Кіріспе

Қытай композиторы (1912–1935)

Nie Er (14 ақпан 1912 – 17 шілде 1935), туған аты Nie Shouxin, әдепті есімі Ziyi (子義 немесе 紫藝), – Қытайдың әйгілі композиторы, Қытай Халық Республикасының мемлекеттік әнұраны "Еріктілер маршы" авторы ретінде танымал. Ол Шанхайдың көптеген журналдарында «Ньял сағасынан» кейіпкердің атымен ағылшынша Джордж Нжал деген атпен жарияланды.

Өмірбаян

Ни Эрдің ата-бабалары Қытайдың оңтүстік-батысындағы Юньнань провинциясының Юкси қаласынан шыққан. Ол Юньнань провинциясының Куньмин қаласында дүниеге келген. 1918 жылдан бастап Куньмин Нормал мектебінің қарастырылатын бастауыш мектебінде оқыды. Кішкентай кезінен музыкаға қызығушылық танытып, дәстүрлі аспаптарда ойнауды үйренді – , , , және , сонымен қатар мектептің балалар оркестрінің дирижері болды. 1922 жылы жекеменшік Циуши бастауыш мектебінің (Жоғарғы бөлім) оқушысы болды, ал 1925 жылы Юньнань провинциясының бірінші нөмірлі біріктірілген орта мектебіне түсті. 1927 жылы Ни Эр Юньнань провинциясының бірінші нөмірлі Нормал мектебіне оқуға түсті, онда кітап клубына қатысып, мектеп ішінде және сыртында өнер көрсететін «Тоқсан тоғыз» музыкалық қоғамын ұйымдастырды. Осы кезеңде скрипка мен фортепианода ойнауды үйренді. 1931 жылдың маусымында Ни Эр Миньюэ музыкалық драма қоғамына скрипкашы ретінде қабылданды. 1932 жылдың шілдесінде «Қытай әндері мен билері туралы қысқаша зерттеме» атты еңбегін жариялады, онда драма қоғамының президенті Ли Цзиньхуэйді сынады, нәтижесінде ол қоғамнан шығарылды. 1932 жылдың қарашасында Лянхуа киностудиясына кірмес бұрын, ол «Ақ айдың жарығы» ән-би тобын құруға қатысты. Кейіннен Кеңес Одағының достары қоғамының музыкалық тобына қосылды. Солшыл драматургтер одағына қатысқан Қытай заманауи музыкасын зерттеу тобын ұйымдастырды. 1933 жылы Қытай Коммунистік партиясына мүше болды. 1933 жылы «Аналық сезімнің нұры» фильмінде афроамерикандық шахтер рөлін сомдады. 1934 жылдың сәуірінде Ни Эр Pathé Records компаниясына жұмысқа орналасып, музыкалық бөлімін басқарды. Сол жылы «Патэ» ұлттық оркестрін құрды. 1935 жылдың қаңтарында Лианхуаның екінші студиясының музыкалық бөлімінің директоры болды. 1935 жылдың сәуір айында Ни Эр Токиодағы үлкен ағасына барды. Ол жерде «Еріктілер маршын» жазды, ол кейіннен Қытайдың мемлекеттік әнұранына айналды.

Атауы

Ни Шоусин ерте жасынан-ақ музыкалық қабілеттерін көрсетті; ол таныс адамдардың дауыстарын еліктей білді және әндерді құлағымен үйренуге шеберлік танытты, соның салдарынан оған "Құлақ" (耳, "Эр") деген лақап ат қойылды. Нидің құлақтарын дербес қозғату қабілеті де болды. Бұл оған "Доктор Құлақ" деген тағы бір лақап әкелді. Ол: "Егер достарым маған бір құлақтан сыйласа, мен де енді бір құлағымды сыйлаймын", - деген екен. Кейін Ни Шоусин өзінің есімін Ни Эр (聂耳) деп өзгертті.

Өлім

1935 жылы 17 шілдеде Ние жиырма үш жасында, Жапонияның Канагава префектурасы, Фуджисава қаласында жүзу кезінде қайтыс болды. Қытай Коммунистік партиясы тарапынан оқуға жіберілген болуы мүмкін, Кеңес Одағына бару үшін Жапония арқылы өтіп бара жатқан шақта. Кейбір деректер оны жапондықтар өлтіргенін болжайды, ал басқалары – қытай ұлтшылдары өлтіргенін айтады, себебі ол олардан қашу үшін Жапонияға келген. Бірақ, ол достарымен бірге жүзіп жүрген кезде жоғалып кеткендіктен, қастандық жасау мүмкіндігі күмәнді және ақталмайды. Барлық дәлелдер суға батып қайтыс болғанын көрсетеді. Оның денесі келесі күні жергілікті құтқару қызметінің қызметкерлері тауып алды. Құтқару қызметі мен полиция қызметкерлерінің мәлімдемесіне сәйкес, қылмысқа қатысты күдік тудыратын ешқандай себеп болған жоқ.

Мұра

Не Эрдің композиторлық жолы бар болғаны екі жылға созғанмен, оның музыкасы қазіргі Қытай ұлттық музыкасының символына айналды. Не Эрдің "Ерлер маршы" Қытай Халық Республикасының мемлекеттік әнұраны ретінде қабылданды. Оның өзге де әндері мен аспаптық туындылары қытай патриотизмін көрсетеді, олар жұмысшы табының қиындықтары мен күйзелісі, немесе жапон агрессиясына қарсы қытай халқының қарсы тұруы сияқты тақырыптарды қамтиды. Оның көптеген шығармалары бүгінгі күнге дейін қытай ұлттық музыкасының белгісі болып саналады және оның есімі көптеген естелік шараларында мәңгіленді.

Фильм

1959 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғанының 10 жылдығына орай, Nie Er атты тамыр тарихты фильм жасалды, ол Nie Er-дің өмірін және Қытай Ұлттық Әнұранының жазылу тарихын баяндайды.

Нейр пиано

Nie Er Piano компаниясы 1958 жылы Шанхай қаласында Чжу Сюэгонмен құрылды.

Ниер саябағы

Не Эр паркі Юси қаласының ең солтүстік аймағында орналасқан. Парктің ауданы 100 000 шаршы метрді құрайды және 1987 жылдың шілде айында аяқталды. Парк ойын-сауық, демалыс, мәдени шаралар, балалар ойындары, гүлзарлар және басқару бөліміне арналған аймақтарға бөлінген. Не Эрдің мүсіні парктің орталық назарына тартылған. Мүсіннің биіктігі 2,4 метр, салмағы 1,8 тонна және ол солтүстікке қарай қарап тұр. Мүсіннің астындағы тұғырдың биіктігі 2,25 метр. Ол музыкалық топты дирижерлік жасап тұрғандай, қолдарын көтеріп бейнеленген.

Ниер мәдени алаңы

Nie Er мәдениет алаңы Юньнань провинциясының Юкси қаласында орналасқан. Ол бір көлден, екі сызықтан (сыртқы көлік жолы және ішкі көл жолы) және төрт аймақтан (демалыс аймағы, бизнес аймағы, жаттығу аймағы және музыкалық алаң аймағы) құралған. Таудың үстінде скрипка тартып отырған Nie Er-дің мүсіні орналасқан. Мүсіннің тұғырына Қытай Коммунистік партиясы Саяси бюросының тұрақты комитетінің бұрынғы мүшесі Ли Ланцин жазған алты сөз қашалған, ол бұл аймақты "Nie Er музыкалық алаңы" деп белгілейді (聂耳音乐广场). Жоғарыдан қарағанда алаңның пішіні үлкен скрипкаға ұқсайды.

Жапониядағы Ниер алаңы

1981 жылы Фудзисава қаласы (Жапония), социалистік мэр Шун Хаяманың (葉山峻) басшылығымен, және Куньмин қаласы бауырлас қалалар атанды. Ол қайтыс болған жағажайдың жанында, Шонан жағажай паркінде (湘南海岸公園) Nie Er алаңы салынды.

Дәйексөздер

Чжоу Энлай (Қытайдың бірінші премьер-министрі): "Көптеген жастар Шыян Синхай мен Ни Эрдің әндерін айтып, революцияға қатысты. Олар – ұлы музыканттар". Чжу Дэ (қытайлық генерал): "Ол – халықтың музыканты". Гуо Моруо (жазушы): "Ни Эр – Қытай революциясының горны, халықтың азаттығының барабаны. Оның "Еріктілер маршы" қазірдің өзінде Қытайдың әнұраны деп есептеледі. Бұл ән халықтың патриотизмін оятып, олардың рухын көтеріп, сонымен қатар, қадір-қасиетін арттырады. Біздің ұлттық туымыз сияқты, Ни Эр де өлмейді". Ся Янь (драматург): "Ни Эр Шанхайда бар болғаны екі жыл жұмыс істегенімен, ол көптеген танымал музыка тудырды, олар жапондық агрессияға қарсы ұлттық құтқару қозғалысын жандандыруға өте қолайлы. Көптеген адамдар осы әндерді айтып соғысқа аттанды". Тянь Хань (драматург): "Ни Эрдің шығармаларының осылай тез тарауының себебі – оның саяси ынтасы. Оның композиторлық мақсаты музыка жасау емес, қайыршы халықтың арасында тұрып, олардың ашуын, талаптарын айқайлап жеткізу еді. Оның туындылары революциялық көзқарас пен прогрессивті жаңашылдық әдістерін тығыз байланыстырады, бұл өнердегі жаңару үшін жеңіліссіздікке кепілдік береді". Сянь Синхай (композитор): "Оның әндері шабуылға толы, ол әндері арқылы халықты оятуды қалайды. Оның әндері империализмге, феодализмге, соғыс лордтарына қарсы, және бұл Қытай үшін маңызды кезең. Оның әндері халықтың тілектерін білдіреді, сондықтан миллиондаған адамдар оны қабылдап, ән салады. Ол – Қытайдың жаңа музыкасының негізін қалаушы. Көптеген адамдар оның музыкалық шеберлігін жетілдіруі керек дейді, бірақ бұл дұрыс емес. Оның еңбегі мен жетістіктерінен оның "шебер музыканттардан" және "кәсіби композиторлардан" асып түскенін көруге болады. Өзінің қарапайымдылығымен ол көптеген номиналды музыканттардан да жоғары тұрады". Хэ Лүтин (композитор): "Ни Эрдің осылай жас кезінде қайтыс болуы – Қытайдың музыкалық кеңістігі үшін зор шығын. Алайда, оның азаматтық революцияға қосқан үлесі зор, және ол Қытайдың музыкалық кеңістігінің мақтанышы. Ни Эр өлмейді".