Көтерілген теміржол – қалалық аймақтардағы көлік жүйесі. Виадук немесе басқа конструкциялар арқылы жол салынған, қауіпсіздік пен тиімділікті арттырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көше деңгейінен жоғары орналасқан жылдам транзит темір жолы.
Rapid transit railway with the tracks above street level
Көтерілген темір жол немесе көтерілген пойыз (әдетте el пойыз немесе el деп қысқартылады) – виадукта немесе басқа да көтерілген құрылыста (әдетте болаттан, шойыннан, бетоннан немесе кірпіштен салынған) көше деңгейінен жоғары орналасқан темір жол. Бұл темір жол кең, стандартты немесе тар рельсті, жеңіл рельсті, монорельсті немесе аспалы темір жол болуы мүмкін. Көтерілген темір жолдар көбінесе қалалық аймақтарда кездеседі, онда басқа жағдайда көп деңгейлі қиылыстар қажет болар еді. Әдетте, болатты виадуктарда салынған көтерілген темір жолдың рельстері көшеден көрінеді.
An elevated railway or elevated train (also known as an el train or el for short) is a railway with the tracks above street level on a viaduct or other elevated structure (usually constructed from steel, cast iron, concrete, or bricks). The railway may be broad gauge, standard gauge or narrow gauge railway, light rail, monorail, or a suspension railway. Elevated railways are normally found in urban areas where there would otherwise be multiple level crossings. Usually, the tracks of elevated railways that run on steel viaducts can be seen from street level.
Тарих
Ең алғашқы биік темір жол 1836-1838 жылдар аралығында салынған 878 аркалы кірпіш виадуктағы Лондон және Гринвич темір жолы болды. Лондон және Блэкуолл темір жолының алғашқы 4 км (1840 ж.) да виадук үстінде салынды. 1840 жылдары Лондонда биік темір жолдар салу жоспарлары болды, бірақ олар іске аспады. 1860 жылдардың соңынан бастап АҚШ қалаларында биік темір жолдар кең таралды. Нью-Йорктің Вест-Сайд және Йонкерс Патент темір жолы 1868 жылы кабельмен тартылатын биік темір жол ретінде ашылды және 1871 жылдан кейін локомотивтермен жұмыс істеді, содан кейін Нью-Йорк биік темір жолы деп аталды. 1875 жылы Нью-Йорк темір жолын иеленген Манхэттен теміржол компаниясы құрылды. АҚШ-тағы алғашқы биік жүйелердің ішінде 1892 жылы бірнеше бәсекелес компаниялар салған Чикаго "L", сондай-ақ 1901 жылы Бостон биік темір жолы және 1907 жылы Филадельфиядағы Market–Frankford желісі бар. Әлемдік деңгейде Берлин Штудтбаны (1882) және Вена Штудтбаны (1898) көбінесе биік орналасқан. Алғашқы электрмен жұмыс істейтін биік темір жол Ливерпуль әуе темір жолы болды, ол 1893 жылдан 1956 жылға дейін Ливерпуль доктері арқылы қозғалыс жасады. Лондонның Доклендс жеңіл темір жолы 1987 жылы ашылды және содан бері кеңейтіліп келеді – ол заманауи биік темір жол. Пойыздар жүргізушісіз және автоматты түрде жүреді. Тағы бір заманауи биік темір жол – Токиодағы 1995 жылы ашылған жүргізушісіз Юрикамоме желісі.
The earliest elevated railway was the London and Greenwich Railway on a brick viaduct of 878 arches, built between 1836 and 1838. The first 2.5 mile (4 km) of the London and Blackwall Railway (1840) was also built on a viaduct. During the 1840s there were other plans for elevated railways in London that never came to fruition. From the late 1860s onward, elevated railways became popular in US cities. New York's West Side and Yonkers Patent Railway opened in 1868 as a cable hauled elevated railway and was operated using locomotives after 1871, when it was renamed the New York Elevated Railroad. This was followed in 1875 by the Manhattan Railway Company, which took over the New York Elevated Railroad. Other early elevated systems in the US included the Chicago "L", which was built by multiple competing companies beginning in 1892, as well as the Boston Elevated Railway in 1901 and the Market–Frankford Line in Philadelphia in 1907. Globally, the Berlin Stadtbahn (1882) and the Vienna Stadtbahn (1898) are also mainly elevated. The first electric elevated railway was the Liverpool Overhead Railway, which operated through Liverpool docks from 1893 until 1956. In London, the Docklands Light Railway is a modern elevated railway that opened in 1987 and, since, has expanded. The trains are driverless and automatic. Another modern elevated railway is Tokyo's driverless Yurikamome line, opened in 1995.
Монорельстік жүйелер
Монорельстердің көпшілігі көтерілген теміржолдар болып табылады, мысалы, Диснейленд монорельстік жүйесі (1959), Токио монорельсі (1964), Сидней монорельсі (1988–2013), KL монорельсі, Лас-Вегас монорельсі, Сиэтл орталығы монорельсі және Сан-Паулу монорельсі. Көптеген магниттік тірелмелі теміржолдар да көтерілген.
Most monorails are elevated railways, such as the Disneyland Monorail System (1959), the Tokyo Monorail (1964), the Sydney Monorail (1988–2013), the KL Monorail, the Las Vegas Monorail, the Seattle Center Monorail and the São Paulo Monorail. Many maglev railways are also elevated.
Аспалы теміржолдар
1890 жылдары аспалы темір жолдарға қызығушылық артты, әсіресе Германияда, Дрездендегі Schwebebahn (1891 жылдан бастап) және Вуппертальдегі Schwebebahn (1901). 1975 жылы H Bahn аспалы темір жолдары Дортмунд пен Дюссельдорф әуежайында салынды. Мемфис аспалы темір жолы 1982 жылы ашылды. Аспалы темір жолдар көбінесе монорельсті болады; Жапониядағы Шонан монорелісі мен Чиба қалалық монорелісі, аттарына қарамастан, аспалы темір жолдардың түрлеріне жатады.
During the 1890s there was some interest in suspension railways, particularly in Germany, with the Schwebebahn Dresden, (1891–) and the Wuppertal Schwebebahn (1901). H Bahn suspension railways were built in Dortmund and Düsseldorf airport, 1975. The Memphis Suspension Railway opened in 1982. Suspension railways are usually monorail; Shonan Monorail and Chiba Urban Monorail in Japan, despite their names, are suspension railways.
Адамдарды тасымалдау жүйелері
Адам тасымалдағыш немесе автоматтандырылған адам тасымалдағыш (APM) – жүргішсіз, бөлек деңгейдегі, көптеген жолаушыларды тасымалдайтын жүйе. Бұл термин көбінесе тек циклдық немесе қосымша желі ретінде жұмыс істейтін жүйелерді сипаттау үшін қолданылады, бірақ кейде одан да күрделі автоматтандырылған жүйелерге де қолданылуы мүмкін. Монорельстерге ұқсас, Bombardier Innovia APM технологиясы көлікті жол бойында бағыттау үшін тек бір рельс қолданады. APM әуежайларда жиі кездеседі және жолаушыларға қақпаларға жылдам жетуге көмектеседі. Мысалы, Феникс Sky Harbor халықаралық әуежайындағы PHX Sky Train, Куала-Лумпур халықаралық әуежайындағы AeroTrain және Ұлыбританиядағы Лондон Гатвик әуежайындағы Tracked Shuttle жүйесі сияқты бірнеше жоғары орналасқан APM жүйелері бар.
People mover or automated people mover (APM) is a type of driverless grade separated, mass transit system. The term is generally used only to describe systems that serve as loops or feeder systems, but is sometimes applied to considerably more complex automated systems. Similar to monorails, Bombardier Innovia APM technology uses only one rail to guide the vehicle along the guideway. APMs are common at airports and effective at helping passengers quickly reach their gates. Several elevated APM systems at airports including the PHX Sky Train at Phoenix Sky Harbor International Airport; AeroTrain at Kuala Lumpur International Airport; and the Tracked Shuttle System at London Gatwick Airport, United Kingdom.