1998 жылғы Индонезиядағы қырқындар мен тәртіпсіздіктер

Кіріспе

Индонезиядағы 1998 жылғы мамырдағы азаматтық наразылықтар, үкіметке қарсы демонстрациялар мен нәсілдік зорлық-зомбылық.

1998 жылғы мамырдағы Индонезиядағы тәртіпсіздіктер, Индонезияда 1998 жылғы трагедия (Tragedi 1998) немесе жай ғана 1998 жылғы оқиға (Peristiwa 1998) деп те аталады. Бұл 1998 жылдың мамыр айында Индонезияда болған жаппай зорлық-зомбылық, үкіметке қарсы демонстрациялар және азаматтық тәртіпсіздік оқиғалары. Оқиғалар негізінен Медан, Джакарта және Суракарта қалаларында болды, елдің басқа аймақтарында да шағын оқиғалар тіркелді. Тәртіпсіздіктерді сыбайлас жемқорлық, экономикалық проблемалар, соның ішінде азық-түлік тапшылығы мен жаппай жұмыссыздық тудырды. Бұл президент Сухартоның отставкаға кетуіне және 32 жыл билікте болған «Жаңа тәртіп» үкіметінің құлауына әкелді. Зорлық-зомбылықтың басты нысанасы этникалық қытай индонезиялықтары болды, бірақ қаза болғандардың көпшілігі өрт салдарынан, тонаушылар арасында болды. Тәртіпсіздіктерде мыңнан астам адамның қаза болғаны есептеледі. Кем дегенде 168 зорлау дерегі тіркелді, ал материалдық залал 3,1 триллион реппи (260 миллион АҚШ доллары) бағаланды. 2010 жылға дейін тәртіпсіздіктерге қатысты сот процестері тоқтап, аяқталмады.

1997 жылғы заң шығарушы сайлау

1996 жылдың 27 шілдесінде әскерилер, полиция және азаматтар Орталық Джакартадағы Индонезия Демократиялық партиясының (Partai Demokrasi Indonesia, PDI) штаб-пәтеріне шабуыл жасады. Штаб-пәтерді партия төрағасы, бұрынғы президент Сукарноның қызы Мегавати Сукарнопутридің жақтастары басып алған еді. Мегавати 1993 жылдың желтоқсанында өткен жалпы съезде партия басшысы болып сайланды. Бірақ, оның сайлануын 30 жыл бойы билікте болған және сөз бостандығын шектеген «Жаңа тәртіп» үкіметі қауіп деп санады. 1997 жылғы сайлауға дейін Мегавати мен PDI-ге халықтың қолдауы артып, биліктегі Голкар партиясының үстемдігіне бәсекелес болды. Үкімет Мегаватидің тағайындалуын заңсыз деп жариялап, 1996 жылдың маусымында жаңа съезд ұйымдастырды, онда жаңа партия төрағасы сайланды. Шабуылдаушылар бұл әрекетті партия басшылығының нақты өкілдері атынан жасағанын мәлімдеді. Оқиға екі күнге созылған тәртіпсіздікке ұласты, үкімет оны заңсыз «Халықтық демократиялық партия» (Partai Rakyat Demokratik, PRD) кінәлі деп айыптады. 1997 жылдың 29 мамырында өткен сайлауда Голкар 74% дауыспен жеңіске жетті. Бөлінген PDI дауыстардың 3% ғана алды, ал басым көпшілігі мұсылманнан тұратын «Біріккен даму партиясы» (Partai Persatuan Pembangunan, PPP) 22% дауыс жинады. Сайлау нәтижелеріне қатысты кең ауқымды бұрмалаулар болды, бұл PPP жақтастарының арасында наразылық тудырды. Олар үкіметтен демократиялық процесті сақтауды талап етті, әйтпесе сайлау нәтижелері қабылданбайды деп ескертті. Осы кезде Индонезия экономикалық өркендеуді басынан өткізіп, 1996 жылы жалпы ішкі өнім 8% өсті, осы өсімнің драйверы өңдеу өнеркәсібі болды. Бірақ сайлаудан бес ай өткен соң, шілдеде тай батының құлдырауынан бастау алған Азия қаржы дағдарысына тап болды. Шілде мен қазан аралығында рупияның АҚШ долларына шаққандағы бағамы 2450-ден 4000-қа дейін төмендеді, ал төртінші тоқсанда экономикалық өсім 1,4% ғана құрады. Экономиканы тұрақтандыра алмаған үкімет Халықаралық валюта қорынан көмек сұрады. 1998 жылдың қаңтарына қарай рупияның құны бастапқы құнының алтыдан бір бөлігіне дейін түсті. Жұмыссыздық пен азық-түлік бағасының өсуі халықтың үкіметке деген сенімін жоғалтты. Жава аралында зорлық-зомбылық күшейді, бірақ үкімет ақпан айында билігін пайдаланып, көшедегі наразылықтарға 25 күндік тыйым салды. Құқық қорғау органдарына тыйым салынған саяси іс-қимылдарға қатысқандарды қамауға құқық берілді. Март айында Сухарто Халық кеңесінің (Majelis Permusyawaratan Rakyat, MPR) шешімімен президенттікке жетінші рет бес жылдық мерзімге сайланды. Экономикалық және саяси реформаларға қарамастан, оның даулы жетінші даму кабинетіне отбасы мүшелері мен жақындары, соның ішінде вице-президент болып тағайындалған Б.Ж. Хабиби кірді. Осы оқиғалардан кейін студенттердің университеттердегі наразылықтары күшейді.

On 27 July 1996, soldiers, police, and civilians attacked the headquarters of the Indonesian Democratic Party (Partai Demokrasi Indonesia, PDI) in Central Jakarta, which was occupied by supporters of party leader Megawati Sukarnoputri, daughter of former President Sukarno. Megawati had been selected as party leader in general congress in December 1993. Her selection, however, was seen as a threat by the New Order government, which suppressed free speech during its 30 years in power. Popular support of Megawati and the PDI was growing leading up to the 1997 legislative election and threatened the dominance of the ruling Golkar party. The government declared Megawati's appointment invalid and organised a new congress in June 1996, during which a new party leader was selected. The attackers said they were acting on behalf of the rightful party leadership. The incident evolved into two days of rioting in Jakarta that the government blamed on the illegal People's Democratic Party (Partai Rakyat Demokratik, PRD). Violence continued up to the election on 29 May 1997, which was won by Golkar with 74% of the votes. The divided PDI received only 3% of the votes, while the mostly Muslim United Development Party (Partai Persatuan Pembangunan, PPP) received 22%. The election was marred by widespread cases of vote rigging, causing public outcry especially among supporters of the PPP, which had called on the government to follow a democratic process lest the results be rejected by the public. At this time, Indonesia was experiencing an economic boom with its gross domestic product growing at a rate of 8% in 1996, led by the manufacturing sector. Five months after the election, however, it was caught in the Asian Financial Crisis which began when the Thai baht collapsed in July. The rupiah dropped from Rp2,450 to Rp4,000 to the US dollar between July and October, and economic growth slowed to 1.4% in the fourth quarter. Unable to stabilise the economy, the government sought assistance from the International Monetary Fund. The rupiah declined further to one sixth of its original value by January 1998. With rising unemployment and inflated food prices, the public lost confidence in the government's ability to turn the economy around. Violence spread throughout the island of Java, but the government exercised its power in February and imposed a 25 day ban on street protests. Law enforcement officials were given the authority to imprison anyone found participating in political activities in violation of the ban. Suharto was elected by the People's Consultative Assembly (Majelis Permusyawaratan Rakyat, MPR) to a seventh consecutive five year term as president in March. Despite calls for economic and political reforms, his controversial Seventh Development Cabinet included his family members and cronies, including protégé B. J. Habibie as vice president. Student demonstrations in campuses grew in intensity following these events.

Медан (4-8 мамыр)

Мамыр айының басында студенттер екі айға жуық Медан қаласының барлық жоғары оқу орындарында наразылық акцияларын өткізіп жатқан еді. Наразылық білдірушілердің санының артуы халықтың тотальді реформаларға қатысты талаптарының күшеюімен бірге болды. 27 сәуірде көлік апаты салдарынан бір студенттің қаза болуына қауіпсіздік қызметкерлері кінәлі деп танылды, олар кампус аумағына жас ағызушы газ таратқан еді. Келесі бірнеше күнде студенттер мен қауіпсіздік күштері арасындағы қақтығыстар ушықты. 2 мамырда президенттің ұлы Томми Сухарто бастамасымен дамытылған "ұлттық автомобиль" – Timor көрмесіне шабуыл жасалды. 4 мамырда үкімет бензин бағасын 70 пайызға, ал электр энергиясының бағасын үш есеге көтеретінін жариялағанда, жоғары оқу орындарындағы студенттер наразылық білдірді. Медан қаласының Мемлекеттік мұғалімдер даярлау және білім беру институтында (ММММ) 500-ден астам студент жиналды. Қауіпсіздік күштері студенттердің кампусты тастап кетуіне жол бермеу үшін кампус аумағын жапты және күні бойы наразылық білдірушілерге қарсы Молотов бомбаларын лақтырды. Түстен кейін студенттер тарап кеткенімен, оларды түн бойы кампуста ұстап тұру үшін қосымша күштер жеткізілді. Бірнеше сағаттан кейін үйлеріне қайтуға рұқсат алғанда, полиция бір топ студентті тоқтатып, оларға шабуыл жасады. Бұл шабуыл туралы ақпарат бірнеше куәгерлер арқылы тарады, содан кейін үлкен топ жол полициясының бекетіне шабуыл жасап, оны қиратты. Полиция қашқаннан кейін наразылық білдірушілер сауда орталықтарына және тағы бір полиция бекетіне шабуыл жасады. Түннің кеш сағаттарында мыңдаған адам көшелерге шығып, көліктер мен дүкендерді өртеп жіберді. 5 мамыр күні таңертең полиция бөлімшесіне жиналған халық, өткен түнгі шабуылға қатысы бар деген күдікпен 50-ден астам адам ұсталғанын хабарлады. Көбірек офицерлер келгенде, топпен қақтығысуға тырысқанда, станцияға шабуыл жасалды. Халық көліктерді өртеп, үйлерге шабуыл жасады. Қытайлық индонезиялықтарға тиесілі дүкендер тоналып, "милик прибуми" (туған pribumi-нің меншігі) деген жазулармен белгіленген дүкендерге тиіс болмады. Түстен кейін Мобильді бригада келген кезде, наразылық білдірушілерді тарату үшін жас ағызушы газ қолданылды. Медан қаласындағы сауда орындары келесі күні жабылып, мыңдаған адам қала және оны қоршаған аудандардағы базарларға шабуыл жасады. Полиция мен тәртіпсіздікке қарсы күштер наразылық білдірушілерді тарату үшін резеңке оқтарды атты, бірақ бұл сәтсіз аяқталды. Екі күннен кейін зорлық-зомбылық тоқтағанда, алты адам қаза тапты (екісі оқтан), ал жүз адам жарақат алды (тоғыз адам оқтан жарақат алды). Полиция 51 адамды тергеу үшін ұстады, ал келтірілген залал жүздеген миллиард рупияға бағаланды. Көптеген тоналған дүкендер негізінен жақын маңдағы жергілікті және шеткі аймақтарда орналасқан, мысалы, Джалан Аксара, Тембунг, Пасар Бару, Брайан және Пансинг. Осы арада, Медан-Кота және Маймун аудандарында (Джалан Азия, Кесаван, Панду, Чиребон, Вахидин, Сутрисно, Суматра), Цемара, Сунгал, Сетиабуди және жақын маңдағы бірнеше көшелер жергілікті тұрғындардың қатаң күзетінен кейін тонаушылардан қауіпсіз болды.

By the beginning of May, students had been demonstrating in campuses throughout Medan for nearly two months. The growing number of demonstrators was coupled with increasing calls from the public for overall reforms. On 27 April, the death of a student in a vehicle accident was blamed on security officials who had fired tear gas onto the campus. Over the next few days, the clashes between students and security forces grew. On 2 May, a showroom of the "national car" Timor, whose controversial development was spearheaded by the President's son Tommy Suharto, was attacked. When the government announced on 4 May that it would increase the price of gasoline by 70% and triple the price of electricity, campus groups reacted. More than 500 students gathered at the State Institute of Teacher Training and Education of Medan (IKIP Negeri Medan). Security forces barricaded the campus to prevent students from leaving and allegedly threw Molotov bombs at demonstrators through the day. Although the students had dispersed by late afternoon, replacement forces were brought in to keep them on campus through the night. When they were allowed to return home hours later, police reportedly stopped a group of students and assaulted them. Word of this attack spread through several witnesses, and a large group later attacked and destroyed a traffic police post. As the outnumbered police fled, protesters began attacking shopping malls and another police post. Thousands poured into the streets and burned cars and shops through the late night. On the morning of 5 May, a crowd gathered at a police station where it was reported that more than 50 people suspected of involvement in the previous night's attack were detained. When more officers arrived to confront the group, the station was attacked. The crowd moved toward the nearby market of Tembung as they burned cars and attacked houses. Shops owned by Chinese Indonesians were looted, while they reportedly left those marked with the words "milik pribumi" (owned by the indigenous pribumi) in graffiti alone. When the Mobile Brigade arrived in the afternoon, the crowd was dispersed with tear gas. As businesses in Medan closed on the following day, thousands of people attacked markets throughout the city and its surrounding districts. Police and anti riot soldiers fired rubber bullets at the crowd to disperse them but were unsuccessful. When the violence ended two days later, six people had died (two by gunshot) and one hundred were injured (nine with gunshot wounds). Police detained 51 people for questioning, and the damage was estimated in the hundreds of billions of rupiah. Many looted shophouses were mainly in nearby indigenous and outskirt areas like Jalan Aksara, Tembung, Pasar Baru, Brayan and Pancing. Meanwhile, in Chinese majority areas such as Medan Kota and Maimun districts (Jalan Asia, Kesawan, Pandu, Cirebon, Wahidin, Sutrisno, Sumatra), Cemara, Sunggal, Setiabudi and several roads nearby were mostly safe from the mobs due to strict guarding by local residents.

Жакарта (12-14 мамыр)

9 мамырда Медандағы зорлық-зомбылық аяқталғаннан кейін бір күн өткен соң Президент Сухарто Мысырдың Каир қаласында өтетін "15-тік" саммитіне кетті. Кету алдында ол халықты наразылықтарды тоқтатуға шақырды. "Suara Pembaruan" газетіне берген сұхбатында ол: "Егер осылай жалғастыра берсек, ешқандай прогресс болмайды деп санаймын" деді. Кейін ол 14 мамырда, Джакартадағы ең қатты зорлық-зомбылық орын алған кезде, жоспарланған мерзімінен бұрын Индонезияға оралды. Бір мәлімет бойынша, қаза болғандардың саны шамамен 1188 адамды құрады.

Бұрынғы тәртіпсіздіктердегі қытайларға қарсы зорлық-зомбылықтың көп бөлігі қытай дүкендері мен мүліктерін тонаумен шектелді, ал иелері өлтірілген жоқ. Көптеген индонезиялықтар қытайлардың тауашар өнімдері бар деп сенді және тонауға қарамастан, дүкендер болашақта қайта ашылатынын ойлады. Сырттан қытайға ұқсайтын индонезиялық мұсылмандарға көтерілісшілер шабуыл жасады, бірақ олар өзін қытай деп санамады және тек қана алыс атасының бірі қытай болды. 5 ұлы бар индонезиялық мұсылман әйел Руминаның айтуынша, оның әкесінің анасы – қытай әйелі болған, ол жергілікті мұсылманға үйленген, ол өзін қытай деп санамады және қытайша сөйлемеді, бірақ оның сыртқы келбетіне байланысты көршілері оларға үздіксіз қысым көрсетіп, жек көретін. Оның шаштараздық салоны тоналып, тәртіпсіздік кезіндегі өртте ұлдарының бірі қаза тапты.

Жалған суреттер туралы айыптар

19 тамызда Сурабая қаласындағы Жастар мен студенттердің Реформациялық Президиумы кеңесі мәлімдеме жасап, зорлау фотосуреттерінің «bohong belaka» (жалған) екенін және Индонезияға қарсы жеккөрушілікті тудыру мақсатындағы «rekayasa» (саяси манипуляция) екенін мәлімдеді. Келесі күні бұл жаңалық Asia Wall Street Journal газетіне түсіп, халықаралық жаңалықтарға тарады. Хабарламада осы фотосуреттердің кейбірінің «Сексi азиялық оқушы қыздар» деп аталатын порнографиялық сайттан және қанды фотокөрмеден алынғаны айтылды. Бірнеше күннен кейін бұл оқиға Индонезияның «Republika» ұлттық газетінде жарияланып, басқа да жергілікті газеттерде кеңінен тарала бастады. Америкалық автор Карен Страсслер бұл айыптамалардың индонезиялық қоғамдық пікірге тигізетін әсеріне алаңдайды. Ол көптеген индонезиялықтар фотосуреттерді көрмегенімен, «баспасөзде олар туралы талқылау зорлауды жоққа шығаруға тырысатындарға тиімді қызмет етті» деп санайды. Фотосуреттердің дұрыстығы мен нақтылығына күмән тудыратын науқан «зорлау құрбандарын мойындауға бағытталған күш-жігерді әлсіретуге зор күш ие».

Қоғамның реакциясы

Медан қаласындағы қытайлық индонезиялықтар жергілікті preman (бандиттердің) құрбаны болды, олар қауымды зорлық-зомбылықпен қорқытты. Көтеріліске дейін қытайлар өздерін қорғау және қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін заңға тәуелді емес әдістерді жиі пайдаланды. Осының салдарынан, қытайлардан ақша талап ететін топтар – кейде үкімет агенттері – оларды тек "ақша машинасы" ретінде қарастырды. Бірақ зорлық-зомбылық кезінде, қорқыту жиі қытайларға тиесілі дүкендер мен кәсіпорындарды тонауға ұласты. Қытайлық индонезиялықтар бұл әрекетке ашуланып, сатқындық сезіміне бөленді, көптегендері Малайзия, Сингапур, Тайвань, Нидерланды, Австралия, АҚШ немесе Индонезияға жақын орналасқан басқа да елдерге қашып кетті. Қалғандары жергілікті тұрғындарға тиесілі қонақүйлерге орналасты немесе қаруланып, қоғамдық қорғаныс тобын құрды. Дегенмен, жергілікті тұрғындар бұл оқиғаны бұрынғы қытайларға қарсы зорлық-зомбылықтан ерекшелейтін себебі – қытайларға қатысты қауіп-қатерлер "қаланың әлеуметтік-экономикалық және саяси құрылымының бір бөлігі" болды. Олар көтерілісті студенттердің наразылық акциялары немесе реформа қозғалысын дискіредитациялауға тырысқан қарақшылардың тудырғанына сенді. Жакартадағы тәртіпсіздіктер кезінде қытайларға қарсы ұрандар айқайлап, жыныстық зорлық-зомбылық жасағандардың оқиғалары индонезиялықтарды дүрліктірді. Оқиғалар мемлекеттік демеушілікпен жасалған зорлық-зомбылық ретінде көрсетілгендіктен, ұлттық және халықаралық ұйымдар реформа талаптарын күшейтіп, үкіметтің отставкаға келуін талап етті. Мухаммадия жетекшісі Амиен Раис Суракартадағы зорлық-зомбылықты айыптады, оны Джакартадағы тәртіпсіздіктерден де қиратушы деп санады. Бұл исламдық ұйым UMS кампусын басқарады, онда 14 мамырда студенттер мен полиция арасындағы қақтығыс осы зорлық-зомбылыққа себеп болды. Оның Суракартадағы оқиғаны ұйымдастырылмаған халық емес, бір даланг (қуыршақ ойнатушы) ұйымдастырғаны туралы мәлімдемесі ұлттық жаңалықтарға айналды. Жакартадан айырмашылығы, Суракартаның жергілікті тұрғындары өз қаласындағы зорлық-зомбылықты қытайларға қарсы деп қарастырмады. Бұл бейне ықпалды қытайлық индонезиялықтардың оқиғаның себептері "көп қырлы" екенін мәлімдеуімен одан әрі нығайтылды. Көптеген қытайлар, зорлық-зомбылық басылғаннан кейін Медан мен Джакартадағылардан өзгеше, оқиға кезінде қашып кеткен жерлеріне қайтып келді.

Chinese Indonesians in Medan became victims of the local preman (gangsters) who threatened the community with violence. Prior to the rioting, the Chinese commonly used extra legal methods to ensure their protection and security. Consequently, groups who extorted money from the Chinese—sometimes agents of government—saw them as nothing but "cash cows". During the violence, however, intimidation was often followed by the looting of Chinese owned stores and businesses. Chinese Indonesians were angered and felt betrayed by this action, and many fled the area for Malaysia, Singapore, Taiwan, Netherlands, Australia, United States, or other locations near Indonesia. Those who remained checked into indigenous owned hotels or armed themselves to form a community defence group. However, local community members distinguished this incident from previous anti Chinese violence because threats against the Chinese were "a part of the socioeconomic and political structure of the city". They believed that the riots were incited by either student demonstrations or thugs who sought to discredit the reform movement. Stories of sexual violence with perpetrators shouting anti Chinese slogans and other verbal abuses during the Jakarta riots shocked Indonesians. As the incidents were represented as state sponsored violence, national and international groups became more vocal in calling for reform and the government to step down. Muhammadiyah leader Amien Rais denounced the violence in Surakarta, which he saw as more destructive than the riots on Jakarta. The Islamic organisation manages the UMS campus, where student clashes with police on 14 May prompted the ensuing violence. His statement that the Surakarta incident was orchestrated by a dalang (puppeteer) rather than unorganised masses became a national headline. Unlike in Jakarta, local citizens in Surakarta did not view the violence in their city as anti Chinese. This image was further cultivated by the insistence of influential Chinese Indonesians that the causes were "multifaceted". Most Chinese who fled during the violence returned after it had subsided, unlike those in Medan and Jakarta.

Халықаралық реакция

Жакартадағы тәртіпсіздіктер басталғанда, АҚШ үкіметі консулдықтың "көрекесіндегілер мен маңызды емес қызметкерлерін" эвакуациялауға бұйрық берді. Мемлекеттік департамент сондай-ақ АҚШ азаматтарына коммерциялық рейстер немесе АҚШ күштері ұйымдастырған эвакуациялық рейстер арқылы елден кетуді ұсынды. "Белло Вуд" және оның "Ұшқан жолбарыстар" теңіздік тікұшақ эскадрильясы АҚШ азаматтары мен елшілік қызметкерлері үшін жасалған операциялық жоспардың бір бөлігі ретінде аймақта орналасты, бұл жоспар "Operation Bevel Incline" деп аталды. Қытайда бұл тәртіпсіздіктер "Қара мамыр" (黑色的五月) деп белгілі болды, бұл атау Қытай радио және теледидар баспасы қазан айында шығарған оқиғалар туралы VCD деректі фильмінен алынған. Қытайдың тәсілімен салыстырғанда, Тайвань зорлық-зомбылыққа қатысы барларды сотқа тарту және құрбандарды қорғау мәселесінде жапсерік рөл атқарды. Ол 1998 жылы 13 миллиард АҚШ долларына бағаланған инвестицияларын елден шығарып алу және Тайваньда 15 мыңға жеткен индонезиялық жұмысшылардың кіруіне тыйым салу арқылы қорқытты. Тайвань бұл қатерлерді "теңіз артындағы қытайлар мен адам құқықтарын қорғау принциптеріне негізделген" деп түсіндірді. 9 тамызда Инвестициялар министрі Хамза Хаз Тайваньға ұшып барып, Индонезияны инвестициялық орталық ретінде насиптеп, зорлық-зомбылық үшін кешірім сұрады. Сонымен қатар, Тайвань делегациясы сол кезде Хабибидің қорғаныс министрі болған Вирантомен және басқа да бірнеше министрлермен кездесті.

Кейінгі оқиғалар мен мұра

Жакартадағы тәртіпсіздіктерден кейін бір аптадан астам уақыт бойы жергілікті тұрғындар өз қауіпсіздігі үшін қорқып, үйде қалды. Еліміздің ірі қалаларында банктердің, кәсіпорындардың және қоғамдық ғимараттардың көпшілігі жабық болды. 20 мамыр - Ұлттық ояну күнін атап өту үшін кейбір мемлекеттік мекемелер қайта ашылды. Көтерілістердің одан да күшейе түсетініне қауіп төнсе де, кішігірім қалаларда үш-ақ оқиға орын алды. Қытайлық индонезиялық қауымдастық Қытайға да, Индонезияға да адалдық танытады деп саналады, бұл олардың ұлттық патриотизмге ие еместігінің белгісі және «сатқын» деп аталды. Сухартоның Жаңа тәртіп билігі кезінде Индонезиядағы қытай қауымына қарсы бірнеше заң қабылданды. Бұл заңдарға қытай тілінде сөйлеуге, қытай әріптерін көрсетуге, қытай аттарын индонезия тілінде жазуға тыйым салу, сондай-ақ, қытай жаңа жылы мерекесін тойлауға шектеу қою кірді. Алайда президент Сухарто өз жанында бірнеше қытайлық индонезиялықтарды ұстады, негізінен, іскерлік себептермен. Осы кезеңде қытайлық индонезиялықтар жергілікті бөлшек сауда саласына үдемелі түрде үлес қосып отырды. Нәтижесінде, қоғамда табыс деңгейінің өсуі күріш пен май сияқты негізгі тауарлардың бағасының көтерілуіне әкеліп соқты, бұл қытайлықтарға байланысты болды, бұл қытайға қарсы сезімді одан әрі күшейте түсті. Провокаторлар, әскерилер деп күдікті, көтерілісшілерді «Китай сәбиі!» және «Ганьянг-Цина!» сияқты этникалық қорлауларды айқайлап, көтеріліске шақырды. Провокаторлар қытайлықтарға тиесілі бизнестерге бағыттап, индонезиялықтарға тиесілі бизнестерден аулақтап, тәртіпсіздіктерге бағыт беру үшін бұйрықтарды айқайлады. Осы қорқыныш атмосферасында 10 000-ға жуық адам қатысқан оқиға елдегі кемсітушілікті жалғастырып келе жатқан авторитарлық саясаттың өзгеруіне ықпал етті деп есептеледі. Реформалық кезеңде Сухарто отставкаға кетіп, Б. Хабиби президент болған кезде, елдің құндылықтарында, соның ішінде нәсілдік мәселелерде көптеген өзгерістер болды. Бұл өзгерістерге Жаңа тәртіп кезінде пайда болған бірнеше заңдарды жою кіреді, олар қытайлық қауымды айрықша мақсат етіп, қытайлық Жаңа жылын ұлттық мереке деп жариялады. Кейбіреулер Индонезияның «Біртұтаслықтағы бірлік» дегенді білдіретін «Биннека Тунгал Ика» деген ұлттық ұранын жүзеге асыруда жақсаруды және жалпы қытай-индонезиялық қауымдастықты көбірек қабылдауын көруге болады деп санайды. Бұл қоғамның бұқаралық ақпарат құралдарындағы, танымал мәдениеттегі, тіпті саясаттағы, жергілікті қоғамдастық пен үкімет тарапынан қолға алынған үлкен өкілдік түрлерін білдіреді. Жакартаның губернаторы Басуки Тхьяха Пурнаманың, көпшілікке «Ахок» деген атпен танымал болуы - бұған мысал. Сингапурдағы Наньянг технологиялық университетінің қытай-индонезия мәселелеріне арналған профессоры Лео Сюриадинатаның айтуынша, «Сухартодан бері мұнда қытайлардың жағдайы айтарлықтай жақсарды, бірақ бұл көтерілістің негізгі проблемалары шешілгенін білдірмейді». Басқалары әлі де индонезиялық қоғамда индонезиялық қауымдастық пен этностық қытай арасындағы ғасырлар бойы қалыптасқан шиеленістер әлі де бар деп санайды, бірақ ол адамның күнделікті өміріне әсер етпейді.

For more than a week after the riots in Jakarta, locals feared for their safety and stayed home. Most banks, businesses, and public buildings remained closed in major cities throughout the country. Some government offices reopened for the commemoration of National Awakening Day on 20 May. Despite fears that the riots could worsen, only three minor incidents occurred in smaller cities. The Chinese Indonesian community was believed to have loyalties to both China and Indonesia, a sign that they had no national patriotism and were labeled as "traitors". During Suharto's New Order rule, multiple laws were passed against the ethnic Chinese community in Indonesia. These laws included prohibiting speaking any Chinese dialect publicly as well as the public display of Chinese characters, changing Chinese names to become Indonesian sounding, and the restriction on celebrating the Lunar New Year. However, President Suharto kept a few Chinese Indonesians by his side, primarily for business reasons. During this period, Chinese Indonesians were increasingly contributing to the local retail industry. The resulting growth in income within the community led to the rise in prices of basic goods such as rice and oil to be associated with the Chinese, fuelling the existing anti Chinese sentiment even more. Provocateurs, suspected to be military, goaded rioters, screaming ethnic insults like "Cina babi!" and "Ganyang Cina!" The provocateurs also shouted commands, directing the riots towards Chinese owned businesses and away from Native Indonesian owned ones. In this climate of fear, between 10,000 It is also believed that the event inspired change in the country's authoritarian policies that perpetuate the discrimination. The Reformasi period, when Suharto resigned and B. J. Habibie became president, saw a lot of changes in the country’s values, including that of racial affairs. These changes include the abolishment of several laws that came into being during the New Order that specifically targeted the Chinese community, declaring Chinese New Year as a national holiday. Some believe that Indonesia is able to see an improvement in the implementation of its national motto "Bhinneka Tunggal Ika" which translates to "Unity In Diversity" and a greater acceptance of the Chinese Indonesian community as a whole. This can be seen as greater forms of representation of the community in media, popular culture, and even politics that have been embraced by both the local community and the government. The rise of the Governor of Jakarta, Basuki Tjahaja Purnama, widely known as "Ahok", is an example of this. According to Leo Suryadinata, a professor focusing on Chinese Indonesian issues at the Nanyang Technological University in Singapore, "The lot of ethnic Chinese here has greatly improved since Suharto, but that doesn't mean the riots' underlying problems have been resolved." Others do still believe that the century old tension between the native Indonesian community and the ethnic Chinese still persists within the Indonesian society while it does not affect one's day to day life.

Танымал мәдениетте

1998 жылғы тәртіпсіздіктерге жауап ретінде драмалар мен басқа да көркем шығармалар жазылды, әсіресе, нәсілдік мәселелер мен қытай-индонезиялық әйелдерге жасалған зорлық-зомбылықтар туралы. Олардың ішінде Индонезиялық католик дін қызметкері және жазушы Синдунатаның "Путри Сина" кітабы бар, ол тәртіпсіздіктерден кейін қытай-индонезиялықтардың жеке басын жоғалтуын көрсетеді және ішінара зорлық құрбанының көзқарасынан жазылған.