Кіріспе
Хандан – Қытайдың Хэбэй провинциясының оңтүстік-батысында орналасқан префектуралық деңгейдегі қала. Провинцияның ең оңтүстік префектуралық деңгейдегі қаласы, солтүстікте Синтаймен, батыста Шаньси, оңтүстікте Хэнань және шығыста Шаньдун провинцияларымен шектеседі. 2010 жылғы халық санауы бойынша халқы 9 174 683 адамды құрады, олардың 2 845 790-ы 5 қалалық ауданнан тұратын дамыған (немесе метрополитен) аймағында тұрады. Хандандағы Йоньян ауданы және Синтайдағы Шахе қаласы ірібірлескен қалалық агломерацияны құрайды. Хандан – Қытайдағы ең көне қалалардың бірі, б.з.д. 6500 жылы Цишань мәдениетімен алғаш қоныстанған. Қаланың ұзақ тарихы бойында ол Қытай мәдениетіне зор үлес қосты, Жао мемлекетінің астанасы болды, Солтүстік Қытайдың саяси, экономикалық және мәдени орталығы болды, сондай-ақ Тай-чи өнерінің және жақын орналасқан Си тауынан табылған тастардан жасалған алғашқы компастың туған жері. Хандан – Қытайдың ұлттық танымал тарихи және мәдени қалаларының бірі.
Handan is a prefecture level city located in the southwest of Hebei province, China. The southernmost prefecture level city of the province, it borders Xingtai on the north, and the provinces of Shanxi on the west, Henan on the south and Shandong on the east. At the 2010 census, its population was 9,174,683 inhabitants whom 2,845,790 lived in the built up (or metro) area made of 5 urban districts. Yongnian District in Handan and Shahe City in Xingtai have largely formed into a single conurbation. Handan is one of the oldest cities in China, first settled in 6500 BC by the Cishan culture. Throughout the city's long history, it contributed significantly to Chinese culture, serving as the capital of State of Zhao, was northern China's political, economic and cultural center, and home to Tai chi and the first compass, made from stones collected in the nearby Mount Ci (magnet mountain). Handan is designated as one of China's National Famous Historical and Cultural Cities.
Этимология
Қаланың аты – Хандан, 2000 жылдан бері өзгермеген. Бұл атау алғаш рет Шан патшасы Чжоу билігінде «Бамбук жылнамаларында» кездеседі. Тан дәуірінің сөздігі «Хан» дегені – жақын маңдағы таудың (Ханшань) аты екенін, ал «Дан» – «таудың соңы» деген мағынаны білдіретінін, қала екенін көрсететін түбірлі буынның қосылғанын түсіндіреді. Осылайша, «Хандан» – «Хан тауының соңындағы қала» дегенді білдіреді. Бұл түсінік 1965 жылы Шаньси провинциясының Хума қаласында жаде жазуларының табылуына дейін кеңінен қабылданды. Онда «Дан» Ханданда «丹» деп жазылған, яғни «қызыл» деген мағынада. Содан кейін Хандан тауының қызғылт түсті болғандықтан осылай аталғаны туралы басқа түсінік пайда болды. Мысалы, құнды Хэшибидің елшісі Лин Сяньру өзінің жауы Лиань Поның алдынан өтуі үшін кері шегінген жер, сондай-ақ Лиань Поның Лин Сяньрудан кешірім тілеген орны. Қазіргі Конгтай паркі тарихи Чжао әкімшілігінің орнында орналасқан. Конгтай паркінің жанында «Xuebu Bridge» (学步桥) немесе «Жүруге үйрену көпірі» орналасқан. Аңыз бойынша, Ян мемлекетінің ақсүйегі Ханданға тән ерекше әдемі жүріс-тұрыс туралы естіген. Ханданға келген соң ол бірнеше апта бойы көпірде осы жүріс стилін меңгеруге тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Нәтижесінде ол қалыпты жүруді ұмытып, Янға қарай сүзіліп баруға мәжбүр болды. Осы оқиғадан кейін қытай тілінде «Хандан жүрісін үйрену» (邯郸学步, Hándān xué bù) деген сөз тіркесі пайда болды, ол бір нәрсені тым терең үйренудің салдарынан негізгі білімді ұмытуды білдіреді. Жақын орналасқан Сянтангшань үңгірлерінде тау беткейіне қашалған алып Будда мүсіндері бар, олардың кейбіреулері 6 ғасырға дейін сонады, олардың көпшілігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон басқыншыларының шабуылынан зардап шекті. Сол кезде жапон басқыншылары Ханданды көмір қоры үшін бағалаған. 2007 жылы Ханданда Қытай тарихындағы ең ірі банк тонау оқиғасы болды.
Әкімшілік
2010 жылғы санақ бойынша 3 қалалық ауданның халқы 941 427, құрылыс аймағы үшін 2 845 790, ал префектуралық деңгейдегі қаланың жалпы аумағы үшін 9 174 683 адамды құрады. Әкімшілік, заңнамалық және сот органдары Конгтай ауданында (丛台区, Cóngtái Qū) және ҚКП мен қоғамдық қауіпсіздік бюроларында орналасқан. Карта Атауы Қытайша Пиньин Халқы (2004 жылғы бағалау) Ауданы (км²) Тығыздығы (/км²) Конгтай ауданы丛台区Cóngtái Qū330 000281 1,786 Ханшань ауданы邯山区Hánshān Qū310 000329 688 Фусин ауданы复兴区Fùxīng Qū250 000376 757 Фэнфэн кен ауданы峰峰矿区Fēngfēng Kuàngqū500 000353 1,416 Фэйсян ауданы肥乡区Féixiāng Qū310 000496 625 Юнниань ауданы永年区Yǒngnián Qū860 000898 958 Уань қаласы武安市Wǔ'ān Shì720 0001,806 399 (2016 жылдан бастап таратылды) Ханьдань ауданы邯郸县Hándān Xiàn400 000522 766 Линьчжан ауданы临漳县Línzhāng Xiàn590 000744 793 Чэнъань ауданы成安县Chéng'ān Xiàn370 000485 763 Дамин ауданы大名县Dàmíng Xiàn750 0001,052 713 Шэ ауданы涉县Shè Xiàn390 0001,509 258 Ци ауданы磁县Cí Xiàn640 0001,035 618 Цю ауданы邱县Qiū Xiàn200 000448 446 Цзэ ауданы鸡泽县Jīzé Xiàn250 000337 742 Гуанпин ауданы广平县Guǎngpíng Xiàn250 000320 781 Гуантао ауданы馆陶县Guǎntáo Xiàn290 000456 636 Вэй ауданы魏县Wèi Xiàn810 000862 940 Цючжоу ауданы曲周县Qǔzhōu Xiàn410 000667 615
The municipal executive, legislative and judiciary are situated in Congtai District (丛台区, Cóngtái Qū), as well as the CPC and Public Security bureaux. Map Name Chinese Pinyin Population (2004 est.) Area (km2) Density (/km2)Congtai District丛台区Cóngtái Qū330,0002811,786Hanshan District邯山区Hánshān Qū310,000329,688Fuxing District复兴区Fùxīng Qū250,000376,757Fengfeng Mining District峰峰矿区Fēngfēng Kuàngqū500,0003531,416Feixiang District肥乡区Féixiāng Qū310,000496625Yongnian District永年区Yǒngnián Qū860,000898958Wu'an City武安市Wǔ'ān Shì720,0001,806399 (Defunct since 2016)邯郸县Hándān Xiàn400,000522766Linzhang County临漳县Línzhāng Xiàn590,000744793Cheng'an County成安县Chéng'ān Xiàn370,000485763Daming County大名县Dàmíng Xiàn750,0001,052713She County涉县Shè Xiàn390,0001,509258Ci County磁县Cí Xiàn640,0001,035618Qiu County邱县Qiū Xiàn200,000448446Jize County鸡泽县Jīzé Xiàn250,000337742Guangping County广平县Guǎngpíng Xiàn250,000320781Guantao County馆陶县Guǎntáo Xiàn290,000456636Wei County魏县Wèi Xiàn810,000862940Quzhou County曲周县Qǔzhōu Xiàn410,000667615
Климат
Ханданда муссондық әсерге ұшыраған ылғалды континенталды климат / жартылай шөлейтті климат (Кёппен Dwa/BSk) басым, бұл Солтүстік Қытай жазығына тән. Қаңтардағы орташа тәуліктік температурадан шілдедегіге дейін ауытқиды, ал жылдық орташа температурасы – құрайды. Жылдық жауын-шашынның көп бөлігі шілде және тамыз айларында жауады.
Экономика
Хандан соңғы 20 жылда қарқынды дамыды. Қаладағы өнеркәсіптік өсім байланыс және көлік саласына бағытталған. Хандан – көмір мен болаттың ірі өндірушісі, Фэнфэндегі көмір шахталары Ханданның темір, болат және тоқыма фабрикаларын қуатпен қамтамасыз етеді. Химия және цемент өсімдіктері, сондай-ақ басқа да салалар да осыдан пайда көреді. Жергілікті ауыл шаруашылығы жүгері, анор және жұмыртқа өндіреді. Ханданда қызмет көрсету секторы да дамып келеді, бөлшек сауда, банк және сауда-саттық экономиканың 40% құрайды. 2005 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ 13 449 юаньға бағаланды. 2015 жылы бұл көрсеткіш 33 554,87 юаньды құрады.
Ауаның ластануы
2013 жылдың ақпан айында "Global voices China" жүргізген сауалнама бойынша, Хандан қаласы Қытайдың ең ластанған қалаларының біріне жатқан. Бірақ үкімет қаланы тазалауға елеулі күш жұмсады, оның ішінде көптеген ластаушы электр станциялары жабылды. Қазір ол ең ластанған қала емес, ал 2016 жылғы үкіметтік сауалнамаға сәйкес, ауасы таза күндердің саны 189 күнге жеткен, бұл 2013 жылмен салыстырғанда 135 күнге артық.
Туризм
Хандан префектурасында Гуанфу көне қаласы мен Нюва император сарайы сияқты АAAAA деңгейлі туристік орындар бар.
Көлік
Хандан қаласын Хандан әуежайы қамтамасыз етеді. Ханданның екі маңызды теміржол вокзалы бар: біреуі – қалыпты жылдамдықтағы пойздарға қызмет көрсететін Хандан теміржол вокзалы, екіншісі – жоғары жылдамдықтағы пойздарға қызмет көрсететін Хандандоң теміржол вокзалы.
Этникалық азшылықтар
2007 жылы Хандан қалалық әкімдігінің мәліметтері бойынша, Ханданда 40 этностық топ өкілдік еткен. Ұлт аздықтарының саны 50 мың адамды құрайды, олардың 48 мыңы – хуэйлер. Ханданда 22 хуэй мектебі және 5 хуэй негізгі мектебі бар.
Дін
Хандандағы ең көп таралған дін – қытай халық діні, оның ішінде даосизм және буддизм. 2013 жылы Католик шіркеуінің мәліметтері бойынша, Ханданда Йонньян Рим католик епархиясында 150 000-нан астам католик болған. Дамин округіндегі Грейс анасы соборы 1918 жылы салынған. Ең жаңа шіркеу 2007 жылы салынды. Сонымен қатар 300 мың протестант бар. Ең ірі протестант шіркеуі 1997 жылы салынған және Цянцзин даңғылында орналасқан. Ең көне шіркеу Конгтай көшесінде 1920 жылы салынған. 2009 жылы жергілікті билік бұл шіркеуді қиратқан. 2011 жылы жаңа шіркеу салынды. Жергілікті биліктің мәліметінше, Хандан префектурасында 30 000 хуй мұсылман тұрады.