Кіріспе

Алан Кларктың 1979 жылғы британдық драмалық фильмі – Алан Кларк режиссерлік еткен, Рей Уинстон, Мик Форд, Джулиан Ферт және Джон Бланделл бас рөлдерде ойнаған 1979 жылғы британдық түрме драмасы. Фильм британдық жас түзеу колониясының (борттарының) ішіндегі өмірдің қатыгездігін көрсетеді. Сценарий бастапқыда 1977 жылы BBC-дің «Play for Today» сериясы үшін телеспектакль ретінде түсірілген. Бірақ, көрсетілген зорлық-зомбылық салдарынан ол эфирге шығарудан алынып тасталды. Екі жыл өткен соң режиссер Алан Кларк және сценарийші Рой Минтон оны фильмге қайта түсіріп, алғаш рет 1983 жылы Channel 4 телеарнасында көрсетті.

Сюжет

Үш жас жігіт түрмеге түрмеге жетеді: Карлин, ағасының металл сынықтарын ұрлағаны үшін кінәлі; Аждаһа көлік ұрлағаны үшін және Дэвис ашық мекемеден қашып кеткені үшін. Әрқайсысына бөлме беріледі; Энгел мен Дэвис жеке бөлмелерге, ал Карлин жатақханаға жіберіледі. Карлин түрме бастығымен күрескені үшін ауыстырылды, ол бейтаныс күйде болғысы келеді. Ол Арчермен танысады және достасады, ол экцентрикалық және интеллектуалды тұтқын, екі жыл бойы жұмыс орнындағы алаяқтық үшін сотталған. Ол қызметкерлерге мүмкіндігінше бейбіт түрде кедергі келтіруге ниетті. Арчер Карлинге оның беделі қалай белгілі екенін айтады: Банкс, қазіргі "Әке" (қақпаны басқаратын тұтқын) Карлинді қанатта билігін сақтау үшін күресуге іздеп жүр. Банктің мәртебесіне оның қолбасшылары Ричардс пен Эккерслидің көмегімен және қызметкерлердің пассивті келісімімен қарапайым қорқыту мен қорқыту арқылы қол жеткізілген көрінеді. Карлин жатақханаға жайғасу үшін күреседі және қорқынышты және осал Дэвистің Банкс тарапынан құрбандыққа ұшырағанын және шабуылға ұшырағанын көргеннен кейін, Банкс оны еріксіз шабуылда ұрып, бас соққысын береді. Карлин жазасын тыныштықта өтеп қалу үміті жоқ екенін түсінген соң, кек алады және үстемдік етеді. Ол қауымның бөлмесі арқылы жүріп, екі снукер тобын алып, оларды шұлыққа салады. Ричардсқа қарсы осы импровизациялық шабуылды пайдаланып, Карлин Экерслиге хабарлаудан бас тартуға бұйрық береді, содан кейін Банксты табуға барады. Оны ванна бөлмесінде таңғалдырып, ол Банксқа қатты соққы береді, содан кейін оған қазір қанаттың "Әкесі" кім екенін айтады: егер Банкс оның немесе оның достарының әл-ауқатына кедергі келтірсе, оны "өлтіреді". Бұл тұтқынға алу үшін басқа тұтқындардың қолдауы мен ақпараты қажет болды, бұл Карлиннің тез арада құрмет пен достыққа ие болғанын көрсетті. Бірнеше күннен кейін Карлинге көрші қанатқа қарсы шыққан әкесін қарсы алады, ол оны қатты ұрады, бірақ Карлиннің жалпы бақылауында қанатқа басқаруды жалғастыруға мүмкіндік береді. Карлиннің басшылығымен түрмеде отырғандардың жағдайы жақсарады, жас, әлсіз тұтқындарды құрбан етудің алдын алады, сонымен қатар нәсілдік зорлық-зомбылық. Ол тамақ ішетін бөлмедегі үстелдің бір орнын ұстайды, онда ақпарат пен өтініштер жіберіледі, және Арчер мен Микин сияқты серіктестерімен Банкс пен оның қорқытқыштарынан айырмашылығы бар. Карлиннің мәртебесін күзетшілер мойындайды: ол үй басқарушысы Гудйерге жауапты "табиғи басшы" болуға келісу үшін бір камераны сұрап алады. Осы арада Микиннің досы Тойн қайын ағасынан хаты арқылы әйелі қайтыс болғанын біледі. Ол қатты күйзеліске ұшырайды, оның үмітсіздігін күзетшілер байқап, оны "мопинг" үшін сөкті. Тойн қолының артериясын кесіп алады. Ол ересектер түрмесіне ауыстырылады, онда Мекин кейіннен екінші рет өзін-өзі өлтіруге тырысқаннан кейін қайтыс болғанын біледі. Девис, бұл арада, Экерслидің ұрлық жасағаны үшін айыпты болып, есепке қойылады. Карлин оған Экерсли мен оның серіктерінен аулақ болуға кеңес береді, бірақ парникте жалғыз жұмыс істеп жатқан Дэвисті оны көргеннен кейін үзіліс сұраған үш жасөспірім топпен зорлайды. Олардың бақылаушы күзетшісі Сэндс не болып жатқанын көреді, бірақ күлімсіреп жауап береді, содан кейін олар оралған кезде жартылай киімсіз үштіктің күйін елемеді. Сол түні қатты күйзелген Дэвис өзін-өзі ұстап өлтіреді. Қан кетуден қаза тапқан кезде ол өзінің камерасындағы батырманы басып көмек сұрайды, бірақ оны күзетші Гривс елемеді. Дэвистің өзін-өзі өлтіруі Борстал тұтқындары үшін соңғы сасық. Тамақханада тамақ жинап алған тұтқындар үндемей отырады. Карлин тамақ залында толығымен тәртіпсіздікті бастайды. Карлин, Арчер және Микин кейіннен қан кетіп, есінен танып қалған күйінде, күзетшілер соққы бергеннен кейін, жалғыздыққа сүйретіліп отырды. Кейінірек Борсталдың губернаторы оларға тамақ залына келтірілген залалдың жоғалған табыстан өтелетінін хабарлайды. Содан кейін губернатор Дейвис пен Тойн үшін бір минут үнсіз дұға айтады.

BBC-дің бастапқы өндірісінен ауытқулар

Фильм BBC-нің түпнұсқасынан көп жағынан өзгешеленеді. Фильмде қатыгез тіл қолданылады және ол BBC-нің жұмсақ нұсқасына қарағанда әлдеқайда зорлық-зомбылыққа толы әрі графикалық бейнеленген. Рей Уинстон, Джон Бланделл, Фил Дэниелс, Джон Джадд, Рей Бурдис және Патрик Мюррей BBC нұсқасындағы Карлин, Банкс, Ричардс, Сэндс, Эккерсли және Дуган рөлдерін қайта ойнады, ал қалған рөлдердің барлығы қайта құрылды. Дэвид Трэлфолл BBC нұсқасындағы Арчер рөлін қайта ойнауға ниеттенген, бірақ ол сол кезде Royal Shakespeare Company-мен жұмыс істеп жатқандықтан, кейіннен Мик Форд оны алмастырды. Оқиға да өзгертілді. BBC нұсқасында Карлин мен басқа бір тұтқын арасындағы гомосексуалды қарым-қатынас көрсетілген, бірақ ол фильмнен алынып тасталды. Кейін Минтон бұл өкінішті екенін айтты, себебі бұл Карлиннің кейіпкерін кеңейтіп, оны осал бола алмайтын жағдайда осал ететін еді. Фильмнің теледидарлық нұсқасында зорлау мен өзін-өзі өлтіру көріністері аз көрсетілген. Қосымша сахнада Дэвис Карлинмен оқиға туралы сөйлесуге тырысады. Карлин оның өзінің "әйелі" (серігі) алдында сөйлеуге құлықсыз екенін білдіргенде оны ығыстырып жібереді. Жаңа түсірілімде Карлин мен оның "әйелі" арасындағы қарым-қатынас көрсетілмейді. Керісінше, ас ішу кезінде Дэвис ас үстелінен Карлинге сенім білдіретіндей қарайды, бірақ Карлин осы сәтті пайдаланып, орнынан тұрып кетеді. Телеспектакльде фильмнің соңында Банкс ауруханада жатыр деген мәлімдеме жасалады, бұл оны "әке" ретінде қуған кезде Карлин ұрып-соғуынан туындаған; ал театрлық нұсқада ол үнсіздіктің соңғы сәтінде көрінеді.

Шығару

Фильмнің Ұлыбританиядағы тұңғыш көрсетілімі Лондон қаласындағы Принс Чарльз кинотеатрында болды. Ол 1979 жылдың 20 қыркүйегінде Принс Чарльз кинотеатрында көрсетілімге түсіп, алғашқы аптасында Лондон кассасында 18 074 фунт стерлинг табыс әкеліп, бесінші орынды иеленді.

2017 жылғы қайта шығару

2017 жылы Kino Lorber фильмді таңдалған кинотеатрларда қысқа мерзімге қайта көрсетті. АҚШ-та фильм 5 405 долларлық табыс әкелді.