Кіріспе

«Тұйық көше» – 1966 жылы Роман Поланскинің түсірген британдық қара комедиялық психологиялық триллер фильмі. Сценарийін Полански мен Жерар Браш жазған, ал басты рөлдерде Дональд Плезанс, Франсуаза Дорлеак, Лионель Стендер, Джек МакГоуран, Иэн Куарриер, Джеффри Самнер, Ренее Хьюстон, Уильям Франклин, Тревор Делани және Мари Кин ойнаған. Жаки Биссе (Джеки Биссе ретінде көрсетілген) кішкентай рөлде ойнайды, бұл оның екінші фильміндегі қатысуы. Поланскидің ағылшын тіліндегі екінші толық метражды фильмі, ол Англияның солтүстігіндегі жас британдық жұптың шалғай аралдағы сарайына тығылған екі жарақат алған американдық гангстердің тағдырын баяндайды, бұл олардың арасында ойын-сарқылымдар мен зорлық-зомбылыққа толы қақтығыстарға әкеледі.

Сюжет

Америкалық қатыгез гангстер Дики бұзылған көлігін су көтеріліп жатқан жолмен итеріп әкеледі, ал оның ерекше серігі Альби ішінде, сәтсіз қарақшылықтан кейін жараланғаннан қан келіп жатыр. Күтпеген су тасқынынан оқшауланған олар, қараңғы және шалғай аралға баратын жалғыз жолда, төбедегі қараңғы сарайда Джордж есімді терең невротикалық және әйелшелік мінезді орта жастағы ағылшынмен және оның жас әрі тәжірибесі мол әйелі Терезамен тұрады. Дики сарайға кіріп, өзінің қылмыстык әлемінің басшысы Кательбахқа телефон соғып, оны және Альбиді алуға адам жіберуін сұрайды. Содан кейін телефон желісін үзіп, оларды келесі күні Кательбах келгенше кепілге алады. Альби жараларынан өлген кезде Дики Тереза мен Джорджты оның қабірін қазуға мәжбүрлейді. Олар Дики мен Джорджтың жағажайда мас болғанын, ал Терезаның теңізде жалаңаш жүзіп жүргенін көрсетеді. Келесі күні таңертең сарайға көлік келеді, бірақ Кательбахтың орнына Джорджтың күтпеген қонақтары келгені анықталады. Дики қызметші болып көрінеді, ал Тереза қонақтардың бірі Сесилмен сүйісіп қалады. Олар кешкі асқа отырады, бірақ қонақтардың біреуінің жас ұлы Сесилдің оқпанын тауып алып, адамдарға бағыттап, барлығын қорқытады. Содан кейін ол атып, сарайдағы бояулы шыны терезені жарып жібереді. Оқпан баладан тартып алынып, дәлізге қойылады. Джордж шыдамы таусылып, барлығының кетіп қалуын талап етеді, бірақ Сесил ұмытып, зарядталмаған оқпанын артында қалдырады. Дики күртесін шешіп, телефонды қайта қосады, ал Тереза Дикидің тапаншасын жасырын түрде алып қояды. Кательбах тұрған қонақ үйге қоңырау шалып, оның келмейтінін естіген Дики Джорджтың көлігін алып, құрлыққа қашып кетуге дайындалады. Джордж оған рұқсат бермейді, содан кейін төбелес басталады. Тереза Дикидің тапаншасын Джорджқа береді, ал Джордж оны бірнеше рет атып өлтіреді; Дики өзінің бұзылған көлігінен, тауық үйіне жасырылған томи-пистолетын алып шығады. Джорджқа қару қолдануға күші жетпей, Дики жерге құлап, күліп, Джорджтың машинасына атып, ол жалындап жарылады. Өліміне қатысқан деп қорқып (және Кательбахтың басқа қолбасшыларының кек алуынан сақтану үшін), Тереза Джордж екеуінің қаланы тастап кетуін қатты талап етеді. Джордж шок күйінде, қозғала алмай қалғандай. Кенеттен олар жақындап келе жатқан көлікті көреді. Дикидің басшысы оны тастап кеткенін білмей, оны Кательбах деп ойлайды. Тереза үрейлене, шкафтың ішіне жасырынады. Көлік келіп тоқтайды, ол Сесил екені анықталады, ол оқпанын алуға оралған. Сесил оларды полицияға апаруды ұсынады, бірақ Джордж барудан бас тартады. Ол Сесил мен Терезаның түнге қарай кететінін көреді. Джордж ашуға беріліп, өзінің сурет студиясын қиратып, содан кейін сарайдан шығып, жағажайға қарай жүгіреді. Таң атқанда ол жартасқа ұрық күйінде отырып, ертеңгі толқын оны қоршағанда, бірінші әйелінің есімін айқайлап жылайды.

Тақырыптар мен түсіндірмелер

Поланскидің өткен жылы шыққан "Repulsion" фильмі сияқты, бұл фильм қорқыныш, қанағаттанбаған сексуалдық құштарлық және бөтендік тақырыптарын зерттейді, бұл тақырыптар режиссердің көптеген фильмдеріне, әсіресе "Розмаридің баласы" мен "Жалдамалы тұрғынға" тән. "Cul de sac" фильмі Самуэль Бекетт пен Гарольд Пинтердің туындыларымен мазмұны мен атмосферасы тұрғысынан салыстырылды, ал бұл ұқсастық фильмдегі екі рөлдің тағайындалуымен нығайтылды. Джек МакГоран Бекетт пьесаларын сахнада орындауымен әйгілі болды, ал Дональд Плесенс Пинтердің "Кейірімші" пьесасындағы Дэвис рөлін жасады. Фильмнің неміс тіліндегі атауы – "Wenn Katelbach kommt" ("Кательбах келгенде"). Кристофер Уидман фильмнің "Күскен орман" (Арчи Майо, 1936), "Кі Ларго" (Джон Хьюстон, 1948) және "Үмітсіз сағаттар" (Уильям Уайлер, 1955) сияқты Хамфри Богарттың қатал тұтқындық триллерлерімен де ұқсастығын атап көрсетті.

Фильм түсіру орны

Фильм 1965 жылы Англияның Нортумберленд жағалауындағы Линдисфарн аралында (қасиетті арал деп те аталады) түсірілді. Фильмдегі үй ретінде пайдаланылған Линдисфарн қамалы қазір Ұлттық сенім қорының меншігінде және оны кез келген адам аралап көруге болады; уақыт өте келе, ғимараттың өзі де, оның төңірегі де көбінесе өзгеріссіз қалған.

Сыни қабылдау

Cul de sac қазіргі уақытта (2020 жылдың мамыр айы) Rotten Tomatoes кино шолу агрегаторында 23 сынға негізделген 83% мақұлдау көрсеткішіне ие.

Марапаттар

Cul de sac фильмі 1966 жылы 16-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде "Алтын аю" жүлдесімен марапатталды.