Кіріспе

Айн Рэндтің 1969 жылғы "Романтикалық манифест: Әдебиет философиясы" кітабы – философ Айн Рэндтің өнердің мәніне арналған эсселер жинағы. Алғаш рет 1969 жылы жарық көрген, ал екінші, түзетілген басылымы 1975 жылы жарық көрді. Эсселердің көп бөлігі Рэндтің "Объективист" журналында жарияланған.

Қорытынды

Рэнд өзінің дәлелінің негізінде, егер адам өзінің құндылық бағалары мен жеке философиясын енгізбесе, өнер тудыру мүмкін емес дейді. Суретші моральдық мәнді жасыруға тырысса да, шығарма детерминистік немесе натуралистік хабарламамен боялады. Рэндтің келесі логикалық қадамы – кез келген шығарманың көрермені философиялық мәнді сезімталданудан және оның жеке құндылықтарымен түстелуден, сондай-ақ шығарманың эмоционалдық әсерінен олардың санасына сіңуден қаша алмайды. Рэнд көркемдік тыраныштарды «жарамды» және «жарамсыз» деп бөледі. Мысалы, фотосурет оған жарамсыз (өнер түрі ретінде), себебі камера әлемді дәл сол күйінде бейнелейді және фотограф таңдаған тақырыптан басқа моральдық хабарламаны жеткізуге өте шектеулі мүмкіндіктерге ие. Оның пікірінше, өнер әрқашан адам рухын көтеріп, қадірлеуге ұмтылуы керек. Ол өнердегі натурализм мен модернизмді сынап, романтизмді қолдайды (Рэнд бұл романтизмді философиялық романтизмнен ажыратады, оған ол қарсы болды). Кітаптың он екі тарауының он біреуі бастапқыда мерзімдік басылымдар үшін жазылған мақалалар және Виктор Гюгоның басылымына жазылған кіріспе болды. Соңғы тарау – «Әлемдегі ең оңай нәрсе» атты әңгіме.

Жариялану тарихы

Кітаптағы көптеген эсселер бастапқыда "Объективист" журналында жарияланған, бірақ Виктор Гюго романының ағылшын тіліндегі басылымына жазылған "Тоқсан үшке кіріспе" эссесінен басқа. "Романтикалық манифест" кітабының алғашқы басылымын 1969 жылы "The World Publishing Company" баспасы шығарды. Бұл Рэндтің бұрынғы шәкірті Натаниел Брэнденмен қарым-қатынасын тоқтатқаннан кейін жарық көрген алғашқы кітабы болды, және оның бұрынғы екі эссе жинағынан өзгеше, онда Брэнденнің немесе Рэндтен басқа авторлардың материалдары болған жоқ. 1971 жылы New American Library баспасы қағаздық мұқабамен шығарды. 1975 жылғы қайта жаңартылған басылымға "Өнер және тану" эссесі қосылды.

Қабылдау

"Романтикалық манифест" алғашқы жарияланғаннан кейін аз ғана сын-пікір алды. Олардың көпшілігі қысқа және теріс болды, тіпті ең ұзын шолулар да Рэндтің эстетикалық теориясының егжей-тегжейіне көңіл бөлмеді. Содан 1990 жылдардың соңына дейін "Романтикалық манифест" және Рэндтің эстетикалық теориясы жалпы алғанда көп назарсыз қалды, бұл Рэнд зерттеушісі Крис Мэтью Скьябарраны оны "Рэнд канонындағы дерлік ұмытылған кітап" деп атауға мәжбүр етті. Аз ғана ерекшеліктердің бірі – әдебиет профессоры Стивен Д. Кокстің 1986 жылғы журналдағы мақаласы, онда ол кітаптан Рэндтің формальды эстетикалық теориясын, оның көркем әдебиет авторы ретіндегі тәжірибесімен салыстырып, оның тәжірибесі кейбір теориялық тұжырымдарына қайшы келеді деген тұжырым жасады. Тағы бір ерекшелік – Рэндтің эстетикасына арналған тарау "Объективизм: Айн Рэндтің философиясы" кітабында, оның досы және мұрагері Леонард Пейкофф оның идеяларын егжей-тегжейлі түрде баяндады. Жалпы, бұл кезеңді кейінірек бір сыншы "игі ниетпен назарсыздық" деп сипаттады, тіпті Рэндтің жақтастары да оның өнер туралы идеяларына аз жазды. Мими Райзель Гладштейн бұл кітапты "Рэндтің ғылыми еңбектерінің ең біріктірілген және тұжырымдысы" деп сипаттады. Дегенмен, тарихшы Джеймс Т. Бейкер бұл кітапты Рэндтің "Объективистік эпистемологияға кіріспе" кітабындағы тәсілімен салыстырды, оның көп бөлігі бір жұмыс ретінде жазылған. Бейкер "Романтикалық манифест" кітабында басқа кітапқа тән "жүйелі" тәсілдің жоқ екенін айтты. Барри Ваккердің сөзіне сүйенсек, кітапта "бірегей және құнды түсініктер" болғанымен, ол "салалы өнердің толыққанды философиясын" ұсынбайды. 2008 жылға қарай кітаптың 350 000-нан астам данасы сатылды.