Кіріспе

Крикет рөлі

Крикет спортында түнгі күзетші – төменгі реттік соққышы, ол күннің соңындағы ойынның аяқталуына жақын, әдеттегіден жоғары ретпен соққыға түседі. Түнгі күзетшінің міндеті – ойын аяқталғанға дейін басым бөлігін сақтап тұру. Атаудың себебі – күннің соңында түнде қалу мақсатында, бұл қоғамдық қауіпсіздік және құқық қорғау күзетшілері туралы сөз ойыны. Осылайша, олар шаршағандықтан немесе күннің соңындағы нашар жарықтан қымбатқа бағалы соққышылардың ерте шығуынан қорғайды, сондай-ақ келесі күні таңертеңгі жағдай боулерлерге қолайлы болуы мүмкін, олар түнгі демалыстан кейін сергіп, күш алған болады. Теория бойынша, екі жоғары ретті соққышыны бірден жоғалту, бір жоғары ретті соққышы мен бір төменгі ретті соққышыны жоғалтудан да нашар.

Тактикалық ескертулер

Түнгі күзетшінің рөлі көбінесе жылдам ұпай жинаудан гөрі қорғаныс тактикасын бағалайтын ойыншыларға беріледі, әдетте 8-ші немесе 9-шы нөмірде ойнайтын боулерлерге. Тарихта түнгі күзетшілердің үлкен ұпай жинаған және тест матчтарында алты ойыншы жүздік соққан жағдайлар болған. Түнгі күзетшінің тактикалық мақсаты – кешкі уақытты консервативті ойнап аман өту, содан кейін қарқынын көтеріп, ұпай жинап, соққыны өз серігіне беру. Дэниел Веттори Жаңа Зеландия құрамасының капитаны болған кезінде бірнеше рет өзін осы рөлде сынады. Қақпашылар да осы рөлді атқара алады, Алан Кнотт, Васим Бари, Бен Барнетт және Иан Хили осы рөлде жартылай жүздік соққан. Түнгі күзетші күннің соңына дейін тірі қалса да, ертеңгі ойынның басында жарық жақсырақ болғанда, серпінді боулерлерге қарсы нашаррақ соққышы шығады. Сондықтан, барлық капитан бұл тактиканы қолданбайды. Стив Во Австралия құрамасын басқарған кезінде бұл тактикадан бас тартты. Сонымен қатар, Бен Стокстың басшылығымен Англия төменгі қатардағы соққышының агрессивті ойнауын (түнгі шабуылшы) жөн көреді. Рөлге тән қорғаныс стилі ойынды жағдайға сәйкессіз етуі мүмкін, түнгі күзетші шығу үшін тым жақсы, бірақ команданың қажетті қарқынымен ұпай жинауға жеткіліксіз. Түнгі күзетшіні «пич-хиттермен» шатастыруға болмайды, ол шектеулі оверлік ойындарда немесе бірінші сыныптық матчтарда командасы жылдам нәтижеге қол жеткізуге тырысқанда, өз қақпасы үшін көп уайымдамай, жоғары қатарға жылжытылатын ортаңғы немесе төменгі қатардағы соққышы.

Түнгі күзетшілердің сәтсіздіктері

Бұл тәсілдің әлеуетті кемшіліктері бар. Ең қиын жағдайларда өмір сүруге нашар ойыншыны жіберу – өзіндік парадокс, себебі оның техникасы оны сәтсіздікке ұшыратуы мүмкін. Түнгі күзетші күннің соңына дейін шыға алмаса, соққы беруші команда одан әрі қақпа жоғалтудың алдын алу үшін қабілетті ойыншыны жіберуге мәжбүр болуы мүмкін, бұл командаға қақпадан айырып, түнгі күзетшіні пайдаланудың барлық артықшылықтарын жояды. 2014 жылы Үндістанға қарсы матчта Австралия командасы жарты сағат қалғанда жүлдегер Брэд Хаддинді қорғау үшін Натан Лионды алаңға шығарды. Лион 4 овер ғана өткізіп, Хаддинді бірнеше овер бағындыруға мәжбүр етті, ал ол күннің соңғы добында қақпадан айырылды. 2024 жылы Пакистан командасы Австралияға қарсы матчта Сауд Шакилді Джош Хейзлвуд екі овер қалғанда қақпадан айырғаннан кейін Саджид Ханды түнгі күзетші ретінде жіберді. Бұл – жан-жақты ойыншы Салман Әли Ағаны қорғау мақсатымен жасалды. Бірақ тактика сәтсіз аяқталды, Хан екінші добында толыққанды құлап түсті. Содан кейін Салман да соққыға шығуға мәжбүр болды, ол Хейзлвуд оңай ұсталатын сыртқы жиекті тапқанша тағы екі добына ғана шыдады, нәтижесінде үш қақпадан тұратын таза овер аяқталды.

Ашылушы түнгі күзетшілер

Бұл өте сирек кездеседі, бірақ команданың ойынның соңына қарай түнгі күзетшіні пайдалануы мүмкін. Командалар жаңа допты қабылдаудағы арнайы ашылушы батсменнің қабілетіне сеніп, оның әдеттегі жұмысын орындайтынына үміттенеді, қаншалықты қиын болса да. Австралия құрамасының капитаны және ашылушы батсмені Марк Тейлор көптеген батсмендердің түнгі күзетші ұсынылғанда келісетінін айтты, бірақ ол өзіне ешқашан мұндай ұсыныс түспегенін жеткізді. 2009 жылы Шри-Ланка мен Пәкістан арасындағы бірінші сынақ матчында Рангана Херат екінші иннингті түнгі күзетші ретінде ашты, алғашқы иннингте 9-шы нөмірде ойнаған болатын. Херат күнінің соңғы 6 допын қабылдады, ал Малинда Варнапура екінші жағында тұрды. Келесі күні Варнапура күнінің екінші допында қағылып шықты, ал Херат Юнис Ханнан LBW арқылы шығарылуға дейін 60 доптан 15 ұпай жинады. 2019 жылы Ирландияға қарсы өткен сынақ матчында Джек Лич әдетте 10-шы немесе 11-ші нөмірде ойнайтын болса да, түнгі күзетші ретінде ашылды, кешкі оверден аман қалды, ал келесі күні 92 ұпай жинап, иннингте ең көп ұпай алды, Ирландия соңғы иннингте 182 ұпайды қуалайтын 38 ұпайға толыққанды құлады.

Ретті қайтару

Қақпаны жабу мүмкін болмаған заманда командалардың жоғары сапын жабысқақ қақпадан қорғау үшін соққы беру ретін кері өзгертуі және қақпаның жақсы ойнай бастауына дейін кететін уақытқа шамалас, сөзсіз болатын қақпа жоғалтуын алмастыруға үміттенеді. Бұл міндетті түрде күннің соңында жасалмаса да, кері рет жоғары сапты жоғары жартысының түнгі күзетшілеріне айналдырды. Дон Брэдман мұндай кері өзгертуден кейін 7-ші соққышы ретінде 270 ұпай жинаған, ал Билл О'Райли мен Чак Флитвуд Смит соққыны ашып, әрқайсысы 0 ұпайға шығарылды. Бұл олардың тестілік карьерасында соққыны ашқан жалғыз жағдай болды.