Кіріспе
Lord of Illusions – 1995 жылы шыққан американдық нео-нуарлық, табиғаттан тыс қорқыныш фильмі. Оны Клайв Баркер өзі жазып, режиссерлік еткен, ал сюжеті 1985 жылы «Қан кітаптары» 6-томында жарық көрген «Соңғы иллюзия» атты әңгімесіне негізделген. Осы әңгімеде Клайв Баркердің оккульттік детективі Гарри Д’Амур тұңғыш рет пайда болды, кейін ол бірнеше прозалық туындылар мен комикстерде де кездеседі. «Lord of Illusions» – актер Скотт Бакула сомдаған Гарри Д’Амурдың экрандағы алғашқы кейіпі. Фильмде Кевин Дж. О’Коннор, Фамке Янссен және Дэниел фон Барген сияқты актерлер де ойнаған. Сюжеті табиғаттан тыс құбылыстармен бірнеше рет кездескен Гарри Д’Амурдың Суан атты сахналық иллюзионист пен Никс есімді колдовник басқаратын культты зерттеуінен басталады. Клайв Баркер «Соңғы иллюзиядан» кейбір сюжеттік элементтерді және басты кейіпкерлерді сақтап қалғанмен, фильм үшін жаңа оқиғаны ұсынды және түпнұсқа туындымен таныс оқырмандарды таң қалдырған жаңа жаман кейіпкер жасады. Фильмге қарама-қайшы пікірлер айтылды және Гарри Д’Амурдың қатысуымен түсірілген басқа фильмдер жоқ.
Сюжет
1982 жылы Мохаве шөлінде Уильям Никс есімді кісі өзін "Пуритан" деп атайды. Ол ескі үйде шәкірттер сектасын жинады. Никс шынайы сиқырлы болып, бір қызды құрбандыққа шалуды жоспарлап, өзінің ізбасарларына әлемді құтқарып, оларға даналық сыйлайтынын айтады. Бұрынғы секта мүшелері, соның ішінде Филип Сванн мен Каспар Куэйд оны тоқтатуға келеді. Қақтығыста Никстің көмекшісі Баттерфилд қашып кетеді. Сваннға Никс сиқырлы түрде шабуыл жасайды, бірақ ұрланған қыз Никсті Сваннның қаруымен жүрегіне атып өлтіреді. Сванн Никс пен оның күшін "байлау" үшін оның басына темірден жасалған масканы бекітеді. Никс өледі. Он үш жылдан кейін Нью-Йоркте оккультизмге маманданған жеке детектив Гарри Д'Амурды жын-шайтанның құлдырауынан бір жағдай шайқалтты. Ол Лос-Анджелесте сақтандыру алаяқтық ісі бойынша іс-шараны қабылдайды, бұл тәжірибе ақылы демалыс сияқты болады деп үміттенеді. Тергеу барысында Д'Амур қазір сәуегей болып жұмыс істейтін Куэйдке Бэттерфилд пен Рей Миллер, үлкен күшке ие адам шабуыл жасағанын байқайды. Баттерфилд пен Миллер қашып кетті. Ол бірнеше пышақ жараларынан қайтыс болған кезде, Куэйд Д'Амурдың алақанын оқиды, өйткені оның тағдыры "Жәннәт пен тозақ арасындағы сызықты жүру" екенін көреді. Ол пуританның келе жатқанын ескертіп, кейін өледі. Сванн, қазір әйгілі сахналық иллюзионист, әйелі Доротеямен Беверли-Хиллстегі сарайда тұрады. Филип Сванн Куэйдті Никстің адал адамдары өлтірді деп санайды. Лос-Анджелестен кетер алдында Д'Аморды Доротея жалдап алады, ол ол туралы Куэйд туралы газеттегі мақалада оқиды. Доротея күйеуі үшін қорқады. Д'Амур Квейдтің өлтірушілері Филиппен күресіп жатқанын тексеруге келіседі, ал Доротея оны өзінің келесі сиқырлы шоуына шақырады. Жаңа иллюзия бұзылып, Сванн сахнада бірнеше семсерден қаза табады. Сахна артында тергеп жатқанда Д'Амурға Баттерфилд пен Миллер шабуыл жасайды. Өзін-өзі қорғап, ол Миллерді өлтіреді, бірақ Баттерфилд қашып кетеді. Келесі күні Д'Амур Сиқырлы қамалға барады. Адамға белгілі барлық сиқырлы құпиялар сақталған деп есептелетін бөлмеге кіргеннен кейін, Д'Амур Сваннның "иллюзиялары" Никстен үйренген шынайы сиқырды қамтитынын біледі. Доротея Д'Амурға Никс бірнеше жыл бұрын ұрлап алып, Сванн құтқарып, оған ризашылық пен міндетпен үйленген қыз екенін айтады. Доротея мен Д'Амур сүйіспеншілік жасайды; кейін Д'Амурға табиғаттан тыс күштер шабуыл жасайды. Д'Амур мылтықтан күдіктеніп, Сваннның табытын ашады да, оның жалған екенін біледі. Валентин, Сваннның көмекшісі, Сванн өзін және Доротеяны Никстен қорғау үшін өлімін жасамалап қойғанын түсіндіреді, ол өлімнен қайта оралуы мүмкін. Д'Амур амалдың жалғасуына рұқсат беруге келіседі. Сваннның жерлеу рәсіміне Д'Амур күдікті адамнан кейін келеді, ол Сваннның өзі болып шығады. Ашулы және қызғанышпен Суон Д'Амурға шабуыл жасайды, содан кейін ол сиқыршы ретінде аңшылыққа ұшырамай, бай болу үшін сиқыршы ретінде маскарацияланғанын мойындайды. Детектив оны егер ол қайта тірілсе, олар бірге адал секташыларды және Никсті жеңе алатынына сендіреді. Баттерфилд Валентинді Никстің денесін табу үшін азаптайды, содан кейін Доротеяны тұтқынға алады. Никстің өлігін тапқаннан кейін Баттерфилд Валентинді пышақпен шауып, өлген адамды сектаның шөлдегі ескі үйіне алып кетеді. Никске адал адамдар (осы уақыт бойы күтіп, қайтып оралғанға дейін өз отбасыларын өлтіргендер) оның қайта тірілуіне куәлік ету үшін келеді. Никс, қазір шіріген және сұмдық көрініспен, өзінің білімі мен күшімен бөлісуге уәде береді. Өлі Валентин берген ақпаратқа сүйене отырып, Сванн мен Д'Амур келеді. Никс жер астындағы терең үңгірді ашып, секташыларды жұтып, оның білімін тек Сванн ғана лайықты деп жариялайды. Никс Доротеяны үңгірге құлатып жібереді. Д'Амур оны құтқарады. Никс Сванннан өзіне қайта қосылуын сұрайды және оны құшақтап алады. Д'Амур мен Доротеяға Баттерфилд шабуыл жасайды, оны Д'Амур өлтіреді. Сванн Никспен бірге болуға келіседі, бірақ ол әлі де Доротеяны жақсы көретінін мойындайды. Қызғаныштан Никс сиқырлы түрде шабуыл жасап, Суанды өлтіреді. Доротея Д'Амурдың қаруын тауып, Никске оның мистикалық үшінші көзіне атқан. Ол Сваннды алып кету керек емес деп жауап береді, өйткені ол пен Никс адамзат жойылғаннан кейін бірге болу керек еді. Сван өзінің соңғы өмірлік энергиясы мен сиқырын Д'Амурға Никске соңғы соққыны беруге көмектесу үшін қолданады. Никс үңгірге құлап түседі, Сван жараларынан қайтыс болады. Никс Сваннның денесін сүйекке айналд�...
Құрастыру және құю
1985 жылғы "Соңғы иллюзия" әңгімесінде Гарри Д’Амур бұрын бір ғана рет табиғаттан тыс күштермен кездескен, Бруклинде демонмен шайқасқан және сол оқиғаның әсерінен әлі де күйзелісте. Ол иллюзионист Сваннның денесін күзетуді оның әйелі Доротеядан өтініш алады, бұл оны одан да көп демонмен, соның ішінде әңгіменің басты қарсыласы Баттерфилдпен қақтығысқа жетелейді. Бұл оқиға детективтік нуар мен қорқыныштың қосындысы. Баркер "Жоғалған жандар" атты тағы бір Гарри Д’Амур туралы әңгіме жазды, ол 1987 жылы "Cutting Edge" антологиясында жарияланды. Д’Амур кейін Баркердің 1989 жылғы "Ұлы және құпия шоу" романында, "Көркемдік кітабы" трилогиясының бірінші кітабында қысқаша пайда болады. Ол "Иллюзиялар иегері" фильмі экрандарға шыққанға бір жыл бұрын, 1994 жылы "Көркемдік кітабы" трилогиясының екінші бөлімі "Эвервилл" романында маңызды кейіпкер ретінде қайта оралады. Клайв Баркер өзінің екі туындысын – "Hellraiser" (1987) және "Nightbreed" (1990) фильмдерін өзі режиссерлік етіп, сценарийін жазған, ал "Hellbound: Hellraiser II" (1988) фильмінің сценарийшісі және атқарушы продюсері болған. "Иллюзиялар иегері" – оның сценарийін жазып, режиссерлік еткен үшінші фильмі. 1992 жылы "Fangoria" журналымен сұхбаттасуда Баркер сценарийдің бірінші нұсқасын 1991 жылы бастағанын, сол кезде фильм түпнұсқа әңгімемен бір аталымды бөліскенін айтты. 1993 жылы "Bloody Best of Fangoria" журналына берген сұхбатында Баркер: "Мен әрқашан иллюзионистерді жақсы көремін. Олардың әрқашан қараңғы жағы болады, ал иллюзионистер оны сізге көрсетеді. Бұл өмір мен өлім туралы иллюзия. Сіз әйелді екіге бөлдіңіз, бірақ ол тірі. Олар көңілді, қызықты, ойын-сауықпен ұсынылады, бірақ, мәні жағынан, олар өлім мен қайта тірілу туралы әңгіме" деді. Гарри Д’Амур кейіпкерін және түпнұсқа әңгімені қалай аудару туралы сұраққа жауап бергенде Баркер "Fangoria" журналына (1994 жылғы №138) былай деді: "Соңғы иллюзия" шамамен Филип Марлоу стиліндегі туынды болды, бірақ бұл фильм 40-шы жылдардағы нуарға құрмет көрсетпейді. Біз қарапайым адамға назар аударамыз, ол қайта-қайта қараңғылықтың ортасына тартылады, себебі оның бақытсыздығына ешқандай ықпалы жоқ қандай да бір кармалық нәрсе бар". Клайв Баркер Фамике Янссенді оның суретіне қарап таңдағанын және Скотт Бакуланы сыртқы келбеті мен мінезі бойынша Гарри рөліне өте лайықты деп есептегенін мәлімдеді. "Иллюзиялар иегерінің құрылысы" атты деректі фильмде Бакула: "Сценаристтің: "Сен сол жігітсің, Гарри үшін өте жақсысың" дегеніне өте қуандым. Дегенмен, мен Гарри кім екенін өзімше түсінуім керек болды және осы 40-шы жылдардағы детективті 90-шы жылдарға көшіріп, оны жаңа, сәнді және осы жағдайға сәйкес етуім керек еді. Мұны тек Клайв істей алатын еді" деді. Бастапқы әңгімеде Баттерфилд – адам кейпіндегі демон және басты қарсыласы. Фильмде Баттерфилд жаңа зұлым Никстің жақтасы болды, ол демондық күшке ие болған культтың басшысы. 1995 жылы "Cinescape" журналына берген сұхбатында Баркер былай түсіндірді: "Бұл фильмді түсірудің ортасында біреу Швейцариядағы культтың (Күн ғибадатханасының ордені) жаппай өлімі туралы газеттің тақырыбымен келді. Біз онда не болғанын әлі де толық білмейміз. Уэйконың, Джонстаунның, Мэнсонның ақымақтығы – Никс харизматикалық көшбасшының бейнесі, ол: "Мені өлімге дейін еріп жүр" дейді, бұл біздің мәдениетіміздің бір бөлігі. Мен ойладым, егер бізде осындай зұлым адам болса, бірақ ол жай ғана сөздерді құрап, уәде бере алатын емес, ол шынымен де үлкен күшке ие болса қалай болар еді? Бұл мен үшін қорқынышты да, қызықты да". Баркер "SFX" журналына (16-нөмір, 1996) былай деді: "Мен Никспен жасағым келген нәрселердің бірі оны өте харизматикалық емес ету еді. Бұл кісіде ештеңе тартымды емес және фильмнің соңында, апатологияға түсуге азғырылған кезде, фильм дәл кері бағытта жүреді. Никс әлсіз, өкінішті жанға айналады. Соңғы көріністердің бірінде Доротея метафизикалық сұрақ қояды: "Сен кімсің?" Никс: "Мен құдай болғым келген, бірақ ойынан бас тартқан адаммын" дейді. Бұл маған ұнайды. Оның жай ғана адам екендігі маған ұнайды. Ол одан да көп нәрсеге қол жеткізгісі келді, бірақ ол осы пайдасыз ісінен бас тартты. Ол барлық жақтастарын, ізбасарларын өлтірді, енді ол қараңғыда жалғыз қалды. Мен оны белсенді түрде іздедім, тіпті бұл көрермендердің күткендеріне қарама-қайшы болса да".
Өндіріс
Клайв Баркер: "Менің басымда төрт-бес сурет болды, олар сахналардың бастапқы нүктесі болды: Сваннның керемет сиқыр шоуының көрінісі, біз оны Пантедж театрында қойдық; Никстің қамалының көрінісі; культистердің үйі; Сванн мен оның әйелі Доротея тұратын Бел Эйр сарайының көрінісі, тіпті Гарридің пәтері де – ол кейін қосылды." Сиқыр шоудағы апат Голливудтағы Пантедж театрында түсірілді. MGM/UA компаниясының монтаждау жұмыстары, кемінде, сынақ көрсетілімдерімен қолдау тапты; Баркердің айтуынша, алғашқы сынақ көрсетілімінде көрермендер ашық секс сахналарына теріс реакция білдірді және диалогқа толы көріністердің көп екенін айтты, ал кейінірек көрсетілген монтаждалған нұсқаға көбірек оң реакция берді. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың үшеуін берді және визуалды эффектілерін, сондай-ақ Бакуланың ойынын жоғары бағалады. Ол қорқыныш жанкүйерлері фильмнің қанды арнайы эффектілеріне қызығушылық танытатынын, бірақ фильмті ұсынуға оны итерген – күмәнді құрылыс екенін айтты. "Вашингтон пост" газетінің Ричард Харрингтон бұл эффектілердің шынайы түрде әсерлі емес екенін, сонымен қатар психологиялық тұрғыдан да алаңдатуға жеткіліксіз екенін жазды. Ол былай деді: "Антигерой Д'Амур рөлін ойнаған Бакула лайықты түрде шаршаған көрінеді, бірақ эмоционалдық тұрғыдан толыққанды емес сияқты, ал Доротеямен болған кенеттен қарым-қатынасы күлкілі. Бұл жерде басты жаман адам туралы сөз болып отыр: Никс, күйген терісіне макияж жасалған және қаншалықты жаман болса да, қорқынышты емес, қорқытуға тырысады". Ол "Өлімге қарсы сиқыр" фильмін фильм-нуар және қорқыныш жанрларын тиімді үйлестірген фильм деп атады. Джо Лейдон Variety журналында бұл фильмді "Баркердің бұрынғы жұмыстарына қарағанда әлдеқайда дәстүрлі" деп сипаттады, сонымен қатар оны "Уэс Крейвеннің "Жаңа кошмар" фильмінен бері жанрдағы ең күрделі және қанағаттандырарлық туынды" деп тапты. Лейдон Бакуланың "жағымды сыртқы келбеті, тартымды юморы және фактілерге негізделген билігі оны қызықты әркімге айналдырады, Баркердің кошмар әлеміне саяхаттау үшін тамаша серік" дейді. Алайда, ол Кевин Дж. О'Коннордың ойыны Сваннның негізгі тақырыптық ерекшеліктерін ашып көрсетпегенін атап өтті. Карл Уильямс AllMovie сайтында "Иллюзиялар иесі" фильмінің "күшті бастамасы бар, қызықты идеямен басталады, бірақ кейін тез арада дамымайды" деп жазды. Лейдонмен келіспей, ол Бакуланың қарапайым мінезі оны Д'Амур рөліне мүлдем сәйкессіз етеді деп мәлімдеді және сценарийді шатастырды. Харрингтон сияқты ол да бұл фильмді "Өлімге қарсы сиқыр" фильмімен салыстырды. 2015 жылы "Deadly" журналында жарияланған мақаласында Патрик Бромли: "Бірінші рет шыққаннан кейін жиырма жыл өткен соң да "Иллюзиялар иесі" Баркердің ең сүйкімсіз фильмі болып қала береді" деп жазды. Ол оның жылы қабылдануын лайықсыз деп санады, сюжеттік дамуын және Гарри Д'Амурдың кейіпкерін жоғары бағалады.
The magic show accident was filmed at the Pantages Theatre in Hollywood. MGM/UA's cuts were at least partially supported by test screenings; Barker said that at the first test screening, audiences reacted negatively to the explicit sex and said that there were too many dialogue heavy scenes, and reacted much more positively to the edited cut which was shown at a later screening. Roger Ebert gave the movie three out of four stars and complimented its visual effects as well as Bakula's performance. He remarked that while horror fans would be primarily drawn to the film's gory special effects finale, it was the suspenseful build up which convinced him to recommend the film. Richard Harrington of The Washington Post, in contrast, found the effects were neither viscerally convincing nor psychologically disturbing. He added: "Playing the antihero D'Amour, Bakula is appropriately rumpled but seems emotionally uncommitted, and his out of the blue bedding of Dorothea is laughable. More problematic is the villain: Despite some gross burned skin makeup and nasty as he wants to be attitude, Nix is scarry, not scary". He cited Cast a Deadly Spell as a film which much more effectively combined the film noir and horror genres. Joe Leydon of Variety called the film "a much more conventional effort than Barker’s earlier outings", while also finding it "more sophisticated and satisfying than anything the genre has offered since Wes Craven's New Nightmare". Leydon said Bakula's "virile good looks, low key humor and matter of fact authority make him an engaging Everyman, the perfect traveling companion for a journey through Barker’s nightmare world". However, he found Kevin J. O'Connor's performance failed to bring out the strong thematic traits of Swann. In a retrospective review, Karl Williams wrote in AllMovie that Lord of Illusions "starts off strong with an intriguing premise, but then goes quickly nowhere". Contradicting Leydon, he argued that Bakula's everyman demeanor makes him completely inappropriate for the role of D'Amour, and found the script confusing. Like Harrington, he compared the film unfavorably to Cast a Deadly Spell. In a 2015 article on the film in Deadly magazine, Patrick Bromley wrote: "Twenty years after it was first released, Lord of Illusions remains Barker's least loved film". He argued that its lukewarm reception was undeserved, praising its plot development and the character of Harry D'Amour.
Танымал мәдениетте
Front Line Assembly фильмнен үлгілерді өздерінің [FLA]vour of the Weak альбомында "Autoerotic", "Colombian Necktie" және "Life=Leben" тректерінде, сондай-ақ "Colombian Necktie" синглінде (Colombian Necktie (GOArge Mix) альбомында) пайдаланады. Front Line Assembly-нің қосалқы жобасы Noise Unit фильмнен үлгілерді Drill альбомында бірнеше тректе қолданады: "The Drain", "Dominator", "Miracle", "Eye Burner". Underground хип-хоп тобы Jedi Mind Tricks "The Immaculate Conception" трегінде фильмнен үлгі алады. Nevermore металл тобы Dreaming Neon Black альбомында фильмнен үлгілерді қолданады, әсіресе "Ophidian" кіріспе трегінде. Goregrind тобы Last Days of Humanity фильмнен алынған үлгіні "The Sound Of Rancid Juices Sloshing Around Your Coffin" альбомын ашу үшін пайдаланады, "Born to Murder the World" (фильмдегі Никстің сөзі) кіріспе трегінде.