1961 жылғы "Қарсыласушы" комедиясы (немесе "Мені гений деп атаңыз")

Кіріспе

1961 жылғы британдық фильм, Роберт Дейдің туындысы.

«Көтеріліс» (АҚШ атауы: «Call Me Genius») – 1961 жылғы британдық сатирикалық комедиялық фильм, режиссері Роберт Дей, басты рөлде Тони Хэнкок. Сценарийін Рэй Галтон мен Алан Симпсон жазған. Фильм буржуазиялық және богемиялық мәдениеттердің қақтығысын көрсетеді.

Сюжет

Лондон кеңсесінің қанағаттанбаған қызметкері Тони әр таңертең Уотерлоо станциясына баратын пойызға түседі. Әр жолаушы шапан киіп, қолында шатыр ұстайды. Қалада Тони – бірқалыпты кеңседегі көптеген бірдей клерктердің бірі. Бір күні бастығы оны жұмыс істеместен, беттер салуда ұстап алады және одан сапасыз карикатуралармен толы есептік кітаптарын көрсетуді сұрайды. Ол өзінің ортаңғы дәуірдегі Виктория стиліндегі үйіне оралғанда, Тони суретшінің киімін киіп, "Су айдынындағы Афродита" деген қорқынышты және үлкен мүсінді қайтадан жасайды. Оның үй иесі Креватте ханым балға соғу дыбысына наразы. Ол модель алуға мүмкіндігі жоқ екенін және оның "әйелдерді өзі көргендей" бейнелейтінін түсіндіреді. Ол мүсінді алып тастамаса, оны үйінен шығарып тастаумен қорқытады. Ол Ван Гогтың автопортретімен қабырғаға іліп, наразылық білдіргенде, мүсін еденге құлап түседі. Бірде ол жергілікті кафеден "көбіксіз" кофе сұрайды. Бұл иесіне ренжітеді, ол Тониге қымбат көбік шығаратын машина сатып алғанын айтады. Қабырғадағы плакаттан шабыт алып, Тони Парижге баруды шешеді. Ол Афродитаны артқа арбаға салып, Доверге пойызға мініп, пойыз туннель арқылы өтіп бара жатқанда оның басын шауып тастайды. Кемеге тиеліп жатқанда ол ауның түбінен жарылып, теңізге құлап түседі. Ол паромға отырып, шапқышы мен шашынды теңізге лақтырады; өкінішке орай, ол Францияға келген кезде қатты жаңбыр жауады. Парижде Тони Монмартрдағы кафеге барып, ағылшынша сөйлейтін суретшілер тобымен кездеседі. Ол өнер туралы құмарлықпен сөйлейтін Полмен достыққа түседі және Тониді студиясы мен пәтерінде бірге болуға шақырады. Тони студиядағы атмосфераны жақсы көреді. Ол Пауылдың суреттерін сынға алады: "Сенің түстерің дұрыс емес пішінде", - дейді ол. Пол Тонидің шығармаларының балалық стиліне таңғалады: "балалық өнер". Жози, қызыл шашты, көк ерінді битник келіп, оларды өнер туындыларымен толы үлкен сарайға шақырады. Бұл жерде Джим Смит, Далидің кітапханасының иесі, кітап жазу үшін кітап сөресі үстінде ұйықтайды. Тонидің әрбір сөзіне сүйеніп, оны керемет деп санайтын, бір-біріне ұқсап киінген жас адамдар тобы. Джим Смиттен шабыт алған Тони киім шкафының үстінде ұйықтап, пәтерге сиыр алып келеді. Ол өзінің алғашқы қимыл суретіне тырысады. Көңілі қалған Пол Тониге өз өнерін сыйлайды. Тонидің беделі өсіп келе жатқанда, оған Сэр Чарльз Бровард қонаққа келеді, ол өнер коллекционері және сатып алушы, Пауылдың жұмысына қызығады. Сэр Чарльз Тониден Полдың шығармалары оның шығармалары ма деп сұрайды, ал Тони олар "сыйлық" деп жауап береді, бұл қате түсіндіріледі. Тонидің өз еңбегі қорқынышты деп аталады. Алғашқы көрмеден кейін ол сэр Чарльзбен бірге сәнді мейрамханаға барып, жұмыртқа мен картопқа тапсырыс береді. Бір нәрсені көбірек таңдауға мәжбүр болған кезде ол шалу, жұмыртқа мен картоп және бір стакан шайды тапсырады. Сэр Чарльз Тониді Монте-Карлоға алып барады, онда ол бірнеше бай қонақтармен кешкі асқа барады. Бір әйел, Миссис Каррерас, Тонидің суретіне түсуді қалайды. Күйеуі, біраз пікір алысқаннан кейін, мүсінді тапсырады. Тони балғамен соғып жатып саусағын жарақаттады, ал кешкі асқа келгенде, Каррера ханым оны тамақтандырды. Каррерас Тонидің бүкіл өнер коллекциясын 50 мың фунтқа сатып алуға ұсыныс жасайды. Карералардың яхтасында Тони сәнді киімдер кешінде құс болып киінеді. Миссис Каррерас мысық болып киінеді. Ол оның ұсыныстарын қабылдамайды, ал әйел оны атып өлтіремін деп қорқытады. Ол палубада барлық адамдардың қорқынышына айналған мүсінді ашады – бұл оның Афродитасының көшірмесі – және миссис Каррерас оны өзіне шабуыл жасады деп айыптайды. Мүсін кемеге құлап түседі, Тони яхтаның қайығына түсіп қашады. Тони әлі күнге құс киімінде әуежайға барып, Ұлыбританияға ұшып кетуге ниетті екенін айтады. "Самалётпен ұшқыңыз келмей ме?" қызметшісі шалақылайды. Ол миссис Креваттеге оралып, Полдың онымен бірге тұрып, кеңседе жұмыс істейтінін, бірақ әлі де хобби ретінде сурет салуды табады. Тони Паулды кейінірек түсіндіремін деп уәде етіп, жаңа суреттерді қарыз алуға көндіреді. Лондон көрмесінде осы суреттерді көрсетіп, Тони Пауылдың шынайы суретші екенін және "қоқыс" Тонидің жұмысы екенін айтады. Полдың жаңа танымалдығы мен байлығына қуанып, Тони миссис Креваттеге оралады және миссис Креватте модель ретінде өзінің Афродитасын қайтадан бастайды.

Tony, a disaffected London office clerk, catches the train to Waterloo Station every morning. Each commuter wears a bowler hat and carries an umbrella. In the City, Tony is one of many identical clerks in a dull office. One day his boss catches him drawing faces instead of working, and he is asked to produce his ledgers, which are full of poor quality caricatures. Back at his mid terraced Victorian house lodgings, Tony dons his artist's smock, and resumes work on "Aphrodite at the Waterhole", a horrendous and huge sculpture. His landlady Mrs Crevatte complains about the hammering noise. He explains he cannot afford a model and it represents "women as he sees them". She threatens to evict him if he does not remove the statue. As he remonstrates with his copy of Van Gogh's self portrait on his wall, the statue crashes through the floor. At a local cafe he orders a coffee "with no froth". This annoys the owner, who tells Tony he has just bought an expensive froth making machine. Inspired by a poster on the wall Tony decides to go to Paris. He takes a train to Dover with his Aphrodite on a wagon to the rear; she is decapitated as the train goes through a tunnel. At the port, Tony is furious, but worse is to follow: while being loaded onto a ship it bursts through the bottom of its net and is lost in the sea. On the ferry he throws his bowler hat and umbrella into the sea; unfortunately it is raining heavily when he arrives in France. In Paris, Tony goes to a cafe in Montmartre and meets a group of English speaking artists. He befriends Paul, who speaks passionately about art, and invites Tony to share his studio and flat. Tony loves the atmosphere in the studio. He critiques Paul's paintings: "Your colours are the wrong shape", he says. Paul admires the childlike style of Tony's work: "infantile art". Josey, a red haired, blue lipped beatnik visits and invites them to a very large mansion, filled with artwork. Here the Dalí esque owner, Jim Smith, sleeps on the bookcase because he is writing a book. A group of young people all dressed alike hang on Tony's every word, and think he is fantastic. Inspired by Jim Smith, Tony sleeps on top of his wardrobe and brings a cow to live in the flat. He tries his first action painting. A disillusioned Paul decides to leave, and gifts Tony his art. As Tony's reputation spreads he is visited by Sir Charles Broward, an art collector and buyer who notices and is attracted to Paul's work. Sir Charles asks Tony if Paul's works are his and Tony says they were "a gift", which is misinterpreted. Tony's own work is labelled awful. After the first exhibition, he goes to a posh restaurant with Sir Charles and orders egg and chips. When pushed to choose something more, he orders snails, egg and chips, and a cup of tea. Sir Charles takes Tony to Monte Carlo, where he has dinner with a number of rich guests. One woman, Mrs Carreras, wishes to be painted by Tony. Her husband, after some debate, commissions a sculpture. Tony injures his fingers while hammering, and later at dinner Mrs Carreras hand feeds him. Carreras offers to buy Tony's entire art collection for £50,000. On the Carreras' yacht, Tony dresses as a bird for the fancy dress party. Mrs Carreras dresses as a cat. He rejects her advances and she threatens to shoot him. On deck, he unveils the statue to everyone's horror—it is a copy of his Aphrodite—and Mrs Carreras accuses him of assaulting her. The statue drops through the ship and Tony escapes on the yacht's launch. Still dressed as a bird, Tony goes to the airport and says he wants to fly to Britain. "Wouldn't you rather take a plane?" the attendant quips. He returns to Mrs Crevatte's, finding Paul living with her and working in an office, though still painting as a hobby. Tony persuades Paul to lend him some new paintings, promising to explain later. Showing these paintings at the London exhibition, Tony reveals that Paul is the true artist and "the rubbish" is Tony's work. Leaving Paul to enjoy his newfound fame and fortune, Tony returns to Mrs Crevatte's and resumes work on his Aphrodite with Mrs Crevatte as the model.

Өндіріс және тақырыптар

Фильмді Associated British Picture Corporation түсірді және Warner Pathé (ABPC тарату бөлімі) таратты. «The Rebel» Ханкоктың радио және теледидардағы комедиялық бейнесін үлкен экранға көшіруге тырысады, сонымен қатар Ханкоктың жарты сағатынан бірнеше тұрақты актерлер де қатысты, олардың ішінде Джон Ле Месуриер, Лиз Фрейзер және Марио Фабрици болды. Фильмнің басында қолданылған, қазір бұзылған теміржол станциясы – Кройдон қаласының Аддискомб ауданындағы Бингхам жолы, ал фильм үшін ол Fortune Green South деп аталды. Теміржол станциясының келушілерінің ресми киімдері мен тәртібі бұрын да бейнеленген: 1898 жылы Конрад өзінің «Кере қайту» еңбегінде: «Олардың арқалары бір-біріне ұқсас көрінді, тіпті бірыңғай киім кигендей» деп жазды. Ханкок бірдей киінген экзистенциалистерге, ол бұрын жұмысшы ретінде киім кигенін айтты. Сондай-ақ, 1952 жылғы «Ақшамен алуға болмайтын нәрсе» фильмінде Энтони Стилдің жергілікті басқару кеңсесінде жұмыс істейтін арманды көру сахнасында да осыған ұқсас көрініс болды. «The Rebel» фильмінде экзистенциалистік тақырыптар париждік зиялылар өмірін паш ету және ағылшын орта сыныбының мақтандығын көрсету арқылы зерттеледі. Гальтон мен Симпсон бұрын Ханкоктың жарты сағаттық радио эпизодындағы «Поэзия қоғамы» (1959) эпизодында псевдо-интеллектуалдарды сатиралық бейнелеген, онда Ханкок өркөкірек ақындардың стилін еліктеуге тырысып, сәтсіздікке ұшырайды, ал оның ақымақ досы Билл солай істеп, олардың ықыласын жеңіп алады, бұл Ханкокты ашуландырады. Фильмде сондай-ақ қазіргі заманғы өнерді паш ету сахналары да бар. Ханкоктың картинаға бояу шашырып, велосипедпен жүретін көрінісі – Action Painter William Green еңбегінің паш етілуі, ал Ханкоктың «балалар мектебі» немесе «формалар мектебі» деп аталатын балалар сияқты суреттері – наив стилдің паш етілуі. 2002 жылы Лондонның «Патафизика» институты фильмде көрсетілген барлық көркем туындылардың қайта жандандырылған көшірмелерінен тұратын көрме ұйымдастырды. Ханкок пен оның бөлмедесіне жатқызылған суреттердің бәрін бір суретші, Алистер Грант (1925–1997) салған-салпады немесе Ханкоктың нашар сапалы «Балалар мектебі» суреттерін британдық модернист суретшісі Джон Братби әзіл үшін салған-салпады деген дау әлі де жалғасуда.

The film was made by Associated British Picture Corporation and distributed by Warner Pathé (ABPC's distribution arm). The Rebel attempts to transfer Hancock's radio and television comedy persona to the big screen, and several regular supporting cast members of Hancock's Half Hour also appeared, including John Le Mesurier, Liz Fraser and Mario Fabrizi. The since demolished railway station used at the beginning of the film, was Bingham Road in the Croydon suburb of Addiscombe, named Fortune Green South for the film. The theme of railway station commuters' regimentation and dress codes had been depicted before: in his 1898 work The Return, Conrad wrote: 'their backs appeared alike almost as if they had been wearing a uniform'. Hancock told the identically dressed existentialists that before becoming one himself, he'd worn a uniform as a commuter. Also in 1952's Something Money Can't Buy, during Anthony Steel's daydreaming reverie sequence, working at the local government office. In The Rebel, existentialist themes are explored by mocking Parisian intellectual life and portraying the pretensions of the English middle class. Galton and Simpson had previously satirised pseudo intellectuals in the Hancock's Half Hour radio episode "The Poetry Society" (1959), in which Hancock attempts to imitate the style of the pretentious poets and fails, and is infuriated when his idiot friend Bill does the same and wins their enthusiastic approval. The film also includes scenes parodying modern art. The scene showing Hancock splashing paint onto a canvas and riding a bike over it is a lampoon of the work of Action Painter William Green, while the childlike paintings of Hancock, referred to as the 'infantile school' or the 'shapeist school', parody the naive style. In 2002, the London Institute of 'Pataphysics organised an exhibition consisting of recreations of all the art works seen in the film. There is still dispute whether the drawings and paintings, attributed to Hancock and his roommate, were all produced by the same artist, Alistair Grant (1925–1997). or whether Hancock's poor quality 'Infantilist School' artworks were actually produced as a joke by the British modernist painter, John Bratby.

Шығару және қабылдау

"Тұтқындар" британдық тұсаукесері 1961 жылдың 2 наурызында Лондондағы Вест-Эндтегі Плаза кинотеатрында өтті, оған дейін Бейрут кинофестивалінде көрсетілген болатын. Motion Picture Herald басылымының мәліметінше, бұл фильм 1961 жылы Ұлыбританиядағы кинопрокатта 6-шы орында тұрды. Фильмнің британдық шығарылысы кезінде The Times газетінің анонимді сыншысы (көптеген жағдайда Дадли Кереу) Ханкок осы фильмде "кіші экраннан үлкен экранға өтуін" "құптарлықтай табысқа жеткенімен" көрсеткенін айтты. АҚШ-та "Call Me Genius" (осы аттас телесериал болғандықтан атауы өзгертілді) деген атпен шыққан кезде фильм жақсы қабылданбады. Босли Кроутер The New York Times газетінде былай деп жазды: "Норман Уиздом басқа жаққа ығысып кете берді. Британдықтар одан да аз қызықты, қарапайым комедияшыны тапты". Ол оны көшірме деп ойлады. Британдық кино институтының Screenonline веб-сайтындағы сыншы былай деп мәлімдеді: "Бұл фильмде комедиялық қарсылық суретшілерді жұмысшылардың антонимі ретінде бейнелейді және суретшілерді Париж, экзистенциализм, ашулы жастар, битниктер және бит ақындарымен шатастыратын жеңілдетілген тәсіл қолданылады. Фильмде өнердің мәні туралы философиялық әңгімелер жиі кездеседі, бірақ бұл сол заманның нақты көрінісі". Галтон мен Симпсон 2012 жылдың қаңтар айында алған ең жақсы сынның суретші Люциан Фрейдтен болғанын жазды, ол оны қазіргі заманғы өнер туралы жасалған ең жақсы фильм деп сипаттаған.

Марапаттар

1962 жылы Ханкок BAFTA сыйлығының ең жаңадан көзге түскен актердің басты рөліне ие болғаны үшін ұсынылды.

DVD-нің шығарылуы

Жаңа жоғары сапалы көшірме арқылы фильм 2019 жылы Network Distributing Limited компаниясы DVD форматында жарық көрді.

Новелизация

Фильмнің көрсетілімімен бірге, May Fair Books киносценарий негізінде кітап жариялады. "Алан Холмс" есімі Пикадилли вестерн жанрындағы жазушы Гордон Ландсбороның псевдонимі еді.