Фицрой Маклин: Саяхатшы, жазушы және саясаткердің өмірі
Sir Fitzroy Maclean, 1st Baronet
Фицрой Маклин: британдық әскери саяхатшы, жазушы, саясаткер. 2-дүниежүзілік соғыстағы қаһарман, "Джеймс Бонд" прототипі? Биографиясы мен қызметі туралы оқыңыз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд сарбазы, жазушы және саясаткер
Scottish soldier, writer and politician
Бригадир сэр Фитцрой Хью Ройл Маклин, 1-ші баронет, (11 наурыз 1911 – 15 маусым 1996) – британдық армия офицері, жазушы және саясаткер. Ол 1941 жылдан 1974 жылға дейін парламент мүшесі (депутат) болды және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық армияға қатардағы жауынгер ретінде қатысып, бригадир шеніне дейін көтерілген екі адамның бірі болды, екіншісі – болашақ консервативтік депутат Инох Пауэлл. Маклин бірнеше кітап жазды, оның ішінде «Шығысқа қарай жолдар» кітабында үш керемет оқиғасын баяндады: Кеңес Одағының Орталық Азиясында, көбінесе жасырын түрде саяхаттау; Батыс шөліндегі әскери операциялар, онда ол жау тылында коммандо шабуылдарын жүргізуде мамандық танытты; және Жосип Броз Тито мен оның югослав партизандарымен бірге қиын жағдайда өмір сүру, сол жерде Маклин миссиясын басқарды. Иан Флемингтің Джеймс Бонд кейіпкерін жасауда Маклиннің тұлғасы шабыт берген болуы мүмкін деген кең пікір қалыптасқан.
Brigadier Sir Fitzroy Hew Royle Maclean, 1st Baronet, (11 March 1911 – 15 June 1996) was a British Army officer, writer and politician. He was a Unionist Member of Parliament (MP) from 1941 to 1974 and was one of only two men who during the Second World War enlisted in the British Army as a private and rose to the rank of brigadier, the other being future fellow Conservative MP Enoch Powell. Maclean wrote several books, including Eastern Approaches, in which he recounted three extraordinary series of adventures: travelling, often incognito, in Soviet Central Asia; fighting in the Western Desert campaign, where he specialised in commando raids behind enemy lines; and living rough with Josip Broz Tito and his Yugoslav Partisans while commanding the Maclean Mission there. It has been widely speculated that Ian Fleming used Maclean as one of his inspirations for James Bond.
Ерте өмір
Маклин 1905 жылдың 12 шілдесінде Лондонның Миддлсекс округіндегі Ганновер алаңындағы Сент-Джордж шіркеуінде үйленген, Корольдік Камерон тау әскерлерінде Египетте қызмет еткен шотланд дворяны Чарльз Уилберфорс Маклин (1875–1953) және Джордж Ройл, Корольдік теңіз күштерінің офицері, мен Фанни Джейн Лонгвиль Сноудың жалғыз қызы Франсис Элейн Глэдис Ройл (1882 жылдың 12 маусымы – 1954 жыл) отбасында Каирде дүниеге келді.
Maclean was born in Cairo to Major Charles Wilberforce Maclean (1875–1953), a member of the Scottish landed gentry serving in Egypt with the Queen's Own Cameron Highlanders, and Frances Elaine Gladys Royle (12 June 1882 – 1954), the only daughter of George Royle, a Royal Navy officer, and Fannie Jane Longueville Snow. The couple wed on 12 July 1905 at St George's Parish, Hanover Square, Middlesex, London.
Мұра және білім беру
Маклеан Ардгор Маклеандарының ұрпағы, Маклеан кланының бір тармағы. Оның басшыларының тарихи отаны Иннер-Гебрид аралдарындағы Мулл аралындағы Дуарт қамалы болған. Ол Италияда өсті және Кембридж университетінің Итон және Кингс колледжінде білім алды, онда классика және тарих пәндерін оқыды. Содан кейін Германияда оқып, 1933 жылы дипломатиялық қызметке қабылданды.
Maclean was descended from the Macleans of Ardgour, a Sept of the Clan Maclean, whose chiefs have as their historic seat Duart Castle on the Isle of Mull in the Inner Hebrides. He was brought up in Italy and educated at Eton and King's College, Cambridge, where he read Classics and History. He then studied in Germany before joining the Diplomatic Service in 1933.
Кеңес Одағында
1934 жылы Фицрой Маклин Париждегі британ елшілігіне жіберілді. Жәй ғана жағымды, бірақ қиындық тудырмайтын күнделікті жұмыстан жалыққан ол 1937 жылы Мәскеуге тағайындалуды сұрады. Кеңес Одағында өткізген екі жарым жылы оның ең белгілі кітабының – автобиографиялық «Шығысқа қарай» кітабының үштен бірін құрады. Маклин 1939 жылдың соңына дейін Мәскеуде болды және Бухариннің және басқа орыс революционерлерінің тағдырын бақылап, Сталиннің үлкен тазалауына куә болды. Ол астанада орналасқанына қарамастан, негізінен пойызбен КСРО-ның шетелдіктерге жабық, шалқайған аймақтарына көп саяхат жасады, ал НКВД оны қадағалап отырды.
In 1934 Fitzroy Maclean was posted to the British Embassy in Paris. Bored with the pleasant but undemanding routine, he requested a posting to Moscow in 1937. The two and a half years he spent in the Soviet Union formed the first third of his best known book, the autobiographical Eastern Approaches. Maclean was in Moscow until late 1939, and was present during the great Stalinist purges, observing the fates of Bukharin and other Russian revolutionaries. Although he was stationed in the capital, Maclean travelled extensively, primarily by train, into remote regions of the USSR which were off limits to foreigners, and was shadowed by the NKVD as he did so.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Маклин дипломат ретіндегі лауазымына байланысты әскерге қатысудан алыс қалды. Ол Сыртқы істер министрлігінде екінші хатшы болып жұмыс істеген. Сондықтан ол "саясатқа қатысу үшін" дипломатиялық қызметтен кетті. Отставкасын бергеннен кейін ол дереу жақын жердегі әскерге шақыру кеңсесіне таксимен барып, Корольдік Камерон Хайлендерлері полкіне қарапайым сарбаз болып тіркелді. Біраз уақыттан кейін ол лейтенант болып көтеріліп, 1941 жылы офицерлік шен алды. Сол жылы ол Ланкастер округінен консерватор партиясынан парламент депутаты болды. 1942 жылы Солтүстік Африкада Маклин жаңа құрылған Арнайы әуе күштерінің (SAS) алғашқы операцияларында өзін таныстырды, онда Ральф А. Багнольдпен бірге Ливия құмының "теңізімен" көлік жүргізудің жаңа тәсілдерін ойлап тапты. Маклин Т. Э. Лоуренс үлгісіндегі соғыс тактикасын қолданды және Каирдегі Уинстон Черчилльке тікелей есеп берді. Осы кезеңнің соңында Дэвид Стирлинг оның туралы былай деп жазған: "Ол біздің шабуылдарымызда жақсы көзге түсті. Оның кейбір мақтанғақ мінезіне немесе баяу сөйлеуіне алданбаңыз – ол жақсы жігіт".
When the Second World War broke out in 1939, Maclean was prevented from joining the military because of his position as a diplomat. He was 2nd Secretary in the Foreign Office. Therefore, he resigned from the Diplomatic Service "to go into politics". After tendering his resignation he immediately took a taxi to the nearest recruiting office and enlisted as a private in the Queen's Own Cameron Highlanders. He was soon promoted to lance corporal and was commissioned in 1941. In that year he became the Conservative MP for Lancaster. In North Africa in 1942, Maclean distinguished himself in the early actions of the newly formed Special Air Service (SAS), where, with Ralph A. Bagnold, he developed ways of driving vehicles over the Libyan sand "seas". Maclean was a practitioner in the T. E. Lawrence brand of fighting, and he reported directly to Winston Churchill in Cairo. A letter of introduction from David Stirling said of him at the end of this period: "He has done well on our raids. Don't be taken in by his rather pompous manner or his slow way of speaking – he is OK."
Персия мен Ирак
Сол жылы Маклин Персия және Ирак командованиесінің құрамында Таяу Шығысқа ауыстырылды. Оған "Сифорт-Хайлендс" полкінің взводы берілді және Исфахан аймағындағы парсы әскерлерінің командирі генерал Фазлулла Захедиді "ұстап әкелуге" бұйрық берілді. Маклин оны ұстап алып, Палестинаға ұшақпен жасырын алып кетті. Бұл оқиғаның нәтижесінде Гитлер үкіметі Персиядағы өзінің желісіне қолдау көрсетуден бас тартты.
Later that year Maclean transferred to the Middle East as part of the Persia and Iraq Command. He was "allotted a platoon of Seaforth Highlanders and instructed to kidnap" General Fazlollah Zahedi, the commander of the Persian forces in the Isfahan area. Maclean captured him and smuggled him out by plane to internment in Palestine. This incident soon led Hitler's government to withdraw support from its network in Persia.
Югославия
Черчилль 1943 жылы Маклинды Югославияның орталық аймағына байланыс миссиясын (Макмис) жетектеуге таңдады. Жосип Броз Тито мен оның партизандары Балқандағы Германияның үстемдігіне елеулі кедергі болып қалыптасты. Сол кезде Тито туралы көп мәлімет болған жоқ: кейбіреулер бұл атау комитет есімдерінің аббревиатурасы болуы мүмкін немесе ол, шын мәнінде, жас әйел болуы мүмкін деп күдіктенді. Маклин Титоны жақсы танып білді және кейіннен оның екі өмірбаянын жазды. Маклиннің Титоның партизандарымен қарым-қатынасы әрдайым оңай болған жоқ, себебі олар коммунистер болды, ал ол жоғары топтағы шотландтық отбасынан шыққан және Сталиндіктің қылықтарын өз көзімен көрген (жоғарыда қараңыз). Черчилльтің жеке айтуынша, Маклиннің миссиясы Югославия соғыстан кейін қалай басқарылатынымен айналысу емес, "ешкімнің немістерді көп өлтіретінін анықтау және оларға одан да көп өлтіруге көмектесудің жолдарын ұсыну" болды. 1944 жылы Титомен бірге Маклин "Ратвик" операциясын жоспарлап, іске асырды. Бұл операция жергілікті партизандық күштермен бірлесіп жүргізілген одақтастардың кең ауқымды бомбалау науқаны болды. Оның мақсаты – неміс әскерлерінің орталық және батыс Еуропаға қайта орналасуына және күшін нығайтуына жол бермей, соғысты ұзарту болды. Маклиннің Тито туралы жазған өмірбаянында югослав көшбасшысына және югослав коммунистерінің фашизмге қарсы күресіне деген құрметі айқын көрінеді. Ол Югославияны және оның халқын терең жақсы көріп, кейіннен Хорватиядағы Далмация аймағындағы Корчула аралында үй сатып алуға рұқсат алды. 1944 жылы Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталған Маклин, сонымен қатар Кутузов орденін (Кеңес Одағы) алды (бұл Белградтағы кеңес әскерлеріне үлкен әсер етті), ал соғыстан кейін Францияның «Круа-де-Герр» орденімен және Югославияның «Партизан жұлдызы» орденімен марапатталды. Соғыс жылдары ол бригада генералы шеніне жетіп, 1947 жылдың 16 маусымында генерал-майор шеніне көтерілді.
Churchill chose Maclean to lead a liaison mission (Macmis) to central Yugoslavia in 1943. Josip Broz Tito and his Partisans were emerging as a major obstacle to German control of the Balkans. Little was known at the time about Tito: some suspected this was an acronym for a committee or that he might in fact be a young woman. Maclean got to know Tito well, and later produced two biographies of him. Maclean's relationship with Tito's Partisans was not always easy, partly because they were Communist, while he came from an upper class Scottish background, and had witnessed Stalinism in action (see above). As Churchill personally told him, Maclean's mission was not to concern himself with how Yugoslavia was to be run after the war, but "simply to find out who was killing the most Germans and suggest means by which we could help them to kill more." In 1944, together with Tito, Maclean planned and implemented Operation Ratweek. It was a major Allied bombing campaign in collaboration with the local Partisan troops in order to prevent German troops retreating back and reinforcing those in central and western Europe, thus prolonging the war. His biography of Tito reveals the admiration he held for the Yugoslav leader and the Yugoslav Communist led anti fascist struggle. He developed a great affection for Yugoslavia and its people and was later given permission to buy a house on the Dalmatian island of Korčula, Croatia. Having been appointed a Commander of the Order of the British Empire (CBE) in 1944, Maclean received the Order of Kutuzov (Soviet Union) (which impressed the Soviet troops in Belgrade), and after the war the Croix de Guerre (France), and Order of the Partisan Star (Yugoslavia). He reached the rank of brigadier during the war, and was promoted to the local rank of major general on 16 June 1947.
Кейінгі өмірі
Маклин 1941 жылы Ланкастер округі үшін консервативті парламент мүшесі болып сайланды. Ол Ланкастерден 1945, 1950, 1951 және 1955 жылдары қайта сайланды. 1954 жылдан 1957 жылға дейін Соғыс министрлігінде кіші министр болып қызмет етті. Гарольд Макмиллан оны жоғалтқанына өкінді, "бірақ ол палатада өте әлсіз, кеңседе тек қана жолаушы ғана, өйткені ол өте қабілетті еді". 1949 жылдың 9 шілдесінде Маклин Ланкастер сайлау округінде Овертон және округтік ескереу залының іргетасын салды. Ол жерді сатып алу және оны салу үшін қаражат жинаған комитеттің төрағасы болған. 1959 жылғы жалпы сайлауда ол Бьют және Солтүстік Айршир округтеріне ауысты, онда ол Юнионист ретінде сайланды. Ол 1964 жылы Юнионист ретінде, ал 1966 және 1970 жылдары консервативті ретінде қайта сайланды. 1974 жылдың ақпан айында өткен жалпы сайлауда ол зейнеткерлікке шықты. Соңғы екі жылында ол Еуропа Кеңесі Парламенттік Ассамблеясы мен Батыс Еуропа Одағының мүшесі болып тағайындалды. Маклин 1959-1970 жылдары Ұлыбритания-КСРО қауымдастығының атқарушы төрағасы, ал 1977-1987 жылдары президенті болды. Сыртқы істер министрлігі (FCO) қаржылаған қауымдастық Кеңес Одағымен мәдени байланыстарды дамыту жөніндегі жартылай ресми ұйым болды. 1988 жылы Шотландияда хорват диссиденті Никола Стедулға жасалған қастандықтан кейін Югославия үкіметіне құпия елші ретінде ұсынылды.
Maclean was elected as Conservative Member of Parliament (MP) for Lancaster in the 1941 by election. He was re elected from Lancaster in 1945, 1950, 1951, and 1955. He served briefly as a junior minister at the War Office from 1954 to 1957. Harold Macmillan regretted losing him, "but he is really so hopeless in the House that he is a passenger in office a great pity, since he is so able." On 9 July 1949, Maclean laid the foundation stone of the Overton & District Memorial Hall in his Lancaster constituency. He had been President of the committee that had raised the money to purchase the land and build it. In the 1959 general election he switched constituencies to Bute and North Ayrshire, where he was elected as a Unionist. He was re elected as a Unionist in 1964, and as a Conservative in 1966 and 1970. He retired at the February 1974 general election. In his last two years, he was appointed as a member of the Parliamentary Assembly of the Council of Europe and Western European Union. Maclean was Executive Chair (1959–1970) and later President (1977–1987) of the GB USSR Association. The Association, funded by the Foreign and Commonwealth Office [FCO], was a semi official organization for cultural relations with the Soviet Union. He was suggested as a secret envoy to the government of Yugoslavia following the attempted assassination of Croatian dissident Nikola Stedul in Scotland in 1988.
Неке
Маклин 1946 жылы рим-католик Вероника Нелл Фрейзер Фиппске (1920–2005 жж.) үйленді. Ол Саймон Фрейзердің, 14-ші лорд Ловаттың қызы және 1943 жылы Лерос аралында құрлықта қаза тапқан теңіз офицері, лейтенант Алан Фиппстің жесірі болды. Сэр Фицрой мен леди Маклиннің екі ұлы болды: Чарльз Эдвард (1946 жылы туған) және Александр Джеймс Саймон Эней ("Джейми"; 1949 жылы туған), олар анасының дінінде тәрбиеленді. Чарльз - қараңғы триллерлердің авторы, оның ішінде культты классикаға айналған "Күзетші" кітабы бар. Джейми өнер сатушы болып жұмыс істеді және "Эротикалық шолу" журналын құрды. Маклин сонымен қатар әйелінің алғашқы некесінен туған балалары Сьюзан Роуз "Суки" Фиппс (1941 жылы туған) және Джереми Джулиан Фиппс (1942 жылы туған) католик дінінде тәрбиеленбеді. Суки 1959 жылы ақын Уолтер де ла Маренің немересі Ричард Сент-Клэр де ла Мареге, 1968 жылы жазушы Дерек Марлоуға, ал 1986 жылы капитан Николас Паравичиниге тұрмысқа шықты. Оның бес баласы бар, сондай-ақ аутизмдік қабілеттері дамыған Дерек Паравичинидің де анасы. Джереми Ұлыбритания армиясында генерал-майор болды және Арнайы әуе күштерінде қызмет етті.
Maclean married Veronica Nell Fraser Phipps (1920–2005), a Roman Catholic, in 1946. She was the daughter of the Simon Fraser, 14th Lord Lovat and widow of naval officer, Lieutenant Alan Phipps, who was killed ashore at Leros in 1943. Sir Fitzroy and Lady Maclean had two sons: Charles Edward (born 1946) and Alexander James Simon Aeneas ("Jamie"; born 1949), who were brought up in their mother's faith. Charles is an author, well known for dark thrillers, including the cult classic The Watcher. Jamie became an art dealer and founded the Erotic Review. Maclean was also stepfather to his wife's children from her first marriage, Susan Rose "Sukie" Phipps (born 1941) and Jeremy Julian Phipps (born 1942), who were not brought up Catholic. Sukie married Richard St. Clair de la Mare, grandson of poet Walter de la Mare in 1959, then writer Derek Marlowe in 1968, and finally Captain Nicolas Paravicini in 1986. She had five children, and is stepmother to autistic savant Derek Paravicini. Jeremy became a major general in the British Army, having served in the Special Air Service.
Құрметтер
Маклин 1957 жылы Страхур және Гленслуэн бароны титулымен марапатталды, 1981 жылы 15-ші ұрпақ күзетшісі және Дунконнел қамалының капитаны болды, ал 1994 жылы Тистл орденінің рыцары атанды. Зейнетке шыққаннан кейін Маклин көп жазды. Оның жазған тақырыптарының қатарында: Шотландия тарихы, өмірбаяндық еңбектер (Тито мен Берджесс туралы), орыс трилогиясы және түрлі көркем шығармалар бар. Ол басқа кітаптарға да үлес қосты, мысалы, 1984 жылы «Эксцентрикалық миссионер» аталған, жарты ғасыр бұрын Бухараға саяхат жасаған Жозеф Вольфтың өмірбаянына алғы сөз жазды. Маклин мен оның әйелі Страхурдағы қонақүйді басқарды. 1964 жылы ол соғыстағы досы, әрі яхта жасаушы Альфред Майлн II-ге Шотландияның батыс жағалауында пайдалану үшін «Бут Джуди» моторлық яхтасын жасауды тапсырды. Маклин Страхур және аймақтық шинти клубының демеушісі болды. Ол Джеймс Бонд романдарының алғашқы басылымдарының толық жинағын қамтитын, кең кітапхана жинады, ол 2008 жылдың қыркүйегінде 26 000 фунт стерлингке сатылды. 1960 жылдардың соңында Маклин Адриатика теңізіндегі Корчула (қазіргі Хорватия) аралында Палаццо Боски вилласын сатып алды, онда ол жылдың көп бөлігін өткізді. Сол кездегі Югославия заңнамасы шетелдіктерге жылжымайтын мүлік сатып алуға тыйым салған, бірақ Тито Маклинге рұқсат беру үшін араласты. Корчула қаласы еркін қала деп жарияланды, ал Маклин мен оның әйелі оның азаматтары деп жарияланды. Сатып алу қалалық билікке тіркелгеннен кейін, еркін қала мәртебесі жойылды. 1991 жылы Хорватияның тәуелсіздік соғысы кезінде Маклин мен оның әйелі Корчула аралына медициналық жабдықтарды жеткізді, оған Ротсей және Бут халқы айтарлықтай үлес қосты.
Maclean was honoured with the baronetcy of Maclean of Strachur and Glensluain in 1957, was made the 15th Hereditary Keeper and Captain of Dunconnel Castle in 1981 and was appointed a Knight of the Order of the Thistle in 1994. In retirement Maclean wrote extensively. His wide range of subjects included: Scottish history, biographies (including Tito and Burgess), a Russian trilogy and assorted works of fiction. He also contributed to other books, for example writing the foreword to a 1984 biography of Joseph Wolff, the so called "Eccentric Missionary" in whose footsteps he had travelled to Bukhara almost half a century before. Maclean and his wife managed a hotel at Strachur. In 1964 he commissioned his wartime friend, fellow commando and yacht designer Alfred Mylne II, to build the motor yacht Judi of Bute for use around the West Coast of Scotland. Maclean was a patron of Strachur and District Shinty Club. He collected an extensive library, including a full set of early editions of James Bond novels, which sold in September 2008 for £26,000. In the late 1960s, Maclean bought the Palazzo Boschi villa on the Adriatic island of Korčula (present day Croatia), where he spent a good part of each year. Yugoslav legislation at the time barred foreigners from buying real estate property, but Tito intervened to allow Maclean to do so. The town of Korčula was declared a free city, and the Macleans were declared its citizens. As soon as the purchase was registered with city authorities, the free city status was revoked. In 1991, during the Croatian War of Independence, Maclean and his wife delivered medical supplies to the island of Korčula, with a substantial contribution from the people of Rothesay and Bute.
Өлім
Сэр Фицрой Маклин 1996 жылдың 15 маусымында 85 жасында Англияның Гертфордшир графтығындағы Гертфорд қаласында қайтыс болды.
Sir Fitzroy Maclean died on 15 June 1996, aged 85, in Hertford, Hertfordshire, England.
Мұра
Маклинге Хорватияға гуманитарлық көмек көрсеткені және Хорватияның халықаралық аренада танылуына үлес қосқаны үшін ханзада Бранимир ордені өскеринен кейін табысталды. Бұл марапатты 2001 жылдың желтоқсан айында Хорватия президенті Стьепан Месич тапсырды. Маклин Иэн Флемингтің Джеймс Бонд кейіпкерінің прототипінің бірі болуы мүмкін.
Maclean was posthumously awarded the Order of Prince Branimir for the humanitarian aid to Croatia, as well as contributing to international affirmation of Croatia. The decoration was presented by the Croatian President Stjepan Mesić in December 2001. Maclean may have been one of the models for Ian Fleming's character James Bond.
Өмірбаяндары
Маклин, Вероника (2002) Өткенді ұмыту: батырлар, оқиғалар, махаббат және Фицрой Маклинмен өмір туралы естеліктер. Лондон: Review. Маклинн, Фрэнк (1992) Фицрой Маклин. Лондон: John Murray.
Maclean, Veronica (2002) Past Forgetting: a memoir of heroes, adventure, love and life with Fitzroy Maclean. London: Review McLynn, Frank (1992) Fitzroy Maclean. London: John Murray .