Кіріспе

Стратегия америкалық футболдың маңызды бөлігі болып табылады. Екі команда да өз ойындарының көптеген жақтарын жоспарлайды, мысалы, қандай формацияларды қолданады, кімді алаңға шығарады, және әр ойыншыға шабуыл мен қорғаныс үшін қандай рөлдер мен тапсырмалар беріледі. Ойын барысында әр команда қарсыласының күшті және әлсіз жақтарына жауап береді, қарсыласын басып озу немесе жеңіп алу үшін түрлі тәсілдерді қолданады. Шабуылда команданың міндеті – қарсыластың қорғаныс стратегиясын ескере отырып, тачдаун мен далалық гол арқылы ұпай жинау. Ал қорғаныста команданың міндеті – қарсыластың шабуылдауын тоқтату және мүмкіндігінше допты ұрлап алу.

Шабуыл стратегиясы

Жалпы алғанда, шабуылдың мақсаты – ұпай жинау. Осы мақсатқа жету үшін жаттықтырушылар мен ойыншылар түрлі факторларды ескере отырып, ойындарды жоспарлайды және іске асырады: қатысатын ойыншылар, қарсыластың қорғаныс стратегиясы, таймның бірінші жартысына немесе ойын соңына дейін қалған уақыт, сондай-ақ ойынды жеңу үшін қажетті ұпай саны. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, шабуыл допты ұзақ уақытқа иелену арқылы қарсыластың ұпай жинауына кедерес келтіре алады. Шабуыл мүмкіндіктері немесе шабуылдық әрекеттер допты 10 ярдқа жылжыта алмағанда немесе допты жоғалту (фамбл) немесе ұстап алу арқылы қарсыластың қолына өткенде аяқталады.

Желідегілер

(Бұл сызықтағы қанаттардан басқа ойыншылар, яғни сызықтың шетіндегілерді білдіреді; сондай-ақ "ішкі сызықты ойыншылар" деп те аталады. Сызықтың шетіндегі ойыншылар – яғни, сызықтың екі шетінде орналасқан ойыншылар – төменде "Қабылдаушылар" бөлімінде талқыланады.) Орта: Орта ("С") – допты квотербекке беруге дайындалған ойыншы. Басқа төрт сызықты ойыншы сияқты, оның міндеті – жүгіру кезінде қорғаушыларды допты алып жүрген ойыншыдан ығыстыру (жүгіру блоктау) және өткізу кезінде қорғаушылардың квотербекке шабуылын тоқтату (өткізу блоктау). Орта, әдетте, сызықтағы блоктау схемаларын анықтап, басқа сызықты ойыншыларға қай қорғаушыны блоктау керектігін айтады. Қорғаушы: Қорғаушылар ("G") – ортаның екі жағында тұрады. Қорғаушылар әдетте ортадан ірілеу болады және көбінесе өткізу блоктаудан гөрі жүгіру блоктауға жақсырақ дайындықпен келеді. Тэкльдер: Тэкльдер ("Т") – шабуыл сызығының "тіректері". Олар әдетте ең ірі шабуыл сызығындағы ойыншылар (НФЛ деңгейінде олардың бойы кем дегенде 2 метр болады, тіпті 2 метрден де биік болуы мүмкін), бірақ сонымен қатар, пас шабуылынан сәтті қорғану үшін қолдары мен аяқтарын үйлестіре білуі керек. Егер командада оң жақтан доп беретін квотербек болса, сол жақ текль әдетте сызықтағы ең жақсы өткізу блокері болады, себебі олар квотербек көре алмайтын "соқыр" жақтан келетін пас шабуылын болдырмауға жауапты. Оң жақ текль сол жақ текльмен бірдей міндеттерді орындайды.

Арқасы

Арқалар осылай аталады, өйткені олар ойынның басында ұрыс сызығының артында тізімге тұрады. Квотербек: Квотербек ("QB") тікелей орталықтың артына орналасады, онда ол допты алады ("жапырақ" деп аталатын әрекет арқылы) және оны ойынға енгізеді. Квотербектің негізгі міндеті – допты лақтыру (пастау) немесе допты алаң бойымен жүгіретін жүгірушіге ("RB") беру. Кейбір жағдайларда квотербек өзі допты алаң бойымен жүгіруге шақырылуы мүмкін, өйткені ойын осылай жоспарланған немесе квотербектің басқа мүмкіндігі жоқ. Квотербек тіпті "хитросплей" кезінде басқа ойыншының пасын ұстап, қабылдаушы рөлін де атқара алады. Көп жағдайларда квотербек команда ойынды орындау үшін тізімге тұрғанға дейін және допты беру алдында, ойынды дұрыс жүзеге асыру үшін басқа ойыншыларға хабарлайды. Квотербектер қорғанысты жылдам және дәл оқып, допты дәл лақтыруға тиіс. Шабуылдың көшбасшысы ретінде, көптеген адамдар квотербекті шабуыл алаңындағы ең маңызды ойыншы деп санайды. Фулбэк: Фулбэк ("FB") квотербектің артында орналасады және жүгіруге, бұғаттауға және (кейбір жағдайларда) пас ұстауға қатысады. Көптеген шабуыл схемаларында фулбэк жүгіруші саналады, бірақ бұл ойыншы әдетте командадағы басқа жүгірушілерге қарағанда ірі және физикалық тұрғыдан күштірек болады, сондай-ақ жүгіруге немесе пас ұстауға қарағанда бұғаттауға көбірек қатысады. Halfback: Halfback ("HB"), сондай-ақ "tailback" ("TB") немесе жалпылама жүгіруші деп те аталады, квотербектің артында және көбінесе фулбэк артында, ал сирек жағдайларда орталықтың артында допты беруді қабылдау үшін орналасады (Wildcat формациясын қараңыз). Halfback-тің міндеттеріне доппен жүгіру, пас ұстау, бұғаттау және кейде тіпті хитросплейлерде допты лақтыру кіреді.

Қабылдаушылар

(Құқылы қабылдаушылар – шабуылдың соңғы және артқы шебіндегі ойыншылар, бірақ NFL квотербегі "ортада тұрып" қатарланған жағдайда емес. Барлық артқы шеп ойыншылары төмендегі кең қабылдағыш санатына кірмейді.) Кең қабылдағыш: Құрылысына қарай, шабуылда нөлден беске дейін кең қабылдағыш (WR) болуы мүмкін. Көптеген негізгі құрылымдарда екі немесе үш WR болады, олар шабуыл сызығында (осындай позициядағы WR кейде "бөлінген ұш" деп аталады) немесе шабуыл сызығының артында (оларды флангерлер, қанаттар немесе слотбектер деп атайды) қатарланады. WR командадағы ең жылдам және ең икемді ойыншылардың бірі болып табылады және олардың басты міндеті – пас ұстап, ұстағаннан кейін жүгіру. Ылғалды қабылдағыштар да тиімді блокаторлар болып табылады және кейбір жағдайларда, алдау ойындарында жүгіруші рөлін атқара алады. Тығыз ұштық: Тығыз ұштық (TE) бұрынғыда блокаторлық позиция болған, бірақ қазір кең қабылдағыш және шабуыл сызығының біріккен позициясы ретінде қарастырылады. TE әдетте шабуыл сызығындағы жауынгерлердің қасында қатарланады. Олар алаңдағы ең жан-жақты спортшылардың қатарында, себебі олар блок қоюға және пасқа қарсы тұруға жеткілікті күшті болуы керек, сондай-ақ пас жолдарын жүгіруге және футболды ұстап алуға жеткілікті епті болуы керек.

Шабуылдау ойындар

Команда құралына келгенде және квотербек ауызша нұсқаулар бергенде немесе сөзсіз белгі бергенде ("тыныш санау" деп аталатын), орталық ойыншы допты квотербекке жібереді, содан кейін ойын басталады.

Қосымша қаражат алушылар

Командалар пас беру стратегиясын жасағанда ескеруі керек жалпы ережелердің бірі – тек белгілі бір ойыншыларға ғана алға қарайғы пас қабылдауға рұқсат етіледі. Егер лайықты қабылдаушы емес ойыншы лақтырылған пас алса, команда айып тартады. Дегенмен, егер ойын басталмас бұрын команда төрешіге әдетте лайықсыз қабылдаушы бір ойынға лайықты қабылдаушы ретінде қатысатынын хабарласа, онда ол ойыншыға пас қабылдауға рұқсат беріледі. Командалар осы стратегияны кейде қорғанысты шатастыру үшін немесе оларды мүмкін болатын пас қабылдаушыларға көбірек назар аударуға мәжбүрлеу үшін пайдаланады.

Ойын шақыру жүйелері

Шабуылдық стратегиялар немесе философиялардан, команданың доунифилд пастарымен, қысқа пастарымен, ішкі жүгірулермен және т.б. доунифилдке қалай жылжуын басқаратынынан ерекшеленеді – осылар ойынды шақыру тәсілдері. Бұл ойынды шақыру жүйелері көбінесе нақты шабуылдық стратегиялармен бірге дамытылады, бірақ жүйелердің өзі кез келген стратегиямен жұмыс істей алады. Жүйелер арасындағы айырмашылықтар ойыншыларға ойынды жеткізу үшін қолданылатын нақты тілге байланысты. NFL-де үш негізгі жүйе басым: Батыс жағалау жүйесі, Батыс жағалау шабуылымен бірге дамыған, формацияларды, бөгеу схемаларын және жүгірушілер немесе пасты қабылдаушылардың қозғалысын сипаттау үшін нақты сөздерді қолданады. Типик ойын атауы мынадай болады: "FB West Right Slot 372 Y Stick": "FB West Right Slot" формацияны сипаттайды, "372" бөгеу схемасын, ал "Y Stick" – негізгі қабылдаушының (Y қабылдаушысы немесе тығыз қорғаушысы) жүргізетін маршрутын сипаттайды. "Air Coryell" шабуылымен бірге дамыған Корейл жүйесі "маршрут ағашы" деп аталатын сандық кодқа негізделген. Ойынды шақыру үшін үш таңбалы сан қолданылады, мысалы, 896, онда әрбір таңба белгілі бір қабылдаушыға қандай маршрутты орындау керектігін көрсетеді: ең солдағы қабылдаушы "8" немесе пост маршрутын, ортаңғы қабылдаушы "9" немесе "go" маршрутын, ал ең оңдағы қабылдаушы "6" немесе "in" маршрутын орындайды. 1970 жылдары "New England Patriots" командасының екі көмекші жаттықтырушысы әзірлеген Эрхардт-Перкинс жүйесі, әр ойыншыға ойындағы рөл берудің орнына, бір сөздік түсініктерге негізделген. Бір сөз, мысалы, "ghost" (көлеңке), әр қабылдаушыға не істеу керектігін айтады; түсінік формациядан тәуелсіз, сондықтан формацияға қарамастан, әр ойыншы, өзінің орналасқан жеріне байланысты, "ghost" түсінігімен анықталған дұрыс маршрутты орындайды. Бұл жаттауға үлкен мән береді (әр ойыншы әр ойынның барлық маршрутын білуі керек, тек нақты ойынға арналған маршруттар ғана емес), сонымен қатар тиімді коммуникацияға мүмкіндік береді (бір сөз кодталған сөздер мен сандардың күрделі сөйлемдерінің жұмысын атқарады) және әр ойынды барлық мүмкін формациялардан орындауға мүмкіндік береді, икемділікті арттырады.

Қорғау стратегиясы

Қорғау стратегиясының мақсаты – қарсыластың шабуылын тоқтатып, олардың қашықтыққа жылжуына және ұпай жинауына жол бермеу. Бұл, шабуылшылардың допты ойын сызығынан өтуіне кедергі келтіру арқылы немесе қорғаныс допты тартып алып (мұны допты жоғалту деп атайды) өздері ұпай жинау арқылы жүзеге асырылады.

Қорғаушы ойыншылар

Қорғаныста үш түрлі ойыншы бар: шабуыл сызығындағы ойыншылар, сызық қорғаушылары және қорғаныс шебінің ойыншылары (кейде екінші қатар ойыншылары деп те аталады). Осы ойыншылардың алаңдағы нақты орны мен ойын барысындағы міндеттері қолданылып жатқан қорғаныс түріне, сондай-ақ қорғанысқа қарсы тұрып жатқан шабуыл түріне байланысты өзгереді.

Қорғау желісі

Қорғаныс желісі шабуыл желісінің алдында тұр. Қорғаушы желігердің міндеті – шабуылдаушы желіге жүгірушіге жол ашуға немесе ойынның пастық немесе жүгіру ойынына байланысты, квотербекті құлатқанға дейін жеткізу. Көп жағдайда қорғаныс желілері шабуыл желісіне шабуыл жасайды, бірақ кейбір ойындарда қарсы команданы жаңылыстыру үшін пасты ұстауға кері шегінеді. Қорғаныс мұрын сақшысы: Мұрын сақшысы ("NG"), сондай-ақ мұрындық ("NT") деп те аталады, орталық ойыншының қарсы тұрады. Мұрын сақшылары алаңдағы ең ірі ойыншылардың бірі болып табылады және көбінесе орталықты немесе қорғаушыны кері итеру арқылы жүгіруді тоқтату үшін немесе қорғаушылар квотербекке шабуылдай алатын жерге шабуылдаушы желіні жылжыту үшін қолданылады. Қорғаныстағы tackle: Қорғаныстағы tackle ("DT") шабуыл желісіндегі қорғаушыға немесе орталыққа қарсы тұрады. Қорғаныстағы tackle-дар әдетте қорғаныстағы ең үлкен және ең күшті ойыншылар болып табылады; олардың көпшілігі шабуылдау желісімен шамалас. Олар көбінесе жүгіруді тоқтатуға бейім, ал квотербекке өздері шабуыл жасауға жақсы емес. Қорғаныс ұшы: Қорғаныс ұштары ("DE") шабуылдаушы tackle-дың сыртында тұрады. Қорғаныс ұштарының шабуыл желісімен итермелеуге төтеп бере алатындай күшті болуы керек, сонымен қатар шабуылдаушы tackle-дың айналасын айналып өту үшін жеткілікті жылдам болуы керек. Қорғаныс ұштарының түрлі түрлері бар; кейбіреулері DT-ге тең күшті және жүгіруді тоқтатуда жақсырақ саналады, ал басқалары жылдам және епті, және жүгіруді тоқтатудан гөрі квотербекке шабуыл жасауда әлдеқайда жақсы.

Қатардағылар

Линейный қорғаушылар қорғаныс шебінің артында тұрады немесе ойын басының сызығына орналасады. Қорғаныс стратегиясының түріне байланысты, линейный қорғаушының міндеттеріне жүгіруді тоқтатуға көмектесу, квотербекті қысымға алу немесе пасты қорғау үшін артқа шегіну кіруі мүмкін. Сыртқы линейный қорғаушылар: Сыртқы линейный қорғаушылар ("OLB") ойын басы сызығының сыртқы бөлігінде орналасады. Олар көбінесе квотербекті қысымға алу үшін пайдаланылады. OLB-лер қорғаныстағы ең жылдам және ең икемді линейный қорғаушылар болып табылады. Ішкі линейный қорғаушылар: Ішкі линейный қорғаушылар ("ILB"), кейде орталық линейный қорғаушылар ("MLB") деп те аталады, ойын басы сызығының ішкі бөлігінде орналасады. ILB-лер қорғаныстағы ең ірі және ең күшті қорғаушылар болып табылады.

Қорғаушы арқалар

Қорғаушы қорғаншылар қақпашылардан кейін тұрады. Олардың негізгі жауапкершілігі - паспен қамту, бірақ олар жүгіруді тоқтатуға немесе квотербектің шабуылына кедергі келтіруге де қатыса алады. Бұрыш қорғаушы: Бұрыш қорғаушы ("CB") қарсыластың шабуыл шебіндегі қабылдағыштардың (wide receiver) қарсы тұрады. Олардың негізгі жұмысы - қабылдағыштарды қорғау және олардың пас ұстап алуына жол бермеу, немесе егер ұстаса, оларды тоқтату. Қауіпсіздік: Қорғаудың қауіпсіздігі ("S") ойын басталғанда, әдетте, шабуыл сызығынан ең алыста орналасқан. Олардың жұмысы бұрыш қорғаушыларға қабылдағыштарды қорғауға көмектесу және қажет болған жағдайда қорғаныс шебі мен қақпашыларға жүгіруге қарсы қорғануға көмектесу. Осы "әр нәрсені істеу" рөліне байланысты, көптеген қауіпсіздік ойыншылары қорғаныстағы ең жақсы спортшылар болып табылады. Қауіпсіздік ойыншылары күшті қауіпсіздік ("SS") немесе еркін қауіпсіздік ("FS") деп белгіленеді. Күшті қауіпсіздік әдетте сызыққа жақын ойнайды, тығыз қабылдағыштармен (tight end) күреседі және жүгіруде көбірек қатысады, ал еркін қауіпсіздік әдетте сызықтан алыс және пас пен жүгіру ойынында "соңғы қорғаныс шебі" рөлін атқарады.

Қорғау ойыны

Қорғау, қарсыластың ортасы допты жібергенге дейін күтіп отыруы керек, содан кейін ғана олар ұрыс сызығынан өтуге немесе шабуылдаушы ойыншылардың кез келгенімен араласуға құқылы. Қарсыластың шабуыл тобы жиналып, өз формациясына тұрғаннан кейін, қорғаушы ойыншылар көбінесе қорғанысты соңғы сәтте түзету үшін бір-біріне нұсқаулар береді.

Қорғауды орындау

Қарсы шабуылдың жерде көбірек қашықтыққа жылжуына кедерес келтіру үшін, қорғаныс олардың қанатын қорғауға көбірек назар аударуы мүмкін. Әдетте, бұл допты ұстаған ойыншыға жылдамдау үшін қорғаныс шебіне жақын көбірек ойыншыларды орналастыруды білдіреді. Бұл стратегия көбінесе қарсы шабуылға бірінші мүмкіндікке жеткені үшін немесе сену үшін бірнеше метр қашықтық қажет болғанда қолданылады.

Қорғаудан өту

Қорғаныс қарсыластың допты беруге тырысады деп сенгенде, олар допты ұстауға қарсы қорғанысқа көшеді. Допты ұстауға қарсы қорғанудың екі негізгі схемасы бар:

Жеке қорғау, онда әрбір ойыншыға (қабылдауға құқылы) қорғаныс шебінің немесе желілік қорғаушының қамқорлығы жүктеледі. Аймақтық қорғау, онда белгілі бір ойыншыларға (әдетте қорғаныс шебінің немесе желілік қорғаушылары, кейде желідегілер де) алаңдағы белгілі бір аймақты қорғау міндеті тапсырылады.

Жарық

Кейде қорғаныс шабуылды тоқтатудың ең жақсы жолы – төрт ширеуді (квотербек) қысымға алу деп санайды, яғни оған допты лақтыруға немесе басқа ойыншыға беруге үлкермес бұрын, бес немесе одан көп ойыншыны шабуылға жіберіп, құлатпаққа тырысады. Қорғаныстағы кез келген ойыншы төрт ширеуді қысымға ала алады, соңғы 50 жылда күрделі немесе ерекше "блиц" комбинацияларын қамтитын көптеген схемалар жасалды.

Арнайы топтардың стратегиясы

Арнайы командалар – бұл алаңға бастапқы соққы, бос соққы, пант және гол соққылары кезінде шығатын ойыншылар тобы. Көптеген футбол командаларының арнайы командаларына бір немесе бірнеше соққышы, ұзын пас беруші (ұзақ қашықтыққа дәл пас беруге маманданған), қарсы команда соққаннан кейін допты ұстап, жүгіретін соққыны қайтарушы және соққы мен қайтару кезінде қорғанысқа көмектесетін блокерлер кіреді. Көптеген арнайы командалар команданың шабуыл және қорғаныс бөлімдеріндегі қосалқы немесе ауыстырушы ойыншылардан құралады. Жарақат алу қаупі болғандықтан, негізгі шабуылшы немесе қорғаушы ойыншының арнайы командада ойнауы сирек кездеседі. Бастапқы соққы, пант және гол соққылары кезінде қарсыластарды жақсылап таң қалдыру, ұпай жинау, қашықтыққа жылжу, бірінші мүмкіндік алу немесе соққыдан кейін допты қайтару үшін түрлі стратегиялық әрекеттер жасауға болады.

Жарылыс басталу

Арықтау әр жартысының басында, қосымша уақыт кезеңінде (колледжде емес) және әр голдан кейін, сәтті алаңға жету немесе қауіпсіздік жағдайында орындалады. Стратегиялық тұрғыдан, қарсы команданың жаттықтырушысы өз ойыншыларын бірнеше тәсілмен допты ойнатуға бағыттай алады: Стандартты арықтау: Кикер допты мүмкіндігінше алысқа лақтыруға тырысады. Арықтаушы команданың басты мақсаты – қарсы команданың ойыншысын гол зонасына мүмкіндігінше жақын тоқтату, осылайша оларды ұпай үшін допты ұзаққа жылжытуға мәжбүрлеу. Онсайдтық арықтау: Бұл допты 10 метрден астам қашықтыққа лақтырғаннан кейін иелігін қайтаруға бағытталған өте қысқа арықтау. Әдетте, команданың жеңіске жету үшін тез арада қайтадан ұпай жинау қажет болған ойынның соңғы минуттарында қолданылады. "Сквиб-арықтау" немесе "пуч-арықтау": Сквиб-арықтау – допты жерге тигізіп, кездейсоқ секіріп, болжау қиын болатын төмен арықтау. Squib kick көбінесе допты кері қайтарудан аулақ болу үшін қолданылады, бірақ нәтижеге кепілдік жоқ. Пуч-арықтау да ұқсас мақсатта қолданылады, бірақ ол қысқа, биік арықтау болып табылады, сондықтан арықтаушы команда допты кері қайтарылғанға дейін жеткізе алады. Бұл стратегия қарсы командаға орташа есеппен жақсы позиция береді, бірақ ұзақ кері қайтарылу мүмкіндігі төмендеу. Шекарадан тыс арықтау: Егер доп ауада немесе алаңда шекарадан шығып, қабылдаушы команданың ойыншысы тимеген жағдайда, ойын заңсыз процедура ретінде жазаланады. Доп соққы жасалған жерден 30 метр қашықтықта немесе шекарадан тыс жерде тоқтатылады, нәтижесінде қабылдаушы команда үшін бірінші мүмкіндік (және шабуыл сериясының басталуы) беріледі. Кейде, сирек болса да, егер олар өте жақсы доп қайтарған ойыншыға қарсы тұрса, арықтаушы команда допты қасақана шекарадан шығаруы мүмкін.

Ұяшықтар

Стандартты шабуыл: Бірінші шабуыл үшін жеткілікті ярд алу мүмкіндігі аз болғанда және доп қақпаға жетпеу үшін қақпадан тым алыс болғанда төртінші қадамға шабуыл жасау. Әдетте, қарсылас команданың бір ойыншысы допты ұстауға дайындалады. Ол допты жүгіріп, ярд алуға тырысады немесе бір қолын жоғары көтеріп, допты қайтаруға тырыспайтынын көрсетеді. Әділ ұстауға белгі берген ойыншы допты ұстағаннан кейін ұстамауы керек, әйтпесе оны ұстаған ойыншы соққыға кедергі келтіргені үшін жазаланады. "Pooch punt" (қысқа шабуыл): Кейде жаттықтырушы команданы "shotgun" формациясында орналастырып, квотербекке "жедел шабуыл" немесе "pooch punt" жасауға бұйырады, бұл қорғаныстың қабылдаушысы дайын болмауы үшін күтпеген элементті пайдалану мақсатында жасалады. Кейбір командалар тіпті бұл әрекетті алаңнан гол соғу формациясынан жасайды, допты тікелей гол соққышыға жіберіп, гол соғудың орнына допты алаңға шабуылдайды, мұнда сәттілік мүмкіндігі төмен. Жалған шабуыл: Дәл осылай, жалған гол соғу сияқты (төменде сипатталған), жалған шабуыл қарсыласты алдап, бірінші шабуыл үшін жеткілікті ярд алуға немесе гол соғуға тырысу болып табылады. Жалған шабуылдар жалған гол соғу сияқты тәуекелді, сондықтан олар сирек қолданылады. Алаңнан тыс шабуыл: Тәжірибелі шабуылшылар допты қарсылас командадан өткізіп, доп алаңда жерге тигізіп, содан кейін қарсылас команданың энд зонына жақын жерде алаңнан шығаруға тырысады. Мұндай шабуылдың кемшілігі - доп энд зонаға (тачбек) түсіп, қабылдаушы командаға қалыпты бастапқы позицияны беруі мүмкін. Немесе, егер шабуыл тым тік бұрышта жасалса, ол ерте шығып кетеді және өте қысқа немесе сәтсіз шабуылға әкеледі. Көбінесе ең жақсы шабуылшылар допты гол сызығынан бес ярд ішінде алаңнан шығара білу қабілеттері үшін жоғары бағаланады. Бұл шабуылдар қарсыластың өзінің бес ярдтық сызығының ішінде қалдыру қабілетіне байланысты "қоңыр мүйіз шабуыл" деп те аталады, бұл қарсыластың қорғанысына қауіпсіздікке немесе қорғаныстық тачдаунға жету мүмкіндігін арттырады. "Onside punt" (жағадан шабуыл): Кейбір лигаларда жағадан шабуыл жасау рұқсат етіледі. 2017 жылғы мәліметтер бойынша, Канада футбол лигасы оны рұқсат ететін жалғыз кәсіби лига болып табылады. XFL доп 25 ярдтан жоғары ұшса, жағадан шабуылға рұқсат берді. Бұл күтпеген тактика ретінде немесе әдеттегі ойынмен мүмкін емес қашықтықты жабу әдісі ретінде қолданылуы мүмкін. Голға талпыну: Жоғары мектеп футболында, голға талпыну сәтсіз аяқталса, тұрақты шабуыл ретінде қарастырылады. Осылайша, гол соғу формациясынан шабуыл жасау қарсы команданың қайтарушысы болмай-ақ, шабуыл мүмкіндігін ұсынады. "Пантты пайдаланбау" стратегиясы - бұл шабуылды тоқтатып, мүмкіндігінше көп ойынға төртінші қадамға айналдыруға тырысу. Бұл Pulaski Academy мектебінде, жоғары деңгейдегі дайындық мектебінде қолданылды және Грегг Истербрук өзінің сейсенбі күнгі бағанасында және Джон Вертхайм авторы ұсынды. Дэвид Ромер төртінші қадамда шабуыл жасау туралы шешімдерді математикалық тұрғыдан талдады.

Ауладағы мақсаттар

Тачдаун соғылғаннан кейін алаңдық гол бір ұпайға бағаланады, ал команда тачдаун соға алмаса, бірақ гол соғу үшін қашықтық жеткілікті деп санаса, үш ұпайға бағаланады. Стандартты алаңдық гол: Алаңдық гол стратегиясы өте қарапайым. Шабуылдағы команда орталық ойыншының екі жағында қорғаныш жарты шеңберін құрайды, ол допты ұстаушыға жібереді. Ұстаушы допты соққышыға қолайлы етіп орналастырады, ол қысқа қашықтықтан жылдам орнына келіп, допты қақпа тіректерінің арасынан дәл соға алады. Қалған ойыншылар қарсы команданы тоқтатып, олардың мүшелері қорғаныш шеңберін бұзыстырып, соққыны тоқтатуға немесе допты ұстап алу мүмкіндігі үшін қағып алуға тырысады. Егер команда алаңдық голды соға алмаса, қарсы команда допты соққы жасалған жерден алады, емес, бастапқы сызықтан емес. Алаңдық голдың сәттілігін немесе сәтсіздігін қашықтық, ауа райы, көрерменнің шуы, сондай-ақ соққышының күші мен тәжірибесі сияқты бірнеше факторлар анықтайды. Жалған алаңдық гол: Кейбір жағдайларда жаттықтырушы өз командасына жалған алаңдық гол жасауды ұсынуы мүмкін. Ойыншылар әдеттегідей тұрып, допты ұстаушыға жібереді, бірақ соққы жасаудың орнына, доп алған ойыншы онымен жүгіріп, басқа ойыншыға беруге немесе алаңға лақтыруға тырысуы мүмкін. Алаңдық голдың қайтарылуы: Қорғаныстағы команда жіберілген алаңдық голды қайтаруға мүмкін. Егер алаңдық гол қақпа тіректеріне жетпесе, ойыншы оны дәл соққы жасалғандай қайтара алады. Командалар әдетте бірінші таймның соңында немесе тең ойынның соңғы секундтарында ұзақ алаңдық гол соғуға тырысқанда ғана қайтаруға тырысады, себебі басқа жағдайларда қорғаныс үшін доптың қысқа түсуіне рұқсат беру тиімдірек.

Тіккізу және шабу

Стандартты қайтарым: Кик қайтарымшысының алдындағы ең маңызды шешім – допты қайтаруға тырысу. Әдетте, қарсыластың қақпасы мен 20 ярд сызығы арасындағы “қызыл аймақта” соққы немесе допты ұстаған қайтарымшы, тіпті бірнеше ярдты ұту үшін болса да, қайтаруға тырысады. Егер қабылдаушы команданың ойыншылары жылдам орналасса, қайтарымшыға қосымша ярд ұтуға немесе қарсыластардан бөлініп, тачдаун жасауға мүмкіндік беруі мүмкін. Латеральдар: Ерекше жағдайларда – көбінесе ойынның соңғы секундтарында соққы қайтарымы кезінде – қайтарымшы допты жоғалтпау үшін латераль пас беруге тырысады. Қайтару командасы қалағанша көп латераль пас бере алады, бұл көбінесе допты тірі ұстау үшін жасалады. Мұндай жағдай 2000 жылдың 8 қаңтарында Теннесси Титанс пен Буффало Биллз командалары арасындағы ойында, “Музыкалық қала кереметі” деп аталатын эпизодта орын алды. Ойынның соңғы секундтарында Лоренцо Нил, Фрэнк Уайчек және Кевин Дайсон 75 ярдтық соққымен тачдаун жасап, Титанс командасына 22–16 есебімен жеңіс сыйлады (қосымша ұпайдан кейін), бұл Теннессиге плей-оффтың екінші турында өтуге мүмкіндік берді. Тағы бір мәшһүр оқиға – “Ойын” деп аталған NCAA ойынында Калифорния университетінің қайтару командасы бес латераль пас беріп, сәтті қайтаруға қол жеткізіп, Стэнфорд командасын жеңді. Әділ ұстау: Кик қайтарымшысы допты тиімді позицияда ұстауға немесе соққы берген команданың ойыншылары тым жылдам жылдамдықпен алға жылжыса, қайтару мүмкін болмаса, әділ ұстауға шақыруы мүмкін. Алайда, ол әділ ұстауға шақырып, содан кейін қайтаруға тырысса, жазаланады; сондай-ақ, әділ ұстауға шақырылған қайтарымшыны тепкен ойыншылар да жазаланады. Егер ойыншы әділ ұстауға белгі беріп, содан кейін допқа тимесе, соққы берген команда оны әдеттегідей түсіре алады, бірақ егер қабылдаушы команда оны қайтарып алса, алға жылжуға болмайды. Алайда, егер қабылдаушы команданың кез келген мүшесі допты ұстап, кейін оны тастаса, ол тірі допқа айналады және оны екі команданың кез келгені қайтарып ала алады. “Тірі доптар” және “Өлі доптар”: Егер допты ұшыру сызығынан өткеннен кейін қабылдаушы команданың мүшесі, тіпті қасақана емес, тисе, ол тірі допқа айналады және соққы берген команда оны фамбл ретінде қайтарып ала алады. Керісінше, егер қабылдаушы команда допқа тимесе, ал соққы берген команданың мүшесі тисе, доп сол жерде тоқтатылады және ойын аяқталады. Барлық орындық соққылар – соққылар, алаңға соққы салу әрекеттері және т.б. – тірі доптар болып табылады, оларды екі команда да белгілі бір шектеулермен бір жолмен ойнауы мүмкін (әрбір “еркін” соққы жағдайындағы шектеулерді қараңыз).

Топты түсіру

Егер қабылдаушы команда допты ұстамаса, тепкілеуші команда өз орнына жылжуға және қарсыластың қақпа аймағына мүмкіндігінше жақын жерге түсіруге тырысуы мүмкін. Бұл допты ұстау арқылы (әдетте қақпа аймағына жақын жерде, кері соққыны болдырмау үшін) немесе допты қоршап, оған тиместен, қақпа аймағына мүмкіндігінше жақын жерде домалатуға немесе секіруге рұқсат беру арқылы жүзеге асырылады. Егер доп домалып немесе қақпа аймағына қарай секіріп бара жатқандай болса, ойыншы қақпа сызығының алдына жүгіріп, оны соққымен түсіруге немесе ұстауға тырысуы мүмкін. Егер тепкілеуші команданың мүшесі қабылдаушы команданың мүшесінен бұрын допты ұстаса, төреші ойынды тоқтатып, қабылдаушы команда допты төреші көрсеткен жерден алады. Сондықтан, тепкілеуші командалар үшін доптан кейін мүмкіндігінше жақын орналасу стратегиялық маңызды, осылайша олар қайтарушыны жылдам ұстап, қарсыластың қақпа аймағына мүмкіндігінше жақын жерге түсіріп, (мүмкін болса) допты құлату арқылы қайтарып алып, допты қайта иелене алады.