Кіріспе

Орал өзені бойындағы казак әскері – Орал казактарынан құралған казак әскері. Олардың Яик казактары деген басқа атауы өзеннің бұрынғы атынан келген. Оларды мынадай атаулармен де білді:
Орыс тілінде: Ура́льские каза́ки (ура́льцы) (Uralskiye kazaki (uraltsy)); Ура́льское каза́чье во́йско (Uralskiye kazachye voisko), Яи́цкое каза́чье во́йско (Yaitskoye kazachye voisko)
Башқыр тілінде: Урал казактары (уралец) (Ural kazktaryo (uralets)); Урал казак ғәскәре (Ural kazak ğəskərye), Яйыҡ казак ғәскәре (Yiyok kazak ğəskərye)

Тарих

Яик (Урал) қазақтары орыс тілінде сөйлеп, өздерін негізінен орыс тегінен екенін айтса да, қатарына көптеген татарларды қосты. Петр Рычковтың сөзіне қарағанда, олардың кейбіреулері өздерін хазар тайпасынан тараған болгарлар деп атаған, ал алғашқы Яик қазақтары – осы татарлар мен орыстардың бірігіп, 14 ғасырдың соңында құрылған. Бұл татарлар чуваш және мишар (орыс тілінде – Мешера, татар тілінде – Мишәр) болуы мүмкін. Мишарлардың арасында мұсылмандар, яһудилер және христиандар да болған, олардың орыстармен бірігуіне осы фактор көмектескен. Мешералар Дон өңірінде де маңызды рөл атқарды. Кейін Пушкин жазғандай, көптеген ноғайлар Яик қазақтарының қатарына қосылды. 1577 жылы, Мәскеудің Қазаннан Астраханға дейінгі Волга бойындағы жерлерді бағындырғаннан кейін 20 жыл өткен соң, Волгада қарақшылық пен шабуылдарды тоқтату үшін әскер жіберілді (солардың бірі Ермак еді). Олардың бір бөлігі оңтүстік-шығысқа қарай, Орал өзеніне қашып, Яик қазақтарына қосылды. 1580 жылы олар бірлесіп Сараичикті басып алды. 1591 жылы Мәскеу үшін күресті, ал келесі ғасырда ресми мойындалды. 1717 жылы Александр Бекович Черкасскийдің Хиваға жасаған жорығында 1500 сарбазы қаза тапты. 1723 жылы өткізілген халық санауында әскери қызметке жарамды 3196 ер адам тіркелді. Яик қазақтары 1773-1774 жылдардағы Емельян Пугачев басқарған көтерілістің негізгі күші болды. Олардың негізгі күнкөрісі балық аулау болды, ал одан алынатын салықтар қазақтар мен мемлекет арасындағы шиеленістің басты себебіне айналды. 1772 жылы генерал фон Траубенбергтің өлтірілуімен көтеріліс басталды. Траубенберг қазақтардың шағымдарын тергеп, шешу үшін комиссия төрағасы болды, бірақ оның мінез-құлқы оларды одан әрі ашуландырды. Жауабы ретінде көптеген адамдар тұтқындалып, жазаланды және заңнан тыс деп жарияланды. Осыдан кейін Пугачев пайда болып, оларды өз мақсатына жұмылдыра алды. Көтерілістен кейін Яик қазақтары Орал әскерінің құрамына енді. Орал полктері кейіннен Суворовтың Италия және Швейцарияға жасаған жорықтарына, 1812 жылғы Отан соғысына, орыс-түрік соғысына, 1830 жылғы қараша көтерілісіне және Қырым соғысына қатысты. Олар 1870 жылдардағы Түркістан жорықтарында да маңызды рөл атқарды. 1919-1920 жылдардағы Орал-Гурьев операциясында Қызыл Түркістан майданы большевиктерге қарсы көтерілген Орал қазақтарынан және басқа да әскерлерден құрылған Орал армиясын жеңді. 1920 жылдың қысында Орал қазақтары мен олардың отбасылары, барлығы 15000 адам, Каспий теңізінің шығыс жағалауымен оңтүстікке қарай Александровск бекінісіне бет алды. 1920 жылдың маусым айында олардың небары жүздегені ғана Парсыға жетті.

Айырмалар

Орал әскерінің ерекше түсі қызыл түс болды; ол шапке белдеулерінде, эполеттерінде және қою көк түсті, кең шалбар жолақтарында қолданылды, бұл киім далалық казактарға тән бос қиынды болды. Жекелеген полктер эполеттеріндегі сары нөмірлермен ажыратылды. Мұңлы жүнді шапқылар кейде қызыл матадан жасалған төбесімен киілетін. Орал және басқа казак әскерлері шпоры таққан жоқ. 1907 жылдан кейін далалық форма ретінде көк сұр түсті шалбармен бірге көк сұр жакет қабылданды. Бірақ, астрахан шапқылары мен кең қызыл шалбар жолақтары Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бейбіт уақыттағы формасында сақталды.