Киелі бала. "Біз Үлкен алыпты іздеп келдік", - деді егіздер. "Ол үлкен және өте күшті", - деді Киелі бала. "Әр күні кешке көлден су ішу үшін келеді". Ертеңіне таңертең бауырластар үлкен көлге барып, жағасында тұрды. Олар әкелері сыйлаған тізбекті найзағайдың бірін алып, Цоодзилдің түбінен асып тұрған биік жартасқа атып жіберді. Жебе тасқа қатты соғып, оны сындырып, бүгінгі күнге дейін сақталған жеріне құлады. "Біздің қару-жарағымыз осындай болса, біз жеңіліп қалмауымыз мүмкін", - деді олар. Күннің кешінде олар Үлкен алыптың жақындап келе жатқанын естіді. Оның қадамдары каньон қабырғаларын сілкіндірді. Олар оның көл жағасына жақындап, иіліп су ішкенін көрді. Көлдің суының көп бөлігі сарқылып кеткенше төрт рет терең ішті. Содан кейін ол судағы егіздердің бейнесін көріп, оларға қарап тұрды. деп айқайлады. Егіздер түсінбеді, бірақ жауап берді, содан кейін алға-артқа қадам басып, "Мен көрген екі әдемі нәрсе не және мен оларды қалай өлтіремін?" деді. Егіздер: "Бұл қандай сұлу Үлкен зат? Оны қалай өлтіреміз?" Олар сол кезде күннің баласын жоятын болғандықтан, үлкен алып оларға бірінші шабуыл жасау құқығын беру керек деп құлақтарына шыбыртты. Кенеттен Жел "Акоо! Абай болыңыз! Секіріңіз!" деп айқайлады. Кенеттен егіздер қас-қабақтың шетінде тұрды. Сол сәтте Үлкен алып оларға қара пышағын лақтырып жіберді. Жаңбыр көтеріліп, пышақ олардың аяқтарынан өте шықты. Жел шыбырдап: "Жалқыма, төмен тұрыңдар!" деді. Үлкен көк пышақ олардың үстінен өтті. Жел: "Оңға қарай секіріңіз!" деді. Үлкен сары пышақ сол жақтан өтіп бара жатқандай болды. "Бұл оның соңғы қаруы", - деп шыбыртты Жел. "Сол жаққа секіріңіз. Қазір!" Екі егіз сол жаққа секіріп кетті, ал көп ұшты ақ пышақ олардың оң жағына өтті. Егіздер өз қаруларының бірін қолдану алдында тұрғанда, аспаннан жарық шашып, алыптың басын соқты. Аспанды күн күркірегендей сілкінді, ал алып дірілдеп, аяғына тұрды. Содан кейін ағасы екі ағаның бірі тізбекті найзағай жебені алыпқа атып, тізе бүкті, бірақ қайтадан тұрды. Екінші бауыры, кейін, табақ найзағайдан жасалған жебе атып, алыптің көкірегіне ұрды. Ол екі тізе бүгіп, алдыға құлап, өзін қолмен ұстап алды. Алғашқысы күн сәулесінің сауытын атып, алыптің басын шақты. Ол жерге жығылды. Сол кезде алыптың аузынан қан ағып шығып, Жел: "Қанды суға құймас бұрын тоқтатыңдар! Ол тірі болады!" Егіздер қан ағынын тоқтату үшін жүгіріп келді. Ол бүгінге дейін Көк бұршақ тауының етегіндегі бұлақ маңында жерде қалды. Егіздер алыптың денесін көргенде, оның өліп қалғанын байқады. Кіші інісі дәлел ретінде алыптың бас сүйегін алып тастады. Оның денесінің айналасында қару-жарағының көптеген жапырақтары жатыр екен. Егіздер тас таспен төрт жаққа лақтырып жіберіп: "Бүгіннен бастап жердің тұрғындары сені пайдаланады" деді. Сонда үлкен інісі кішісіне: "Мен сені "Жұмақты жаудан құтқарған" деп атаймын", - деді. Сонда кіші інісі ағасына: "Мен сені Жаратылыс қырушы деп атаймын. Бұл есіміңмен мәңгі танымал боласың". Содан кейін ағайындылар көктен түскеннен кейін қонған Көк бұршақ тауына қайта оралды. Әрқайсысы өздерінің әкесі Жоханаа'эиді, Күнді, аспандағы сапарының соңына таяп қалған кезде мадақтап ән шырқады. Содан кейін олар түні бойы тынығып жатты. Ертеңіне ертеңіне екеуі үйлеріне жолға шықты. Жол бойында олар Сөйлейтін құдай мен Су шашыратушыны кездестірді. "Жақсы жұмыс істедіңіз, нихинали, біздің немерелеріміз", - деді олар. Біз саған үйреткеннің бәріне лайықсың. Сіз өз халқыңызға жақсы қызмет еттіңіз". Екі құдайдың әрқайсысы Егіздердің алыпты жеңгенін әнмен атап өтті. Осы екі әнді бүгін де жеңіс тойланғанда әндейміз. Ағалар "Өзгермелі әйелдің", олардың анасының және "Бірінші ер адам мен бірінші әйелдің" үйіне жақындағанда, олар қару-жарақтары мен бас сүйегін бұталарға жасырып, ішке кірді. Өзгермелі әйел оларды көргенде қуанып қалды. "Сен қайда болдың?" деп сұрады. "Сені бір жабайы жыртқыш жеп қойды деп ойладым". "Біз қасиетті жолмен жүрдік, - деді үлкен ұлы. - Біз Жәндік әйелге тап болдық, ол бізге Әкеміз Күннің үйіне қалай бару керектігін айтты. Ол бізге қару берді, солармен біз Үлкен алыпты өлтірдік". "Бұл деп айтпаңыз", - деді бірінші адам. "Ешкім өлтіре алмайды". Содан кейін бауырластар аналары мен ата-әжелерін сыртқа алып шығып, оларға Йеʼитсохтың бас сүйегін көрсетті, олар қуанып қалды. Бірге олар ән шырқап, билеп жеңісті тойлады.

It is said that the twin sons of Jóhonaaʼéí descended from the sky to the top of , the Blue Bead Mountain, and came down the mountain on its south slope. They walked on to , which some call Warm Spring. There they found , the Holy Boy, and , Spirit Girl. "Where are you going?" asked Holy Boy. "We have come to find , the Big Giant," said the twins. "He is huge, and very powerful," said Holy Boy. "Each day he comes late in the day to , to drink from the lake." The next day at dawn the brothers walked to and stood beside the large lake. They took one of the chain lightning arrows their father had given them and shot it at a slab of high rock overhanging the base of Tsoodził. The arrow struck the rock with such force that it shattered and fell where it remains today. "With such weapons as these we cannot fail," they said. Late in the day they heard , the Big Giant, approaching. His footsteps shook the canyon walls. Then they saw him come to the water's edge and stoop down to drink. He drank deeply four times, until most of the water was gone from the lake. Then he saw the reflection of the twins in the water, and stood and stared at them. he shouted. The twins did not understand, but answered, Then paced back and forth and said, "What are the two beautiful things that I see, and how shall I kill them?" The twins shouted back, "What beautiful Big Thing is walking about? And how shall we kill it?" , the Wind came to them and whispered in their ear that since Big Giant was their elder he should be given right of first strike, as they were destroying the child of the Sun. Then suddenly , the Wind, called "Akóóh! Beware! Jump!" and suddenly the twins found themselves standing on the end of a rainbow, just as , the Big Giant, hurled his great black knife at them. The rainbow raised up, and the knife passed just below their feet. , the Wind, whispered "Keep low now!" and hurled his great blue knife. It passed over them. The Wind said, "Jump to the right!" and the great yellow knife of passed just to their left. "This is his last weapon," whispered the Wind. "Jump to the left. Now!" The twins leapt to the left, just as the white knife with many points passed to the right of them." The twins were about to use one of their own weapons when a blinding flash of lightning came out of the sky and struck the Giant on the side of the head. The heavens shook with the thunder, and the Giant shook but stayed on his feet. Then the elder of the two brothers shot a chain lightning arrow at The Giant dropped to his knee, but stood again. The second brother then shot an arrow of sheet lightning which struck the giant in the chest. He fell to both knees and began to fall forward, catching himself with his hands. Then the first brother shot a deadly sunbeam arrow and hit the Giant in the head. fell face down on the ground. Blood flowed in great streams from the Giant's mouth, and , the Wind said, "Stop the blood before it reaches the water! It will become alive!" The twins ran to block the flow of blood and it remains on the ground today near the spring at the foot of , the Blue Bead Mountain. The twins approached the body of the Giant and saw that he was dead. The younger brother removed the Giant's scalp as proof. Around his body lay many chips of flint from his armor. The twins hurled the flint in each of the four directions, saying, "From now on the people of the earth shall use you." Then the older brother said to the young brother, "I will call you , He Who Cuts Life Out of the Enemy." The younger brother then said to his older brother, "And I will call you , Monster Slayer. It is the name by which you shall always be known." Then the two brothers climbed back to the top of , the Blue Bead Mountain where they had landed after descending from the sky, and each sang a song in praise of their father, Jóhonaaʼéí, the Sun, as he neared the end of his journey across the sky. Then they rested for the night. The next morning the two brothers started for home. Along the trail they met , Talking God, and , Water Sprinkler. "Well done, nihinálí, our grandsons," they said. You are worthy of all that we taught you. You have served your people well." And the two gods each sang a song to celebrate the victory of the twins over , the Giant. These two songs are sung today whenever a victory is celebrated. When the brothers came close to the home of Changing Woman, their mother, and First Man and First Woman, they hid their armor and weapons and the scalp of in the bushes, and then went inside. Changing Woman rejoiced when she saw them. "Where have you been?" she asked. "I thought a monster had devoured you." "We followed , the Holy Trail," said the elder son, "We came upon , Spider Woman, and she told us how to go to the house of , our father the Sun. He gave us weapons, and with them we killed , the Big Giant." "Do not say this," said First Man. "No one can kill ." Then the brothers led their mother and grandparents outside and showed them the scalp of Yéʼiitsoh, and they rejoiced. Together they sang and danced to celebrate the victory.

Дильгедті, мүйізді жыртқыш аңды өлтіру

Ағасы басқа жыртқыштармен күресуге ниеттенгені айтылады. Ол Өзгермелі әйелден мүйізді жәндік қайда мекендейтінін сұрады. Өзгермелі әйел: "Ол таудың етегінде тұрады. Бірақ сен жеткілікті іс тындырдың, балам, ал жәндіктерді өлтіру қиын", - деді. "Мені дүниеге әкелу сен үшін де қиын болды", - деді ол. "Қауіпті жерде өмір сүру де қиын", - деді Өзгермелі әйел. "Жер бетінің түкпір-түкпірінде Қауіпті деген жер жоқ", - деп жауап берді. Ағалар бірге дәрілік өсімдіктен үш саусақ енінен екі дұға таяғы жасап, оларды түркіз ыдысқа қойды. Сосын Жаратушы, Жұманның өмірін қияды, дегенге: "Мен жалғыз өзім соғысамын, сен мұнда қалып, қасиетті дұға таяқтарын күзет. Егер күн сәулесі екеуінің біріне де түссе, мен қауіпте екенімді біліп, маған көмектесуің керек. Әйтпесе, қал да, басқаларды қорға" деді. Таң атқанда мүйізді жәндікті іздеуге шықты. Ол тау етегіндегі кең далаға келгенде, сонда жатқан бір жәндікті көрді. Оның шашы қашан сияқты, мүйіздері үлкен еді. Жаратылыс Кесіршісі қарап тұрғанда, Гофер оған жақындады. "Мұнда не істеп жүрсің деп ойланам", - деді ол. "Мен іздеген біреу бар", - деді Жаратылыс Кесіршісі. "Сен сияқтыларды жейтін мүйізді жәндіктен қорықпайсың ба?" - деді Гофер. "Қазір айтқаныңнан кейін, иә, соны іздеймін", - деді Жаратылыс Кесіршісі. "Мен оны өлтіргім келеді". "Мен саған көмектесе аламын", - деді Гофер, "бірақ мен оның терісінің бір бөлігін қалаймын". "Аларсың", - деді ол. Сосын Гофер тікелей мүйізді жәндікке дейін туннель қазды. Ол қайтып келді де: "Мен оның жатқан жеріне дейін туннель қаздым. Содан шығысқа, оңтүстікке, батысқа және солтүстікке дейін туннель салдым. Сен оның астынан өтіп, жүрегіне жебе атып жібересің". Жаратылыс Кесіршісі туннельге кіре алмады, өйткені ол тым кішкентай еді. "Оң аяғыңды көтер", - деді Гофер. Жаратылыс Кесіршісі аяғын көтергенде, Гофер туннеліне төрт рет үрледі, әр жолы ол кеңейді. Сосын Жаратылыс Кесіршісі туннельге кірді және ол тесік үстінде жатқан жерге қарай жыртылды. Ол тік жоғарыға бір жебе атып, жәндік айқайлап, жерді мүйіздерімен жұлып тастады. Жаратылыс Кесіршісі шығыстағы туннельге жасырынды. Мүйізді жәндік туннельдің айналасындағы жерді жыртып тастады. Ол оған жетуден бұрын, Жаратылыс Кесіршісі оңтүстікке қарай туннельге жүгіріп кірді. Мүйізді жәндік сол жердегі жерді мүйіздерімен жыртып, Жаратылыс Кесіршісі батысқа қарай туннельге жүгірді. Мүйізді жәндік сол жерде жерді қазып, бірақ Жаратылыс Кесіршісі солтүстікке қарай туннельге ұшып кетті. Мүйізді жәндік солтүстікке қазба бастады, бірақ ол қазір әлсіз болды. Ол құлап, жатып қалды. Жаратылыс Кесіршісі толық ұзындығымен туннельге, Гофер бастаған жерге қайта өрлеп шықты. Сол жерде оған тар шалбар киген, жіңішке көйлек киген, қауырсын шапақ киген кішкентай қарт кісі жақындады. Бұл - Жер бөркіті. "Сені бұл жерге не әкелді?" - деді Жер бөркіті. "Мен бір нәрсеге қарап тұрмын", - деді Жаратылыс Кесіршісі. "Неге қарап тұрғаныңды білгім келеді", - деді Жер бөркіті. "Мен қарап тұрмын", - деді Жаратылыс Кесіршісі. "Одан қорқудың қажеті бар ма деп ойланам". "Мен ол өлі ме, көру үшін барамын", - деді Жер бөркіті. "Егер ол енді дем алмаса, мен оның мүйіздеріне шығып, билеп, ән шырқаймын. Егер ол өлген болса, мен оның қанынан бетімді безендіргім келеді". "Шын мәнінде, кішкентай бауырым", - деп жауап берді Жаратылыс Кесіршісі, "Аларсың". Жер бөркіті мүйізді жәндікке барды, оның өлгенін көрді және бетіне қан құйып, билеп, ән шырқады. Күнге дейін әр жер бөркітінің бетінде қызыл сызықтар бар. Сондықтан Жер бетіндегі адамдар мен жер бөркіттері арасында әрқашан жақсы ниет болған. Гофер келді де мүйізді жәндіктің терісінің бір бөлігін алып, өзінің арқасына жапты. Осылайша, бүгінгі күнге дейін гоферлердің арқасы қалың қапталған, Жер бетіндегі адамдар мен гоферлер арасында бүгінгі күнге дейін үйлесімділік сақталған. Ал Гофер мүйізді жәндіктің ішегі мен өкпесінің бір бөлігін Жаратылыс Кесіршісіне алып, оның өлтірілгенін дәлелдеу үшін берді. Жаратылыс Кесіршісі үйіне оралып, мүйізді жәндіктің өкпесі мен ішегін Өзгермелі әйел мен Бірінші әйелге көрсетті. Олар жеңіспен би билеп, ән шырқады. Енді екі жәндік өлді. Киелі халықтың жоспары орындалып жатыр.

, the elder brother, wished to fight the other monsters, it is said. He asked Changing Woman where the Horned Monster, , lived. Changing Woman said, "He lives at , at the foot of the mountains. But you have done enough, my son, and the monsters are hard to kill." "It was also hard for you to give birth to me," said "Where lives it is dangerous," said Changing Woman. "To all the ends of the earth, there is no such place as Dangerous," answered The brothers together made two prayer sticks of the medicine plant , each three finger widths long, and lay them in a turquoise dish. Then , Monster Slayer, said to , Who Cuts the Life Out of the Enemy, "My brother, I will go alone to fight You stay here and watch the holy medicine sticks. If a sunbeam should light either one, you will know that I am in danger, and you must help me. Otherwise, stay and protect the others." At dawn set out to find , the Horned Monster. He came to a broad plain at the foot of the mountains, and saw lying at rest. It had hair like a moose and a great pair of horns. While , Monster Slayer stood watching, Gopher, came up to him. "I wonder what you are doing here," he said. "There is someone here I seek," said Monster Slayer. "Do you not fear , the Horned Monster who feeds on your kind?" asked Gopher. "Now that you mention it, it is he I seek," said Monster Slayer. "I wish to kill him." "I can help you with that," said Gopher, "but I want a piece of his hide." "You shall have it," said Then Gopher dug a tunnel right up to He returned and said, "I have tunneled right up to where he lies. And from that spot I have tunneled to the East, the South, the West, and the North. You can travel beneath him and shoot an arrow straight up into his heart." , Monster Slayer, could not enter the tunnel because it was too small. "Raise your right leg," said Gopher. While Monster Slayer raised his leg, Gopher blew into her tunnel four times, and each time it became larger. Then , Monster Slayer entered the tunnel and crawled to where lay above the opening. He shot a chain lightning arrow straight up into The monster roared and tore at the earth with his horns. Monster Slayer hid in the tunnel to the east. tore at the earth around the tunnel. Before he could reach him, Monster Slayer ran into the tunnel to the south. Déélgééd began to tear the earth at that spot with his horns, and Monster Slayer ran into the tunnel to the west. dug into the earth at that spot, but Monster Slayer had run into the tunnel to the north. began to dig to the north, but he was now weak. He fell and lay down. , Monster Slayer crept back up the full length of the tunnel, to where Gopher had started it, and climbed out. There, a little old man dressed in tight leggings and a thin shirt wearing a cap with a feather approached him. This was , the Ground Squirrel. "," said Ground Squirrel. "What brings you to this place?" "I am looking at something," said , Monster Slayer. "I wonder what you are looking at," said Ground Squirrel. "I am looking at ," said Monster Slayer. "I wonder if I need fear him." "I will go over there and see if he is dead," said Ground Squirrel. "If he no longer breathes I will climb up on his horns and dance and sing. If he is dead, I want some of his blood to decorate my face." "Truly, little brother," answered Monster Slayer, "you shall have it." Ground Squirrel went to , saw that he was dead, and put some of his blood on his face and danced and sang. The face of every ground squirrel bears red streaks to this day. And so it is that there has always been good will between Earth Surface People and the ground squirrels. Gopher came and removed some of 's skin and put it on his own back. So it is that the back of gophers is thickly covered to this day, and there has been harmony between Earth Surface People and gophers to this day. And Gopher gave part of the monster's bowel and lung to Monster Slayer to take back as proof that was slain. , Monster Slayer, returned to his home and showed the lung and bowel of Déélgééd to Changing Woman and First Woman. They danced and chanted in victory. Now two of the monsters were dead. The plan of the Holy People was being fulfilled.