Армян советтік әскери қолбасшысы Гай Дмитриевич Гай өмірі мен қызметі
Gaia Gai
Гай Дмитриевич Гай (1887-1937) – армянский советский военачальник, участник Гражданской и Польско-советской войн. Биография, революционная деятельность, образование.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Армян кеңестік әскери қолбасшы (1887–1937)
Armenian Soviet military commander (1887–1937)
Хайк Бжишкян (Ланг ру, сондай-ақ Гай Дмитриевич Гай, Гая Гай, 18 ақпан 1887 [ескі стиль бойынша 6 ақпан 1887] – 11 желтоқсан 1937), – армян тегінен шыққан кеңестік әскери қолбасшы, ол орыс азаматтық соғысы мен Польша-Кеңес соғысында шайқасқан.
Hayk Bzhishkian (, Lang ru, also known as Guy Dmitrievich Guy, Gai Dmitrievich Gai (Гай Дмитриевич Гай), Gaya Gai (Гая Гай), 18 February 1887 [O. S. 6 February 1887] – 11 December 1937), was a Soviet military commander of Armenian origin who fought in the Russian Civil War and Polish Soviet War.
Өмірбаян
Гай Хайк Бжишкян Иранның Тәбриз қаласында мұғалімдер отбасында дүниеге келген. Оның анасы парсы, ал әкесі әрмен социалисі (Армян социал-демократтық «Хнчакян» партиясының мүшесі) болды, ол 1880 жылдары патшалық Ресей билігінен қашқан. Ол жасөспірім шағында Ресейге оралып, Тифлисте белсенді және журналист болып жұмыс істеді, сол жерде Армян теологиялық семинариясында оқыды. 1904 жылы Ресейдің Социал-демократиялық Еңбек партиясына қосылып, революциялық қызметі үшін бес жыл түрмеде отырды. 1914 жылы әскерге шақырылды. Тегінің ерекшелігіне байланысты Гай Русо-Осман майданына жіберілді, онда көрсеткен қайраткерлігі үшін капитан шынжырғысы, 3-ші және 4-ші дәрежелі Георгий ордендерімен және Николай Юденич генералының марапатымен марапатталды. Османдық әскерлерге түскен соң қашып, ақпан революциясы қарсаңында Ресейге ауыр жарақатпен оралды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бжишкян капитан шынжырғысына дейін көтерілді. Гай, ол Қазан төңкерісінен бұрын большевик болды. 1918 жылы Чех легионы («Ақ чехтар») мен атаман Александр Дутовтың Оренбург казактарына қарсы күресте әскери қолбасшы болды. 1920 жылғы Польша-Кеңес соғысы кезінде Михаил Тухачевскийге поляктарды Варшаваға кері шегіндіруге көмектесті. Гай 4-ші армияға қарасты 3-ші атты корпустың («Кавкор») командирі болып тағайындалды, оның құрамында 10-шы дивизия (Н.Д. Томин) және 15-ші (Кубань) дивизиясы (В.И. Матузенко) болды, ал қолдау үшін 164-ші атқыштар бригадасы қарастырылды. Тухачевский жоспарында Кавкордың міндеті «зор маңызға» ие болды. Ол кеңес әскерінің оң жақ қанатында әрекет етуі және поляк қорғаныс шебінің қанатын бұрып, одан кейін шабуылдаушы әскерлермен оларды қоршауға мүмкіндік беруі керек еді. Кавкор жылдам ілгерілеп, 14 шілдеде Вильнюсті, 22 шілдеде Гродноны (қызыл атты әскерлер алғаш рет танктермен кездесті), тамыздың екінші жартысында Вислаға жетіп, маңызды Варшава-Гданьск темір жолын кесіп тастады. Алайда поляктардың қарсы шабуылы 4-ші армияның қоршауына әкеп соқты. Гайдың Кавкоры жарылуға тырысты. Бірнеше шайқастан кейін, олар поляк әскерлерімен қуылғаннан кейін Германияның (Шығыс Пруссияның) шекарасына тірелді. Кавкор 26 тамызда шекарадан өтіп, Гай Берлинге жақын Салцведель лагеріне немістермен ұсталды. 1935 жылдың 15 қазанында Гай НКВД-ның Арнайы кеңесі тарапынан контрреволюциялық ұйымға қатысқандығы айыбымен 5 жылға түзету еңбек лагеріне кесілді. 1935 жылдың 22 қазанында Ярославль түрмесіне жіберілген кезде қашып кетті, бірақ бірнеше күннен кейін НКВД оны қайта ұстады. Ол екі жыл қамауда болды. 1937 жылдың 11 желтоқсанында Ұлы тазалау кезінде Гай атылып өлтірілді. Оның кітаптары саяси зиянды деп танылып, тыйым салынды. Сталиннің қайтысынан кейін 1956 жылдың 21 қаңтарында оңалтылып, қайтыс болғаннан кейін партияға қабылданды.
Gai was born Hayk Bzhishkian in Tabriz, Iran, to a family of teachers. His mother was Persian and his father was an Armenian socialist (a member of the Armenian Social Democrat Hnchakian Party) who had taken refuge from the tsarist authorities in Persia during the 1880s. He returned to Russia in his teens and was an activist and journalist in Tiflis, where he studied at the Armenian Theological Seminary. He joined the Russian Social Democratic Labor Party in 1904 and spent five years in jail for revolutionary activities before he was drafted in 1914. Because of his background, Gai was assigned to the Russo Ottoman front, where his repeated acts of bravery under fire earned him the rank of stabs kapitan, the Cross of St. George (3rd and 4th class), and the Order of St. Anna, all awarded by General Nikolai Yudenich. Captured by the Ottomans, he escaped and returned to Russia badly wounded on the eve of the February Revolution. During World War I, Bzhishkian rose to the rank of captain. Gai, as he came to be known, became a Bolshevik before the October Revolution. He became a military commander in 1918, when he fought against the Czech Legion ("White Czechs") and the Orenburg Cossacks of ataman Alexander Dutov. During the Polish–Soviet War of 1920, he helped Mikhail Tukhachevsky drive the Poles back to Warsaw. Gai was appointed commander of the 3rd Cavalry Corps ("Kavkor"), attached to the 4th Army, and consisting of the 10th Division (N. D. Tomin) and the 15th (Kuban) Division (V. I. Matuzenko), with the 164th Rifle Brigade in support. In Tukhachevsky's plan, the role assigned to the Kavkor was "of the utmost importance". It was to operate on the extreme right wing of the Soviet advance and turn the flank of the Polish defence lines, thus allowing them to be rolled up by the attacking armies. The Kavkor advanced rapidly, taking Vilnius on July 14, Grodno (where the Red cavalry encountered tanks for the first time) on July 22, reaching the Vistula in the second week of August, and cutting the crucial Warsaw Gdańsk railway. However, the Polish counter attack resulted in the encirclement of the 4th Army. Gai's Kavkor attempted to break out. After several engagements, it was finally pinned against the German (East Prussian) border by the pursuing Poles. The Kavkor crossed the border on August 26, and Gai was interned by the Germans in the Salzwedel camp near Berlin. On 15 October 1935, Gai was sentenced by the Special Council of the NKVD on charges of involvement in a counter revolutionary group to 5 years in detention camps. While being sent to the Yaroslavl prison on 22 October 1935, he escaped, but after a few days he was arrested by the NKVD. He spent two years in detention. On 11 December 1937, during the Great Purge, Gai was shot. His books were declared politically harmful and banned. After Stalin's death, he was rehabilitated on 21 January 1956 and restored to the party posthumously.
Жады
Армениядағы Гай ауылы оның құрметіне қайта аталды. 1967 жылы Гайдың суреті бар КСРО пошта маркасы басылды. "Комдив Гай" (Комдив Гай, 1963) атты жолаушылар өзен кемесі оның атымен аталады. Ереван, Гродно, Минск, Самара, Оренбург, Тольятти және Старый Оскол қалаларында оның есімімен көшелер бар.
The village of Gai in Armenia was renamed in his honor. A USSR postage stamp with Gai's portrait was made in 1967. The passenger river motor ship (riverboat) Komdiv Gai (Комдив Гай, 1963) bears his name. There are streets named after him in the cities of Yerevan, Grodno, Minsk, Samara, Orenburg, Tolyatti and Stary Oskol.
Атауы
Хайк есімі кейде Гая, Гая немесе Гай, сондай-ақ Гая немесе Гхай деп беріледі; әкесінің аты кейде "Дмитриевич", "Дмитриевич" немесе "Дмитриевич" деп жазылады; тегі сондай-ақ Бжишкянц (Бжишкянц) деп те жазылуы мүмкін; Польша-Совет соғысы туралы польшалық дереккөздерде ол Гаж Бжишкиан, Гаж Димитриевич Гаж немесе Гаж Чан (хан) немесе Гей Хан (ағылшынша жазу) деп аталады. Оның Гайк деген есімі – "Хайк" есімінің орысша транслитерациясы, ол түрлі латын әрпімен жазылуларында өзгешеленіп кеткен.
Hayk's first name is sometimes given as Gaia, Гая, or Gai, as well as Ghaia or Ghai; the patronymic is sometimes spelt as "Dimitrievich" or "Dimitriyevich" or "Dmitriyevich"; the last name also spelt as Bzhishkiants (Бжишкянц); in Polish sources related to Polish Soviet War he is referred to as either Gaj Brzyszkian, Gaj Dimitrijewicz Gaj or Gaj Chan (Khan), or Gay Khan (English spelling). His first name, Гайк, is a Russian transliteration of "Haik", which was further corrupted in various Latinizations.
Шығармалары
Первый удар по Колчаку (Pervy udar po Kolchaku, "Колчакқа жасалған алғашқы шабуыл"). Ленинград, 1926 жыл. Варшавуға! Батыс майданындағы 3 атты корпустың әрекеттері (Na Varshavu! Deystviya 3 konnogo korpusa na Zapadnom fronte, "Варшаваға! Батыс майданындағы 3 атты корпустың қимылдары"). Мәскеу, Ленинград, 1928 жыл. В боях за Симбирск ("Симбирск үшін шайқастар"). Ульяновск, 1928 жыл.
Первый удар по Колчаку (Pervy udar po Kolchaku, "The First Shot on Kolchak"). Leningrad, 1926. На Варшаву! Действия 3 конного корпуса на Западном фронте (Na Varshavu! Deystviya 3 konnogo korpusa na Zapadnom fronte, "To Warsaw! Activities of the 3rd Cavalry Corps on the Western Front"). Moscow, Leningrad, 1928. В боях за Симбирск (V boyakh za Simbirsk, "In the Battle for Simbirsk"). Ulyanovsk, 1928.