Кіріспе
Норвегиялық заңгер және саясаткер Абид Қаюм Раджа (5 қараша 1975 жылы туған) – Норвегиялық заңгер және 2020 жылдан 2021 жылға дейін Мәдениет министрі қызметін атқарған Либералдық партия саясаткері. Ол 2013 жылы Акершус округінен Стортингке сайланды, онда Көлік және коммуникациялар тұрақты комитетінің екінші төрағасы болып қызмет етті, сондай-ақ Бақылау және конституциялық мәселелер тұрақты комитетінің мүшесі болды. 2017 жылдың қазан айында Раджа Норвегия тарихында екінші рет осы лауазымға мұсылман сайланған Стортинг вице-президенті болып сайланды. Раджа үш кітап жазды, соңғысы – «Менің кінәм» («Min skyld») 2021 жылғы Норвегия кітап сатушыларының сыйлығын жеңіп алды және 2021 және 2022 жылдары Норвегиядағы ең көп сатылған ғылыми-танымдық кітап атанды.
Abid Qayyum Raja (born 5 November 1975) is a Norwegian lawyer and Liberal Party politician who served as Minister of Culture from 2020 to 2021. He was elected to the Storting as representative for Akershus in 2013 where he served as second deputy chair of the Standing Committee on Transport and Communications and also is a member of the Standing Committee on Scrutiny and Constitutional Affairs. In October 2017, Raja was elected as the vice president of the Storting, the second time in Norway's history that a Muslim has been elected to that office. Raja has written three books, the latter of which My fault (Min skyld) won the 2021 Norwegian Bookseller's Prize and was the most sold non fiction book in Norway in 2021 and 2022.
Ерте өмір
Ол Ослода пакистандық отбасында дүниеге келіп, Ослодағы Сент-Ханшуген ауданында өсті. Оның әкесі Абдул Қаюм Раджа (1937–) Нидалендегі «Кристиания Спигерверк» болат зауытында жұмыс істеген, ал анасы Ақтар Насим (1949–2021) үй шаруасымен айналысқан. Раджа ата-анасын "тәрбиелеудің бір бөлігі ретінде зорлық-зомбылық қолданған адамдар" деп сипаттайды, сондай-ақ "менің қоғамда зорлық-зомбылық салыстырмалы түрде жиі кездесетін" еді дейді. 1992 жылы, 15 жасында, үйдегі үнемі болатын зорлық-зомбылық салдарынан оны үйден алып кетті. Кейіннен ол есірткіге тәуелділерді қалпына келтіруге арналған хосписке орналастырылды, оны кейін "тозақтың ойрандығы" деп сипаттады. Жақын жердегі жетімдер үйіне ауысқаннан кейін, ол орта мектепті тастап кетті. Жетімдер үйінде алты ай болғаннан кейін, оған үйге оралуға рұқсат берілді, содан кейін ата-анасы оны Пәкістанға жіберді. Норвегияға оралғаннан кейін ол орта мектепке қайта оқуға түсті және оның айтуынша, "Кевин Костнердің «JFK» фильміндегі рөлін көргеннен кейін заңгер болуға ниеттенді".
Білім
Фосс жоғары мектебін бітіргеннен кейін ол Саутгемптон университетіне түсіп, құқық саласындағы адам құқықтары және мінез-құлық ғылымдары бакалавр дәрежесін алды. Раджа 2003 жылы Оксфорд университетінің Уадхам колледжінде 1920 жылдан бері табыс етіліп келе жатқан Норвегия стипендиясын алған алғашқы этникалық емес норвегиялық болды, онда ол Психология саласы бойынша ғылым магистрі (MSc) дәрежесін оқыды. Ол сонымен қатар Осло университетінен криминология бакалавры және заң магистрі (Cand. jur.) дәрежесін үздік дипломмен (cum laude) алған.
Адвокат
Ол төрт жыл бойы қылмыстық қорғау адвокаты, екі жыл азаматтық істер жөніндегі соттасушы болып жұмыс істеді. Қылмыстық қорғау адвокаты ретінде жұмыс істеген жылдары ол сот тарапынан бірнеше кісі өлтіру ісінде жетекші қорғаушы болып тағайындалды, бұл істер ел ішінде де, шетелде де болды. Сонымен қатар, ол Норвегия тарихындағы ең ірі есірткі саудасының бірнеше ісінде жетекші қорғаушы болды. Адвокаттық қызметін атқарып жүрген кезінде Раджа, танымал адвокатқа берілген мүмкіндікті пайдаланып, барлық азаматтардың азаматтық құқықтарын қорғады, кедейлердің құқықтарын қорғады және этникалық азшылықтардың әділетсіздікке қарсы күресуіне көмектесті.
Дипломат
2008 жылы Раджа Норвегия үкіметі мен Кеңестегі корольдің шешімімен Норвегиялық иммиграциялық апелляциялық кеңесінің төрағасы болып тағайындалды (ресми сайты), бұл босқындар сотындағы судьяның қызметімен тең. Содан кейін ол Ұлттық полицияның иммиграциялық қызметінде полиция прокуроры болып жұмыс істеді, ал кейін Үндістанның Нью-Делидегі Норвегия елшілігіне дипломат ретінде жіберілді.
Парламент
Норвегиялық Либералдық партиясының мүшесі, ол 2012 жылдың соңында 2013 жылғы Норвегия парламент сайлауында Акерсхус Венстре партиясының басты кандидат ретінде көрсетілді. Осылайша, ол Норвегия саясатында ұлттық парламент сайлауында дауыс бюллетенінің басында тізімделген этникалық азшылық өкілінің алғашқы өкілі болды. Ол 2013 жылдың қыркүйегінде төрт жылдық мерзімге Стортингке сайланды. 2016 жылдың маусымында Акерсхус Либералдық партиясы оны 2017 жылдың қыркүйегінде өткен жалпы сайлауға басты кандидат ретінде қайта ұсынды.
Мәдениет және теңдік министрі
2020 жылдың қаңтар айында Прогресс партиясы үкіметтен кеткеннен кейін Раджа Мәдениет және спорт министрі болып тағайындалды, бұрынғы партия басшысы Трин Скей Гранденің орнын басты, ол білім министрі болып тағайындалған еді. Министр ретіндегі алғашқы маңызды мәселелерінің бірі – елдегі COVID-19 таралуына байланысты спорт саласындағы шектеулермен айналысу болды. Қолданылған шаралар: футбол және көрермендері бар басқа да спорт түрлерінде трибуналар толық толтырылмауы және ойыншылар ойнаған кезде арақашықтықты сақтауы тиіс еді.
2020 жыл
Мамыр айында үкімет шектеулерді алып тастады және 15 маусымнан бастап балалар футболында ойнаған кезде жақын байланыста болуға рұқсат берді. Бір айдан кейін ол Ұлттық футбол федерациясының (NIF) расизмге қарсы тиімді жұмыс істемегенін білгеннен кейін таңқалды. Ол олардан расизм туралы есеп дайындауды талап етті. Ұлттық футбол федерациясы (NIF) Раджаның бастамасын бағалап, спорттағы расизмге қарсы күресте бірлесіп жұмыс істейтіндерін мәлімдеді. Шілде айында үкімет Норвегияда шетелдік фильмдер түсіруге рұқсат берді, ал Раджаның өзі Том Круз бен «Миссия: Мүмкін емес – Өлі есептің бірінші бөлігі» тобына тамыз айында Мёре-ог-Ромсдалда түсірілуге рұқсат берді. Тамыздың ортасында ол Либералдық партия төрағалығына Трине Скей Грандеден кейін үміткер болады деген соңғы шешімін жариялады, бұл Либералдық партия саясаткерінің төрағалыққа үміткер болуының екінші жағдайы болды. Раджа партия қаласа, вице-төраға бола алатынын айтты. 23 тамызда партияның сайлау комиссиясы Ротеватнды бірінші вице-төраға, ал Мелбиді партия төрағасы етіп бірауыздан тағайындады. Қыркүйектегі партия конференциясында ол қарсылықсыз Мелби төраға, Ротеватн бірінші вице-төраға болып сайланды. 30 қыркүйекте үкімет 12 қазаннан бастап кең ауқымды спорт түрлері үшін контактілік жаттығуларға рұқсат етілетінін және матчтарға көбірек көрермендерді қабылдауға рұқсат берілетінін жариялады. Раджа сонымен қатар әрбір муниципалитет контактілік жаттығуларға рұқсат берудің қауіпсіздігін өзі бағалауы керек екенін айтты. Үкімет COVID-19 бюджеттік қолдау пакетіне саам мәдениетін және мұражайларын қоспағаны үшін өз шешімін кері қайтарды. Раджа қараша айында пандемия саам мәдениетіне де бірдей әсер еткенін айтты. Ол үкімет саам мұражайларын қолдау үшін 1,2 миллион NOK, ал саам сахналық өнерін қолдау үшін 400,000 NOK бөлгенін қосты. Раджа желтоқсан айында саам халқына жасалған қысымды айыптады, өйткені Тромсёдегі автобуста екі қарт әйел саам тілінде сөйлеуді тоқтатуды талап еткен саам әйеліне. Ол өзінің және үкіметтің саам халқының артында екенін айтып, мұндай оқиғалардың жариялылыққа шығуы маңызды екенін мәлімдеді.
2021 жыл
2021 жылдың ақпан айында ол "Миссия: Мүмкін емес 8" фильмінің өндірісіне 68,6 миллион NOK көлеміндегі ынталандыру ақшасы бөлінгені туралы мәлімдік жасағанда дауға ұшырады. Продюсер Синнове Хорсдал: "Раджа Крузбен жаңа селфи түсіру үшін Норвегия 70 миллион NOK ысырап етуі керек пе?" деді. Ол сондай-ақ COVID-19 пандемиясы кезінде бюджетті шетелдік емес, норвегиялық өндірістерге жұмсау керек екенін айтты. Раджа бұл шығындарды қорғап, "Миссия: Мүмкін емес" өндірісінің елде түсірілім жүргізу туралы шешімді өздігінен қабылдағанын, ал рұқсат беру мәселесін NFI шешкенін, оның ешқандай қатысы болмағанын мәлімдеді. Раджаның бастамасымен құрылған, шаралар ұйымдастырушылары мен мамандардан тұратын "жазғы топ" 2021 жылдың наурызында жазғы шаралар мен фестивальдар жазға қарай қалыпқа оралуы мүмкін деген қорытындыға келді. Раджа топтың еңбегіне ризашылық білдіріп, қажет болғанша жұмысын жалғастыруға шақырды, сонымен қатар адамдардың жазды қалыпқа келтіруді қалайтынын, бірақ көптеген факторлардың әсер ететінін түсіндірді. "Жазғы топ" өз кезегінде, мүмкіндігінше көп адамды қамту үшін қажетті шектеулер сақталуын қажет ететінін мәлімдеді. Олар фестиваль алаңшаларында жылдам тестілеу жүргізуді және вакцинацияланғанын немесе тестілеу нәтижесін көрсету үшін цифрлық иммундық паспорттарды пайдалануды ұсынды. Бұрынғы швед премьер-министрі Карл Бильдттың Норвегияны неміс басқыншылығының оқиғаларын еске алу туралы даулы твиттерінен кейін Раджа: "9 сәуір – норвегия тарихындағы ең қайғылы және қараңғы күндердің бірі болды. Мен шокқа түскеніммен қатар, көңілім де қалды, тіпті аздап ренжідім" деді. Ол былай деді: "Норвегиялықтар мен норвегиялық еврейлердің бұл күнді қалай еске алатынына көршіміздің көбірек сезімталдық танытарын үміттендім. Бильдт өзінің твитімен Норвегиядағы көптеген адамдарға зиян келтіргенін түсінеді деп сенемін. Ол өкініп, твитті жоюға құқылы". Ол консерватор парламент мүшесі Лене Вестгаард Халледен қолдау алды, ол Швецияның "Гитлер Норвегияға басып кірді" деп мәлімдеді. Раджа 2021 жылдың маусым айында "Норвегияны расизмнен азат алғашқы ел ету" ниетін жариялады. Ол өзінің өмірінде өзін-өзі тану, іс-шаралар жоспары және қосымша қаржы арқылы мұны істеуге болатынын айтты. Бұл ұсынысты Қызыл партия мен Еңбек партиясы сынға алды, біріншісі оны сайлауға үш ай қалғанда мейірімсіздік деп атады. Екіншісі үкімет расизмге қатысты уәде бергеніне қарамастан, аз жұмыс істеді деп мәлімдеді. Алайда, Раджаның ұсынысын ЮНИСЕФ Норвегиясы толық қолдады, оның директоры оны "амбициялық мақсат" деп атады. Раджа Жоахим Трирдің "Дүниедегі ең нашар адам" фильмі үшін 2021 жылдың шілдесінде Канн кинофестиваліне қатысты. Ол тісі ауырғандықтан стоматологқа баруға мәжбүр болды, сондай-ақ антибиотиктерді алу үшін дәріханаға барғанда есінен танып қалды. 22 шілдедегі шабуылдардың он жылдығынан кейін Раджа бұрынғы Осло мэрі Фабиан Стэнгтің Фейсбук парақшасын қолдағаны үшін Прогресс партиясының жетекшісі Сильви Лиштаугты сынға алды, ол Еңбек партиясының жетекшісі Йонас Гар Стёреге сын айтқан еді, және ол 22 шілдедегі оқиғаны партиялық саясатқа айналдырды деді. Раджа шабуылдың артындағы оңшыл экстремизмге қарсы Жұмысшы жастар лигасының наразылығын қолдады. Ол сондай-ақ, Еңбек партиясы мен Жұмысшы жастар лигасы шабуылды аргумент ретінде пайдаланып, партиялық саясатты жүргізгенін, керісінше, оны пайдалану кезінде абай болғанын айтты. NRK 2021 жылдың тамызында Reddit-те әйел спортшылардың суреттері жыныстық мақсаттарда таратылғанын жариялағаннан кейін Раджа NRK-ге: "Біздің әйел спортшыларымызды осындай жолмен жыныстық қатынасқа түсуі және зорлауы ұятты нәрсе" деді. Ол сондай-ақ, бұл жағдай спортшылардың киімдерін өздері таңдауының маңыздылығын көрсетеді деп қосты. Ол Халықаралық гандбол федерациясының басшылығына қарсы күресте әйел спортшыларды қолдау үшін басқа скандинавиялық әріптестерімен байланысқа түсетінін айтты. Тамыз айының соңында Раджа 15 жасар Ставангерлік Александра Жаворак Бореге Homofryd сыйлығын алғандығы үшін құттықтау видеосын жариялады, өйткені ол сәуір айында Ставангер Афтенблад газетіне өзінің сексуалдық бағдарына байланысты қысым мен мазақтауға ұшырағанын айтқан еді. Раджа оның оқиғасына қозғалғанын және оған, сондай-ақ норвегиялықтарға қолдау білдіретінін айтты. 9 қыркүйекте Раджа мәдениет саласына арналған қолдау схемасы кем дегенде жыл соңына дейін жалғасатынын мәлімдеді. 24 қыркүйекте Раджа Unibet, Betsson және ComeOn сияқты шетелдік онлайн ойын компанияларына тыйым салуды ұсынды. Раджа Дания мен Францияны осыған ұқсас тыйым салған елдер ретінде мысал келтірді. Оның ұсынысы әртүрлі реакцияларға ие болды, Прогресс партиясының өкілі Химаншу Гулати оны "цензура, биліктің теріс пайдалануы және авторитарлық диктатураларды еске түсіретін еркін интернетке шабуыл" деп атады. Аталған компаниялардың бірнеше өкілдері Раджа айыптағандай пайда таппағанын және норвегиялық заңнаманы сақтағанын мәлімдеді. Алайда, ол Norsk Tipping-тен мақтау алды, олар бұл ұсынысты үкімет ұсынған жаңа құмар ойындар заңының жалғасы ретінде қарастырды. 30 қыркүйекте Раджа және оның скандинавиялық әріптестері Халықаралық гандбол федерациясына әйелдер киіміне қатысты ережелерді өзгерту туралы бірлескен хат жолдады. Раджа жеке өзі бұл хаттың дискриминациялық және көне ережелерге қарсы өзгерістер енгізуге мүмкіндік беретініне үміттенедінін айтты. Сонымен қатар ол күні бойында Sola муниципалитетінде салынып біткен Sola Arena ашылуына қатысты. 2021 жылғы парламент сайлауында үкімет жеңілгеннен кейін, оның орнына Анетте Треттебергстуэн келді.
Басқа
Раджа Maskorama-ның екінші маусымына, норвеждік "Masked Singer" бағдарламасына балама ретінде Nisse кейіпінде қатысты, сондай-ақ Wipeout ойынының норвеждік нұсқасының екінші маусымында өнер көрсетті. 2023 жылдың қараша айында Раджа мен оның әйелі Надя Ансар "Шизофренидаген 2023" шарасына қатысып, "өзгеріс" тақырыбын талқылады, сонымен қатар Ансардың жаңа кітабы "Миң скам" жайлы насихаттады.
Қоғамдық талқылаудағы адвокаттық қызмет пен ұстанымдар
Раджа студент кезінен бастап бұқаралық ақпарат құралдарында белгілі болды. Әртүрлі лауазымдарда жұмыс істеген, Норвегиядағы пакистандық студенттердің өкілі, Норвегиядағы ең ірі мешіт – Дүниежүзілік Ислам Миссиясының өкілі, сондай-ақ танымал заңгер және Aftenposten мен Morgenbladet газеттеріндегі жазушы ретінде танылды. Норвегия қоғамында белсенді пікірсайыстарға қатысты. 2009-2011 жылдары Әдебиет үйінде мұсылмандар, яһудилер және гомосексуалдар арасындағы жеккөрушіліктің себептерін талқылайтын бірқатар диалогтар ұйымдастырды. Бұл пікірсайыстарға сол кездегі Норвегияның мемлекеттік хатшысы Йонас Гахр Стор, PST басшысы, ірі БАҚ-тардың бас редакторлары және тіпті Норвегияның тақ мұрагері ханзадасы сияқты Норвегияның жоғары лауазымды тұлғалары қатысты. Осы еңбегі үшін Раджаға ең жоғары Сөз бостандығы сыйлығы табысталды. Раджа балаларды ұрып-соғу мен дене жазасына өмір бойы қарсы болды. Бұл оның Норвегиядағы балалық шағындағы тәжірибесінен туындады, онда ол мешіттегі жергілікті Құран оқытушысынан қатты жазаланды, сондай-ақ пакистандық ата-анасынан дене жазасын көрді. Нәтижесінде ол өзі балаларды қорғау қызметіне жүгініп, алты айға қорғауға алынды. Мешітте балаларға жасалған зорлық-зомбылық туралы хабарларға жауап ретінде, балаларды ұрған Құран оқытушыларын Норвегиядан дереу кетуге шақырды, олардың "қош келмейтінін" мәлімдеді. 2001 жылы Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуылдың құрбандарын еске алу рәсімінде (Ослодағы Американ шіркеуінде, Фрогнерде) ол "орталық мұсылмандардың қайғысын бөлісуі және экстремистік зорлық-зомбылық пен терроризмнен алшақтауы маңызды" деді. Ол Норвегиядағы оңтүстік азиялық қауымдастықтағы күштеп некелесуге және касталық жүйеге негізделген некелерге де қарсылық білдірді. Сондай-ақ, ол 2013 жылы былай деді: "Норвегиялық пакистандық қоғамдастықтағы неке салтын бұзу өте маңызды, осылайша күштеп некелесу сирек кездесетін болады". Раджа www.minotenk.no мекенжайындағы норвегиялық ой-пікір орталығын құрды және Парламент мүшесі ретінде Дін бостандығы үшін парламентаристердің халықаралық тобының негізін қалаушы мүшесі және басқару комитетінің мүшесі болды www.ippforb.com.
Жеке өмір
Раджа психолог Надия Ансарға үйленген. Олар алғаш рет ол заң оқып жүргенде, ал Надия Осло университетінде психологияны оқып жүргенде танысты. Қазіргі уақытта олар үш баласы – егіздер Майя мен Сара және ұлы Адаммен бірге Ослоның Экеберг ауданында тұрады.
Марапаттар
2010 жылы Раджа сөз бостандығы үшін «Фрит Орд» сыйлығымен марапатталды. 2017 жылдың 15 қарашасында ол 2018 жылғы Халықаралық діни бостандық қауымдастығының діни бостандықты қолдау саласындағы көрнекті көшбасшылық үшін халықаралық сыйлығының иегері атанды.