Кіріспе
Норвегиялық саясаткер Кьелл Магне Бондевик (; 3 қыркүйек 1947 жылы туған) – норвегиялық лютерандық пастор және саясаткер. Христиан-демократиялық партиясының төрағасы ретінде ол 1997 жылдан 2000 жылға дейін және 2001 жылдан 2005 жылға дейін Норвегияның 33-ші премьер-министрі қызметін атқарды. Қазіргі уақытта Бондевик Ослодағы Бейбітшілік және адам құқықтары орталығының президенті болып табылады.
Kjell Magne Bondevik (; born 3 September 1947) is a Norwegian Lutheran minister and politician. As leader of the Christian Democratic Party, he served as the 33rd prime minister of Norway from 1997 to 2000, and from 2001 to 2005, Currently, Bondevik is president of the Oslo Centre for Peace and Human Rights.
Отбасы және ерте өмірі
Бондевик Мольде қаласында Иоганн Бондевик пен Маргит (қыз есімі Хæрейд) отбасында дүниеге келді. Иоганн Бондевик христиандық халықтық орта мектебі Раума фолькехойсколе директоры және христиан-демократиялық партиясының жергілікті саяхатшысы болған. 1975 жылы ол Норвегия теология мектебінде теология кандидаты атағын алды. Бондевик жас кезінде Норвегия саясатына белсенді қатысқандықтан, әскерде қызмет етпеді. 1979 жылы Норвегия (лютеран) шіркеуінде пастор болып қызметке кірісті.
Саяси мансап
2008 жылы Бондевик өзін "68-шілердің" бірі деп санайтынын және "сол кездегі радикалдық желдің ықпалында болғанын" айтты. Ол Жас Христиан Демократтары қозғалысында болғанымен, "ұйымды партияның үлкен наразылығына дейін радикалдандырғанын" мәлімдеді. Сондай-ақ, Христиан Демократиялық партиясын радикалдандырмағанда, өзін Социалистік Халық партиясына "бейімдеген" болар еді дейді. Христиан-демократиялық партиясының өкілі ретінде Бондевик 1973 жылдан 2005 жылға дейін Стортинг (Парламент) мүшесі болды. Ол 1981–1983, 1986–1989, 1993–1997, 1997 және 2000–2001 жылдары партияның парламенттік жетекшісі, ал 1983 жылдан 1995 жылға дейін партия жетекшісі болды. Бұл қызметте оның орнын Вальгерд Свартстад Хаугланд басты. Ол сонымен қатар Ян П. Сюзе үкіметінде 1989–1990 жылдары Сыртқы істер министрі, Каре Виллох үкіметінде 1983–1986 жылдары Шіркеу және Білім министрі, сондай-ақ 1985–1986 жылдары премьер-министр Виллохтың орынбасары және Ларс Корвальд үкіметінде 1972–1973 жылдары Премьер-министр кеңсесінің мемлекеттік хатшысы болды.
Премьер-министр ретінде
Бондевиктің премьер-министрлік бірінші мерзімі 1997 жылдың 17 қазанынан 2000 жылдың 3 наурызына дейін христиандық-демократиялық партия, Орталық партия және Либералдық партиядан құралған коалициялық кабинетте өтті. Премьер-министр ретінде алғашқы мерзімінде қызмет етіп жүргенде, Бондевик 1998 жылдың тамызында депрессиялық эпизодтан зардап шегетінін жариялағанда халықаралық назар аударды. Ол, билікте жүргенде психикалық ауруға шалдыққандығын мойындаған әлемдегі ең жоғары лауазымды көшбасшы болды. Осы мәлімдемеден кейін Энн Энгер 30 тамыздан 23 қыркүйекке дейін үш аптаға премьер-министр міндетін атқарушы болды, ол депрессиялық эпизодтан жазылғанша. Содан кейін Бондевик лауазымына оралды. Бондевик мыңдаған қолдау хаттарын алды және бұл тәжірибе жалпы алғанда өзі үшін де, психикалық ауруды қоғамда көбірек қабылдауға ықпал еткендіктен де жағымды болды деді. Бондевиктің бірінші кабинеті 2000 жылдың наурыз айында газды электр станцияларын салу мәселесіне байланысты сенімсіздік дауысынан кейін отставкаға кетті және 2001 жылғы парламенттік сайлауда жеңілгенге дейін Йенс Столтенберг басқарған Еңбек партиясы үкіметімен ауыстырылды. Содан кейін Бондевик екінші кабинетін құрды, ол Христиандық-демократиялық партиядан, Консервативтік партиядан және Либералдық партиядан тұрады, ол 2001 жылдың 19 қазанында қызметке кірді. Екінші Бондевик үкіметі реформалар жүргізіп, дамыған экономиканы қалдырды; алайда, Бондевик 2005 жылғы парламенттік сайлауда жеңілді, Бондевиктің коалициясы мен оның қолдаушылары 88 орынға қарсы 81 орын ғана алды. Бондевик премьер-министрлік өкілеттігі аяқталғаннан кейін ұлттық саясаттан бас тартатынын жариялады және парламенттегі мандатын қайтадан иеленуге кандидат болмады.
Премьер-министр болғаннан кейінгі кезең
Ослодағы бейбітшілік және адам құқықтары орталығы 2006 жылдың қаңтар айында Бондевик тарапынан құрылды. Орталықтың мақсаты – әлемдегі бейбітшілік, адам құқықтары және дінаралық төзімділікті қамтамасыз ету үшін жұмыс істеу. Орталық Атлантадағы Картер орталығымен, Сеулдегі Ким Дэ Чжун кітапханасымен және Хельсинкидегі дағдарыс басқару жобасымен тығыз ынтымақтастық жасайды. 2006 жылдың 31 қазанында ол «Et liv i spenning» («Қиын да шиеленісті өмір») атты естеліктерін жариялады. 2017 жылдың 31 қаңтарында ол президент Дональд Трамптың жеті мұсылман мемлекетінен иммиграцияны шектеу туралы жарлығының нәтижесінде АҚШ-та тұтқындалған және сұраққа тартылған басқа елден келген бірінші жоғары саяси лауазымды тұлға болды, себебі ол 2014 жылы Иранға дипломатиялық сапар жасаған еді. 2022 жылы Бондевик Қазақстан үкіметінен ақша алғаннан кейін Норвегияның «Варт Лэнд» газетінде Қазақстанды жоғары бағалаған мақала жариялағаны белгілі болды. Ал бұрын, 2021 жылы норвегиялық «Dagbladet» газеті Бондевиктің әріптесі, Консервативтік партия саясаткері Амир Шейхтің Бахрейн үкіметінен 704 000 NOK ақша сұраған электрондық хатының көшірмесін жариялаған еді, ал Бондевик осы хаттың көшірмесін алғандардың бірі болған. Газет «Бір айдан кейін Бондевик пен Шейх Бахрейн премьер-министрінің өкілдеріне «құрметті сыйлық» табыс етті» деп жазды.
Сыйлықтар мен марапаттар
Бондевик 2004 жылы Сент-Олавтың Ұлы крестімен марапатталды, соңғы 80 жылда Сент-Олав орденін алған тұңғыш Норвегия премьер-министрі болды. Марапаттау орден ережесіндегі өзгеріске байланысты болды, осы өзгеріс премьер-министр мен Үкімет министрлеріне автоматты түрде марапаттауды енгізді, бұл кейбір пікірталас пен сынға ұшырады. Келесі Столтенберг үкіметі бұл практиканы тоқтатты. Ол демократиялық басқару мен көшбасшылықты күшейту жұмысын жүргізетін демократиялық мемлекеттердің бұрынғы басшыларынан құралған Мадрид клубының толық мүшесі. Бондевик Халықаралық Рауль Валленберг қорының құрметті мүшесі. 2009 жылы Бондевик Сан-Франциско университетінен құрметті ғылыми дәреже алды.