Кіріспе

АҚШ-тың ұсынылатын заңы – 1993 жылғы Клинтонның денсаулық сақтау жоспары, ол президент Билл Клинтон әкімшілігі ұсынған және жоспарды әзірлеген топтың төрағасы, АҚШ-тың бірінші ханымы Хиллари Клинтонмен тығыз байланысты денсаулық сақтау реформасы болды. Президент Клинтон 1992 жылғы президент сайлауында денсаулық сақтау мәселесіне баса назар аударды. Топ 1993 жылдың қаңтарында құрылды, бірақ оның ішкі процестері белгілі бір дау тудырып, сотқа шағымдануға әкелді. Оның мақсаты – барлық американдықтарға қолжетімді медициналық көмек көрсету бойынша жан-жақты жоспар жасау болды, бұл әкімшіліктің алғашқы мерзіміндегі басты мақсаттарының бірі болуға тиіс еді. Президент 1993 жылдың қыркүйегінде АҚШ Конгресінде маңызды денсаулық сақтау туралы мәлімдеме жасады, онда ол барлық қызметкерлеріне медициналық сақтандыру ұсыну үшін жұмыс берушілерге міндетті талап қоюды ұсынды. Консерваторлар, либертариандар және медициналық сақтандыру индустриясы жоспарға қарсы күшті оппозиция көрсетті. Индустрия жоспарға қарсы халықтың қолдауын жинау үшін "Гарри мен Луиза" атты өте тиімді телеарна жарнамасын жасады. Бастапқы ұсынысты біріктірудің орнына, көптеген демократтар өздерінің бірнеше бәсекелес жоспарларын ұсынды. Хиллари Клинтон Клинтон әкімшілігі тарапынан жаңа топты басқаруға және жоспарды американ халқына ұсынуға шақырылды, бірақ бұл фармацевтикалық және медициналық сақтандыру индустриясының қарсылығына байланысты күтпеген салдарға әкелді және оның өзінің беделін айтарлықтай төмендетті. 1994 жылдың 26 қыркүйегінде Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Джордж Дж. Митчелл демократтардың соңғы келісімге келген заң жобасының қабылданбағанын мәлімдеді.

Қаулылар

1993 жылғы 22 қыркүйекте Конгресске жолдаған сөзінде президент Билл Клинтон ұсынған заң жобасында әрбір азаматқа «денсаулық сақтау картасы» берілуі көзделген, ол оларға медициналық көмек және профилактикалық қызметтер алуға, соның ішінде бұрыннан бар ауруларына емделдіруге толық құқық беретін еді. Бұл мақсатқа жету үшін Клинтонның денсаулық сақтау жоспары АҚШ-тың әр азаматы мен тұрақты түрде тұратын шетелдіктің білікті денсаулық сақтау жоспарына өзі тіркелуін немесе 5000-нан астам толық жұмыспен қамтылған қызметкері бар компаниялар ұсынатын бағдарламалар арқылы тіркелуін талап етті. Төлемге мұқтаж азаматтарға, соның ішінде белгілі бір кіріс деңгейінен төмен кіріс көздері барларға субсидиялар берілуі тиіс еді, оларға толық субсидия да қарастырылған. Пайдаланушылар әр штат құруға тиісті аймақтық денсаулық сақтау одақтары ұсынатын жоспарларды таңдай алатын еді. Бұл одақтар штаттың тұрғындары үшін сақтандыру сатып алатын және процедуралық төлем алатын дәрігерлерге баға белгілей алатын еді. Заң жобасында 1993 жылы 14 миллиард доллардан бастап 2003 жылға қарай 38 миллиард долларға дейін қаржы бөлу көзделген. Жоспарда қамтылатын міндетті түрдегі қызметтер, денсаулық сақтау қызметтерінің сапасын бақылау үшін Ұлттық денсаулық сақтау кеңесі, дәрігерлердің біліктілігін арттыру, үлгілік ақпараттық жүйелерді құру, штаттық бағдарламалардың төлем қабілетсіздігі жағдайындағы федералдық қаржыландыру, ауылдық денсаулық сақтау бағдарламалары, ұзақ мерзімді күтім бағдарламалары, діни нанымдарына байланысты наразылық білдірген дәрігерлерді босату шартымен аборттарға сақтандыру, монополияға қарсы реформа, алаяқтыққа қарсы шаралар және Medicare үшін рецепт бойынша берілетін дәрі-дәрмектерге арналған жәрдем де қарастырылған.

Тапсырма тобы

Билікке келгеннен кейін Билл Клинтон бірінші ханым Хиллари Клинтон басқаратын Ұлттық денсаулық сақтау реформасы жөніндегі жұмыс тобын жылдам құрды. Ол барлық американдықтарға жалпыға бірдей денсаулық сақтауды қамтамасыз етудің жан-жақты жоспарын жасауды мақсат етті, бұл әкімшіліктің алғашқы мерзіміндегі басты мақсаттарының бірі болуға тиіс еді. 1993 жылдың 22 қыркүйегінде ол Конгрестің бірлескен отырысында денсаулық сақтау саласы бойынша маңызды сөз сөйледі. Сөз сөйлегенде ол мәселенің мәнін түсіндірді: жобадағы оның жетекші рөлі президент әйелі үшін бұрынғысыздай жаңа нәрсе еді. Президенттің әйеліне жобаны басқаруды тапсыруының ерекше шешіміне бірнеше себеп болды, мысалы, оның осы іске жеке қатысымды көрсету ниеті. 1993 жылдың 28 қыркүйегінен бастап Хиллари Клинтон денсаулық сақтау жөніндегі бес конгресс комитетінің алдында бірнеше күн куәлік берді. Заң жобасына қарсылар 1993 жылдың 20 қарашасында демократтар бақылауындағы Конгреске ұсынылғанға дейін қарсылықты ұйымдастырды. Клинтон жоспарына қарсы ең белсенді қарсылықты Уильям Кристол және оның «Республикалық болашақ жобасы» тобы көрсетті. Олардың республикалық көшбасшыларға факс арқылы жіберген «саяси ескертпелер» сериясы жоспардың жеңіліске ұшырауына ықпал еткені үшін кеңінен мойындалды. Консерваторлар, либертариандар және медициналық сақтандыру индустриясы жоспарға қарсы науқан жүргізіп, оны тым бюрократиялық және пациенттердің таңдауын шектеуші деп сынады. Heritage Foundation «Клинтон әкімшілігі жоғарыдан төменге қарай басқару жүйесін, жаһандық бюджеттер мен сыйақы мөлшерлемелерін шектеуді, Ұлттық денсаулық сақтау кеңесінің бақылауын және мемлекеттік қолдаумен құрылған өңірлік одақтар жүйесін, сондай-ақ кеңес беру кеңестері, комиссиялар мен кеңестерді, Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтер департаменті мен Еңбек департаментінің кеңейтілген қызметін енгізеді, олар көптеген ережелерді, регламенттерді, нұсқауларды және стандарттарды шығарады» деп мәлімдеді. Бұл күш-жігерге жоспарды сынаған кең ауқымды жарнамалар да кірді, соның ішінде Американың денсаулық сақтау сақтандыру қауымдастығы төлеген «Гарри мен Луиза» атты танымал жарнама, онда жоспардың күрделі, бюрократиялық сипатынан қорқып, үмітсіздікке бой алған орта таптың отбасы бейнеленген. Time, CBS News, CNN, The Wall Street Journal және The Christian Science Monitor басылымдарында денсаулық сақтау саласындағы дағдарыстың бар-жоқтығы туралы сұрақтар көтерілді. Оған қарсы пікірлер жазылды, соның ішінде The Washington Post газетінде консервативті Вирджиния университетінің профессоры Марта Дертик жазған мақала, онда демократ сенаторы Дэниел Патрик Мойнихен «сақтандыру дағдарысы бар» деп «денсаулық сақтау дағдарысы жоқ» деген пікірге қосылса, «Клинтонның денсаулық сақтау жоспары қазіргі күйінде нақты өмірде жұмыс істей алады деп ойлаған адам осы өмірде өмір сүрмейді» деді. Сонымен қатар, президент ұсынған бастапқы ұсынысты қолдауға бірігудің орнына, басқа демократтар өздерінің бірнеше бәсекелес жоспарларын ұсынды. Кейбіреулері жоспарды солшылдардан сынға алып, бір төлеушілі денсаулық сақтау жүйесін жақтады.

Сот ісі

Бірінші ханымның Денсаулық сақтау жөніндегі жұмыс тобының құпия отырыстарындағы рөлі АҚШ-тың апелляциялық сотында да сот процесіне әкеп соқты, ол Федералдық кеңесші комитеттер туралы заңға (FACA) қатысты болды, бұл заң үкіметтің ашықтығын талап етеді. Клинтонның Ақ үйі АҚШ Конституциясының II бабындағы Ұсынымдық тармақ, оның жұмыс тобының отырыстарына қатысуына FACA-ның процедуралық талаптарын қолдануды конституциялық емес деп есептейтінін мәлімдеді. Кейбір конституциялық сарапшылар сотқа осындай құқықтық теория Конституцияның мәтінімен, тарихымен немесе құрылымымен расталмайтынын жеткізді. Нәтижесінде, 1993 жылдың маусым айында Хиллари Клинтон сотта жеңіске жетті, онда округтік сот Бірінші ханымды FACA-ның процедуралық талаптарынан босату мақсатында үкіметтік лауазымды тұлға (жалғыз жеке азамат емес) деп тануға болатыны туралы шешім шығарды. 1993 жылдың ақпан айында Америка дәрігерлері мен хирургтар қауымдастығы (AAPS) және басқа бірнеше ұйым Хиллари Клинтон мен Донна Шалалаға қарсы денсаулық сақтау жоспарына қатысты жабық есіктерде өткен отырыстар туралы сотқа шағым түсірді. AAPS жұмыс тобының мүшелерінің тізіміне қол жеткізуді мақсат етіп сотқа жүгінді. 1997 жылы судья Ройс С. Ламберт талапкерлердің пайдасына шешім шығарды және AAPS-ке сот шығындары үшін 285 864 доллар төледі; Ламберт сонымен қатар өз шешімінде Клинтон әкімшілігін және Клинтонның кеңесшісі Айра Магазинерді қатаң сынады. Кейін, 1999 жылы федералдық апелляциялық сот Магазинер мен әкімшіліктің жаман ниетпен әрекет етпегенін негізге ала отырып, бұл шешімді және бастапқы қорытындыларды күштен шығарды.

Жеңіліске ұшырау

1994 жылдың тамызында Сенаттағы демократиялық көпшілік көшбасшысы Джордж Дж. Митчелл жұмыс берушілерге қойылатын талаптарды 2002 жылға дейін шегеруді және шағын бизнесті босатуды көздейтін келісімдік ұсыныс енгізді. Алайда, "Митчеллдің заң жобасы болғанымен, бірде-бір заң жобасын қабылдауға, тіпті филибүстерді тоқтатуға жететін демократиялық сенаторлар жеткіліксіз болды". Бірнеше аптадан кейін Митчелл өзінің келісім-шарт жоспарының күшін жоғалтқанын және денсаулық сақтау реформасы кем дегенде келесі Конгресске дейін күтілу керектігін мәлімдеді. Бұл жеңіліс әкімшілік үшін ұятқа толы болды, республикашылдарды күштендірді және Хиллари Клинтонды консервативті қарсыластары айыптаған "үлкен үкіметтің жақтасы" деген пікірді күшейтті. 1994 жылғы аралық сайлаулар, бір медиа сарапшының пікірінше, "үлкен үкіметке жасалған референдумға айналды – Хиллари Клинтон бастаған денсаулық сақтау реформасының жобасы өз бюрократиялық кедергілерінен уысып қалды". Сол 1994 жылғы сайлауда Ньют Гингричтің жетекшілігімен республикалық революция нәтижесінде Республикалық партия 1953-1954 жылдардағы 83-ші Конгрестен бері алғаш рет Өкілдер палатасы мен Сенаттың бақылауын алды, бұл Клинтонның денсаулық сақтау жүйесін реформалау мүмкіндігін жойды. АҚШ-та денсаулық сақтау саласындағы кешенді реформа 2008 жылы Барак Обама сайланғанға дейін Конгресс тарапынан сериозды түрде қарастырылмады және қабылданылмады, ал елде әлі де барлық азаматтарды қамтитын денсаулық сақтау жүйесі құрылмады.

Қайта қарастыру және перспективадағы дау

2004 жылы Нью-Йорк штатының сенаторы Хиллари Клинтон «Нью-Йорк Таймс» газетінде қазіргі денсаулық сақтау жүйесінің тұрақты еместігін айтып, бірнеше шешімдер ұсынды. Оның мақаласында бұрынғы қарсыласы Ньют Гингричпен келісетін тұстары да көрсетілген, ал Гингрич денсаулық сақтау саласындағы кейбір мәселелерде Клинтонмен келісім білдірді, соның ішінде медициналық жазбаларды жаңғыртуға қатысты заң жобасы да бар еді. 2005 жылы ол денсаулық сақтау реформасына жасаған бұрынғы тыранына сілтеме жасап: «Мен заң шығару процесі, екі партиялық ынтымақтастықтың маңыздылығы және үлкен мақсатқа жету үшін шағын қадамдар жасаудың қажеттілігі туралы құнды сабақтар алдым», – деді. 2006 жылы Сенатқа қайта сайлану науқаны үшін ол дәрігерлерден, ауруханалардан, фармацевтикалық компаниялардан және сақтандыру компанияларынан, соның ішінде 1994 жылы Клинтонның денсаулық сақтау жоспарына қарсы күреске көмектескен Америка денсаулық сақтау сақтандыру қауымдастығының мүшелерінен жүздеген мың доллар қаржы жинады. Клинтонның денсаулық сақтау жоспары Хиллари Клинтонмен байланыстырылатын ең танымал ұлттық ұсыныс болып қалады және 2008 жылғы президенттік сайлауда оның мүмкіндіктеріне әсер еткен болуы мүмкін. Клинтонның жоспары мен республикашыл Митт Ромнидің Массачусетс штатында іске асырылған денсаулық сақтау жоспары арасында ұқсастықтар болды, бірақ Ромни бұл мәселеде Клинтоннан алшақтады, әсіресе оның жоспары федералдық үкімет емес, штат деңгейінде және жеке секторда бақылауды күшейтуді көздейді деп мәлімдеді. 2007 жылдың қыркүйегінде Клинтон әкімшілігінің бұрынғы денсаулық сақтау саясаты жөніндегі аға кеңесшісі Пол Старр «Хилларикеир мифологиясы» деген мақала жариялады. Онда ол жоспардың бастауы мен дамуының барлық кезеңдерінде Билл Клинтонның, Хиллари Клинтонның емес, жетекші күш болғанын жазды. Ол басқарған комиссия тез арада тиімсіз болып, ұсынылып отырған саясатты қалыптастырудың басты күшіне айналмады. «Хилларидің денсаулық сақтау жоспары үшін жеке жауапкершілік туралы ой-пікір сол кездегі президентті қорғауға көмектеспеді, сонымен қатар ол қазір президенттікке ұмтылуында оны қуалай бастады».