Кіріспе

Коннаут-плейс, ресми түрде Ражив-Чок деп аталады, Үндістанның Нью-Дели қаласындағы маңызды қаржы, коммерциялық және бизнес орталықтарының бірі. Жаңа қаланың, Нью-Делидің негізгі сауда аймағы қаладағы ерекше орынға ие және Нью-Делидегі маңызды мұралық құрылымдардың қатарына жатады. Ол Лутиенс Делиінің көрнекті нысаны ретінде салынды, және ірі Орталық Бизнес Аймағына (Дели) ие. Коннотт пен Стратхарнның 1-ші герцогы, Принц Артурдың құрметіне аталған, құрылысы 1929 жылы басталып, 1933 жылы аяқталды. Оны Роберт Тор Расселл жобалаған. 1995 жылы Үндістанның бұрынғы премьер-министрі Ражив Гандидің есімімен қайта аталды. Нью-Дели саудагерлер қауымдастығы (NDTA) – Коннаут-плейстегі сауда орындарының (сауда дүкендері, мейрамханалар, залдар, кеңселер) бірлестігі. NDTA Коннаут-плейс орындарының коммерциялық мүдделерін және күтім мәселелерін білдіру үшін NDMC сияқты мемлекеттік органдармен байланыс орнатуда маңызды рөл атқарады. Аталған аймақта салынған жер асты метро станциясы Ражив-Чок метро станциясы деп аталады.

Тарих

Коннаут-плейс салынғанға дейін бұл аймақ кикар ағаштарымен жабылған, шакалдар мен жабайы шошқалар мекендеген қырат болды. Кашмир қақпасының тұрғындары демалыс күндері құс аулауға баратын. Коннаут-плейстің георгиандық сәулеті Бат қаласындағы Корольдік Жарты айға ұқсас, оны сәулетші Джон Вуд кіші 1767 және 1774 жылдар аралығында салған. Корольдік Жарты ай жартылай дөңгелек және үш қабатты тұрғын үй құрылысы болса, Коннаут-плейс тек екі қабатты, бірінші қабатында тұрғын үйлер орналасқан, ал төменгі қабатында коммерциялық мекемелерге арналған толық шеңберді құрады. Соңында шеңбер екі концентрлі шеңбермен жобаланып, Ішкі шеңбер, Ортаңғы шеңбер және дөңгелек орталық парктен сәулеленетін жеті жолмен Сыртқы шеңбер жасалды, бұл жолдар радиалдық жолдар деп аталды. Бастапқы жоспар бойынша Коннаут-плейстің әртүрлі блоктары үстінен аркалармен, ал төменде радиалдық жолдармен қосылуы тиіс еді. Дегенмен, шеңберге үлкен ауқым беру үшін «бөлшектелді». Блоктар да бастапқыда биік болуы жоспарланған, бірақ кейін қазіргі екі қабатты құрылымға дейін төмендетілді, ал төменгі қабаты ашық галереямен жасалған. Үкімет Орталық саябақтың ішінде Жаңа Дели теміржол вокзалын салуды жоспарлаған, бірақ теміржол басшылары бұл идеяны практикалық емес деп тапқандықтан, оның орнына жақын маңдағы Пахаргандж аймағын таңдады. Құрылыс жұмыстары 1929 жылы басталды, Вице-король үйі немесе Раштрапати Бхаван, Хатшылық ғимараты, Парламент үйі және Бүкіл Үндістан соғыс ескерткіші, Үндістан қақпасы 1931 жылы қала ашылғаннан кейін 1933 жылы аяқталды. Вайш (1939 жылдан), Үндістан өнер сарайы (1935 жылдан), Махатта & Компания (1947 жылдан). Үндістанның көптеген патшалықтары Король жолының (қазіргі Раджпат) маңындағы аймақтарда жергілікті үйлеріне ие болды және дизайнерлік киімдер, өнер туындылары, аяқ киімдер мен пианинолар сатып алу үшін дүкендерге жиі баратын. Осы кезеңде Коннаут-плейстегі алғашқы кинотеатр – Regal кинотеатры ашылып, танымал концерттер, театрлық топтар мен балеттік қойылымдар өткізді. Одеон мен Риволи Regal кинотеатрынан кейін ашылды, ал 1938 жылы Үндістан Talkie House ашылды. Венгердің кондитерлік дүкені Коннаут-плейстегі алғашқы дүкендердің бірі болды, сонымен қатар фирма қазіргі А блогындағы дүкенінің бірінші қабатында Нью-Делидегі ең үлкен мейрамханаға да ие болды. 1926 жылы Кашмир қақпасындағы Спенсерс ретінде құрылған Венгердің иесі швейцариялық жұп болды және Делиді кондитерлік өнімдермен және қолмен жасалған швейцариялық шоколадтармен таныстырды, бірақ алғашқы жылдары оны көбінесе британдық офицерлер, үнді патшалықтары және кейбір шетелден оралған бизнесмендер қамқорлады, өйткені Дели әлі де қабырғалы қаладағы классикалық талғам қаласы болды. Жылдар өте Венгерлер бұрынғы дүкенінің жанында Коннаут-плейстің А блогында тағы бір дүкен ашты, ол бұрын 1860 жылдардан бері жұмыс істеп келе жатқан тамақ өңдеу бренді Харнарайнсқа тиесілі болған. Қазіргі уақытта Harnarains Harnarains International атауымен жұмыс істейді. Давико Коннаут Плазаның қарсы жағында, ал Стандарт мейрамханасы ондаған жылдар бойы танымал болғаннан кейін жоғалып кетті. Тағы бір ескі мейрамхана, 1948 жылы ашылған Елшілік мейрамханасы. 1931 жылы Жаңа Делиде ашылған алғашқы сәнді қонақ үй ханзадалар мен саяси талқылаулар өткізілетін орынға айналды. Осы жерде Джавахарлал Неру, Мохандас К. Ганди, Мұхаммед Али Джинна және Лорд Маунтбеттен Үндістанның бөлінуі және Пәкістанның құрылуы туралы талқылады. Тұрғындар бірте-бірте 1938 жылға қарай толыққан бірінші қабаттағы пәтерлерге көшіп келді, бірақ алаңның қарбалас базарға айналуына дейін тағы он жыл өтті, өйткені Екінші дүниежүзілік соғыс басталды және тәуелсіздік қозғалысы қызу шағына жетті. Базарлар сатудың төмендеуін бастан кешірді, бірақ тәуелсіздік алғаннан кейін 1950 жылдары бизнес өсе бастады. Ішкі шеңбердің бос блогы 1970 жылдардың соңында Делидегі алғашқы жер асты базар, Palika Bazaar құрылысымен пайдалануға берілді. Сыртқы шеңберге дейін созылып, оған жер асты паркингі де қосылды. Сонымен қатар, 1970 жылдары Баба Карак Сингх Маргта орналасқан мемлекеттік сауда орталықтары пайда болды. Алайда, аспан сызығының маңызды өзгеруі тарихи Қызыл форттан шабыттанған қызыл құмтас және сәулетші Чарльз Корреа жобалаған Jeevan Bharti ғимараты (LIC ғимараты) шыныдан жасалған көкжиектің салынуы болды. 1986 жылы ол төменгі және негізінен ақ Коннаут-плейстен биік тұрды және тым болашаққа бағытталған деп сынға түсті, бірақ шеткерде басқа көкжиектер салынысымен бұл пікірлер жойылды.

Кинотеатрлар

1931 жылы үнді киносына дыбысты фильмдер енгізілгеннен кейін жаңа медиа өте танымал болды және 1930-шы, 40-шы жылдары Коннахт Плейс алаңында төрт театр ашылды: Регал, Риволи, Одеон және 1938 жылы ашылған, бірақ көп ұзамай жабылып қалған "Индиялық дыбысты фильмдер үйі". Коннахт Плейс Нью-Делидің ойын-сауық орталығына айналды. Аймақтағы алғашқы театр 1932 жылы Сэр Собха Сингх ашты. Оны архитектор Уолтер Сайкс Джордж жобалаған, ол негізінен сахналық қойылымдар өткізді. Келесі жылдары ол Батыс классикалық музыкасының орындаушыларын, орыс балетін және британдық театр ұжымдарын қабылдады, ал жақын арада таңертеңгі және түстен кейінгі кино көрсетілімдері де басталды. Келесі салынған театр 1940 жылы ашылған Плаза болды, оны Коннахт Плейстің де сәулетшісі болған Сэр Роберт Тор Расселл жобалаған. 1950 жылдардың басына дейін бұл театр режиссер және актер Сохраб Модиге тиесілі болды. Одеон 1945 жылы салынды және Пахарганждағы "Шила кинотеатрынан" кейін қаладағы екінші 70 мм экраны болды. Регалға жақын орналасқан Риволи аймақтағы ең кішкентай театр еді. Жарты ғасырдан кейін көптеген театрлар әлі де жұмыс істеп тұрды, бірақ олардың көпшілігі иесін ауыстырды. Қазір Плаза мен Риволи PVR Cinemas киножелісіне тиесілі, ал Одеон Reliance Big Pictures компаниясымен бірлескен кәсіпорны болып табылады.

Бүгін

Бұл ауданды кез келген Дели картасында бірден танисың: ортасында үлкен шеңбер, ал одан барлық бағытта радиалды жолдар тарап шығып жатыр. Коннаут Плейстің ішкі шеңберінен Парламент көшесі және 1-ден 7-ге дейінгі радиалды жолдар деп аталатын сегіз жеке жол шығады. Коннаут циркінің, сыртқы шеңбердің, 12 жолы бар. Олардың ең танымал жолы – Жанпат, ол Радиалды жол 1-нің жалғасы. Бұл логикалық түрде жоспарланған аймақ, және бұл жерде Үндістанның алғашқы жер асты базарларының бірі – Палика базары (Муниципаль базар), нагарпаликаның атымен аталған. Сыртқы шеңбер Коннаут циркі (ресми түрде Индира Чок) деп белгіленген, онда қатар-қатар мейрамханалар, дүкендер мен қонақүйлер орналасқан. 2017 жылдың 1 желтоқсанында Регал ғимараты Мадам Тюссо балауыз музейі ретінде қайта ашылды, бұл Үндістандағы алғашқы музей. Ортаңғы шеңберде кеңселер, банктер, Томаскук, Атвексхендж сияқты айырбастау орталықтары, PVR кинотеатры және тамақтану орындары бар.

Орталық парк

Коннаут-плейстің орталық саябағы ұзақ жылдар бойы мәдени шаралар өткізілетін орын болып келді және жергілікті тұрғындар үшін танымал кездесу орны. 2005–2006 жылдары, оның астында Дели метро станциясы салынғаннан кейін қайта жаңартылды. Бұл станция, Ражив Чоук, метроның сары және көк желілерінің тоғысқан жері және желідегі ең ірі әрі көп қозғалысқа толы станциялардың бірі. Коннаут-плейс орталық саябақта урду мұра фестивалі, One Billion Rising акциялары, Дели үкіметінің жастар фестивалі, Awam Ki Awaz (Халықтың дауысы) концерті сияқты түрлі мәдени шараларды қабылдайды.

Орталық саябақтағы ұлттық ту

Конотт-плейс алаңында үш түсті туды алғаш көтерген үндістандық – Делидің бірінші бас атқарушы кеңесшісі Падма Шри Мир Муштак Ахмад. Тәуелсіздікке дейін, Конотт-плейс Британдық Үндістанның орталығы саналған кезде, ол әр жылғы 26 қаңтарда Орталық парктегі музыкалық сахнада үш түсті ту көтеретін. 2014 жылдың 7 наурызында Орталық парктің ортасында сол кездегі ең ірі (қазір екінші орындағы) үнді ұлттық үш түсті байрақ көтерілді. Оның биіктігі 207 фут (63 метр) құрайды.

Делидегі жарылыстар

2008 жылдың 13 қыркүйегінде Делиде болған терактілердің бес бомбалық шабуылының екеуі Коннаут-Плейс аймағында болды. Полиция және куәгерлердің мәлімдемесіне сәйкес, Коннаут-Плейс және оның төңірегіндегі қоқыс жәшіктерінде болған жарылыстардан 10 адам жарақаттанды. Сонымен қатар, жақын жердегі Орталық саябақта да бір жарылыс болды. Білікті органдар Делиде жарылмаған екі бомбаны тапты, олардың біреуі Коннаут-Плейстегі «Регал» кинотеатры кешенінде орналасқан. Осыған жауап ретінде, қауіпсіздік мақсатында аймақтан барлық қоқыс жәшіктері алынып тасталды.

Қайта дамыту жоспарлары

2020 жылдың соңына қарай Коннатт-плейс өзінің бұрынғы шағылымын көп бөлігін жоғалтты, бірақ базардың тартымдылығы жаяу жүргіншілерді әлі де қызықтырып тұрды. «Мұраға оралу» жобасының аясында Нью-Дели қалалық кеңесі (НДМК) Делидегі осы танымал орынды жаңарту және қайта дамыту жоспарын әзірледі. Жоспарға мұраны ескеретін белгілер орнату, жолдарды инженерлік тұрғыдан жақсарту, сумен жабдықтау және кәріз жүйесін, су станцияларын жаңарту, жол қозғалысын басқару жоспарын жасау, көше жиһаздарын орнату (жеткілікті тұрақ орындары, жаяу жүргіншілерге арналған жолдар және т.б.) және барлық ғимараттардың құрылымдық тұрақтылығын арттыру, оның ішінде жер сілкінісіне төзімділігін арттыру шаралары кірді. Бұл компоненттердің барлығы SPA, RITES, CMCCC және NTPAC сияқты беделді агенттіктер жүргізген зерттеулердің нәтижелеріне сүйене отырып айқындалды. Қайта дамыту жұмыстары 2010 жылы Делиде өткен Комонвелл ойындарына дейін аяқталуға тиіс еді, бірақ жоғары шығындар мен ұзаққа созылған кешігулерге байланысты бұл мерзім орындалмады. Үндістанның Бас контролері және аудиторы 2010 жылғы Комонвелл ойындары бойынша дайындаған есепте «контракттарды басқаруда елеулі кемшіліктер болды, нәтижесінде қажетсіз шығындар туды» деген қорытынды жасады. Сонымен қатар, тиімсіз басқару мен кешігулер сатып алушылар мен дүкен иелеріне көптеген қолайсыздықтар туғызды және сауданың азаюына әкелді. Көптеген дүкен иелері жөндеу жұмыстары кезінде электр қуатының үзілісіне және дүкендеріндегі кондиционердің жұмыс істемеуіне шағымданды. Қоғамдастық ойындарынан кейін жөндеу жұмыстары қайта басталды және 2012 жылдың желтоқсанындағы жаңа мерзімге сәйкес жоспарланды. 2016 жылға дейін А және В блоктарындағы жөндеу жұмыстарының бірінші кезегі ғана аяқталды. 2020 жылға қарай Коннатт-плейстің барлық алты блогы жаңартылып, олардың алғашқы сұлулығына қайта келтірілуі тиіс. 2012 жылдың жазында «United Buddy Bears» атты көркем жоба Коннатт-плейсте таныстырылды. 2017 жылдың 5 қаңтарында Одақтың қала құрылысы министрлігі 2017 жылдың ақпан айынан бастап Коннатт-плейстің орталық және ішкі шеңберлерін жаяу жүргіншілерге арналған эксклюзивті аймаққа айналдыру жоспарын жариялады. Нәтижесінде, аймаққа көлікпен кіретін адамдар көліктерін Шиважи стадионы, Палика базары сияқты белгіленген тұрақ орындарында қалдырып, содан кейін Коннатт-плейске жаяу немесе шағын автобуспен жетуге тиіс. Дегенмен, жаяу жүргіншілер аймағында велосипедтерге рұқсат беріледі. Алайда, 2017 жылдың 24 қаңтарындағы мәліметтерге сәйкес, бұл шара әлі жоспарланбаған және қазіргі инфрақұрылым Коннатт-плейсті жаяу жүргіншілерге арналған аймаққа айналдыруға жеткіліксіз болғандықтан, толығымен тоқтатылуы мүмкін, деп хабарлады Hindustan Times газетіне NDMC төрағасы Нарэш Кумар.

Фильмдер

Осы жылдар ішінде Конотт-плейс көптеген фильмдердің түсірілім орны болды, оның ішінде "Дил Се" (1998), "Хаззаарон Хваишейн Айси" (2003), "Пяар Ке Сайде Эффектс" (2006), "3 идиоты" (2009), "Аиша" (2010), "Дели Белли" (2011), "Рокстар" (2011), "Ахиста Ахиста" (2006), "Агент Винод", "Вики Донор" (2012), "Хейт Стори" (2011), "Ерекше 26" (2013), "Сәрсенбі" (2008), "Ранг Де Басанти" (2006), "ПК" (2014) және "2 штат" (2014).