Стратфорд Кеннинг: Британдық дипломат және Осман империясының елшісі

Кіріспе

Британдық дипломат Стратфорд Кэннинг, 1-ші виконт Стратфорд де Редклифф (4 қараша 1786 – 14 тамыз 1880) – британдық дипломат, ол Ұлыбританияның Осман империясындағы ұзақ жылдар бойғы елшісі ретінде ең жақсы танылды. Джордж Кэннингтің туысы, ол 1820 және 1824 жылдар аралығында Америка Құрама Штаттарында Төтенше және өкілетті елші болып қызмет етті және 1825-1828 жылдар аралығында Осман империясындағы елші қызметін атқарды. Ол 1828-1842 жылдар аралығында парламентте бірнеше округтің өкілі болды. 1841 жылы ол Осман империясының елшісі қызметіне қайта тағайындалды, 1842 жылдың қаңтарынан 1858 жылға дейін қызмет етті. 1852 жылы ол Виконт Стратфорд де Редклифф титулымен марапатталды. Каннингтің жоғары саяси лауазымдарға үміттері бірнеше рет сәтсіз аяқталды.

Өмірбаян және білім

Кэннинг ирланд туған, Лондон қаласында қоныстанған саудагер Стратфорд Кэннингтің (1744–1787) бес баласының ең кішісі болды. Оның әйелі – Роберт Патриктің қызы Мехитабель. Ол Лондонның орталық бөлігінде, Сент-Клемент-Лейндегі әкесінің кеңсесінде дүниеге келді. 1787 жылы, Кэннинг 6 айлық болғанда, әкесі қайтыс болды, содан кейін анасы мен бауырлары Уанстедтегі шағын үйге көшіп, ол өмірінің соңына дейін онда демалыс алды. Мехитабель Кэннинг күйеуінің бизнесін үлкен ұлы оның орнына келгенге дейін жалғастырды. Оның үлкен ағасы Генри Кэннинг 1823 жылы Гамбургтегі британ консулы болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қалды. Генри Кэннинг 1841 жылы Гамбургте қайтыс болды. Тағы бір ағасы Уильям Кэннинг (1778–1860) 1828 жылдан 1860 жылға дейін Виндзор каноны болды, ал тағы бір ағасы Чарльз Фокс Кэннинг (1784–1815) қайтыс болған кезде гвардияның подполковнигі және Веллингтон герцогының Ватерлоо шайқасындағы әскери көмекшісі болды. Ол сондай-ақ премьер-министр Джордж Кэннинг пен Лорд Гарвагтың туысы еді. Ол Итон және Кембридж Король колледжінде білім алды. Анасы аз қаржысы бар жесір болғанмен, әсіресе Джордж Кэннинг сияқты ықпалды туыстары болды. Стретфорд Кэннинг төрт жасында Дам мектебінде оқуын бастады. Алты жасында ол Хакнидегі Ньюком мырзаның мектебіне оқуға түсті. Джордж Кэннингтің көмегімен он жыл бойы Итонға, содан кейін 1806–1807 жылдары Кембридж Король колледжіне оқуға қабылданды.

Дипломатиялық мансап, 18071831

1807 жылы Кеннингке оның туысы Сыртқы істер министрлігінде маңызды емес лауазым берді (Полковник Нортон Паулеттің орынбасары, Сигнет клеркі ретінде) және сол жылдың соңында Энтони Мерримен бірге Данияға миссияға жіберілді. Оның Константинополға алғашқы сапары 1808 жылы болды, ол Роберт Адейрдің Ұлыбритания мен түріктер арасындағы бейбітшілікті қалпына келтірген миссиясына қатысты. Адейр 1810 жылы Константинополден кеткен кезде, Каннинг толық өкілетті министр болды, және 1812 жылдың 28 мамырында Осман империясы мен Ресей арасындағы Бухарест шартын жасауға көмектескен Каннинг болды. Кеннинг сол жылдың соңында Лондонға оралды және «Төрт айлық шолу» журналын құруға көмектесті. 1814 жылдың маусым айында Швейцарияға ерекше елші және толық өкілетті министр болып тағайындалды, онда ол басқа одақтас елшілермен бірге Швейцарияның бейтараптығы және жаңа Швейцария федеративтік конституциясы бойынша келіссөздер жүргізуге көмектесті. Қазан айында ол Венаға барып, Вена конгресінде британдық өкіл лорд Кастлерегке көмекші болды. 1815 жылы Швейцарияның бейтараптығы туралы келіссөздер аяқталғаннан кейін, Каннингтің рөлі оған жалықтырды, бірақ ол 1819 жылға дейін қалды, содан кейін ол Вашингтонға ерекше елші және АҚШ-тағы толық өкілетті министр ретінде жіберілді. Вашингтонда үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, жоғары лауазымға көтерілуді үміттене бірақ, ол көп сәттілікке жете алмады. Оның туысы Джорджтың, бұл жолы Сыртқы істер министрі ретінде, Латын Америкасының тәуелсіздігіне бірлескен ағылшын-американдық кепілдік беру туралы бастамасы Монро доктринасының қабылдануына әкелді. 1820 жылы Каннинг Патшалық кеңесінің мүшесі болды. Кеннинг 1823 жылы Лондонға оралды, ал келесі жылы Ресейге миссияға жіберілді, онда ол Ресей мен Британдық Солтүстік Америка арасындағы шекара туралы келісімге келді, бірақ грек революциясы мәселесінде келісімге келе алмады. Кейін 1825 жылы ақпанда ол Ресеймен Солтүстік-Батыс Америка шекарасы туралы келісім жасады (Санкт-Петербург шарты (1825)). 1825 жылы Каннинг Константинополға қайта оралды, бұл жолы елші ретінде. Ол 1827 жылы Наварино шайқасынан кейін қаладан қашып кетті, бірақ Лондонға қысқа уақытқа оралғаннан кейін француз және орыс елшілерімен бірге Пороста лагерь құрды. 1828 жылы ол және басқа елшілер Порос конференциясына қатысты, онда олардың үкіметтеріне Крит, Самос және Эвбея аралдарын қоса алғанда, жеке грек мемлекетін құруды ұсынды. Гректерге деген осы жомарт көзқарасымен оның жоғары лауазымдағы бастығы лорд Абердин қолдағанмен, үкімет бұл қадамды қабылдамады және Каннинг отставкаға кетті.

In 1807 Canning was given a minor role in the Foreign Office by his cousin (as deputy to Col. Norton Powlett, Clerk of the Signet), and was sent with Anthony Merry on a mission to Denmark later that year. His first trip to Constantinople came in 1808, when he accompanied the mission of Robert Adair that restored peace between Britain and the Turks. When Adair left Constantinople in 1810, Canning became Minister Plenipotentiary, and it was Canning who helped mediate the Treaty of Bucharest between the Ottomans and Russia on 28 May 1812. Canning returned to London later that year, and helped to found the Quarterly Review. In June 1814 was appointed Envoy Extraordinary and Minister Plenipotentiary to Switzerland, where he, along with the other allied representatives, helped negotiate Swiss neutrality and a new Swiss federal constitution. In October he went to Vienna, where he acted as an aid to Lord Castlereagh, the British representative at the Congress of Vienna. After the negotiation of Swiss neutrality in 1815, Canning's role there became dull to him, but he stayed until 1819, when he was recalled and sent to Washington as Envoy Extraordinary and Minister Plenipotentiary to the United States. Although he hoped for major accomplishments in Washington that would allow him to move up to a larger position, he was largely unsuccessful. The initiative of his cousin George, this time as Foreign Secretary, for a joint Anglo American guarantee of Latin American independence, led to the promulgation of the Monroe Doctrine. In 1820 Canning was made a member of the Privy Council. Canning returned to London in 1823, and the next year was sent on a mission to Russia, where he negotiated a treaty on the border between Russian and British North America, but failed to come to any agreement regarding the Greek Revolt. Later in February 1825 he concluded a treaty with Russia on the north west American frontier (Treaty of Saint Petersburg (1825)). In 1825, Canning was returned to Constantinople, this time as Ambassador. He fled the city following the Battle of Navarino in 1827, but after a brief return to London he, along with the French and Russian ambassadors who had also fled, set up camp at Poros. In 1828 he and the other ambassadors participated in the Conference of Poros, which recommended to their respective governments the establishment of a separate Greek state, including the islands of Crete, Samos, and Euboea. Although he had been encouraged in this generous position towards the Greeks by his superior, Lord Aberdeen, this move was disavowed by the government, and Canning resigned.

Дипломатиялық мансап, 1831-1841

Қайтып оралғаннан кейін, Канинг британдық саясатқа кіруге тырысты, 1831 жылы Халық палатасына өтті, бірақ Халық палатасында ерекше көзге түспеді. Уигтер билікке келгенде және каннингшіл лорд Палмерстон британдық сыртқы істер министрі болғанда, Каннинг 1831 жылы Константинопольге қайта оралды, бірақ 1832 жылы Палмерстонның онымен кеңеспеуіне және Баварияның принці Оттоны Грекия патшасы етіп таңдауына наразы болып қайтып келді. Сол жылы ол Ресейдегі елшілікке тағайындалды, бірақ патша Николай I оны қабылдаған жоқ, сондықтан лауазымға кірген жоқ. Алайда Каннинг Мадридке жаңа дипломатиялық миссиямен жіберілді, онда Португалия тағы үшін таласқандармен айналысуға тиіс болды, бірақ көбінесе сәтсіз аяқталды. Ол тағы да ішкі саясатқа бет бұрып, Лорд Стэнлидің вигтерден бас тарған тобымен байланыс жасады, бірақ Стэнлидің жақтастары 1841 жылы сэр Роберт Пилмен бірге үкіметке келгенде, Каннингке тағы да қызмет ұсынылмады. Каннинг жаңа Сыртқы істер министрі Лорд Абердинге жүгінді, олардың қарым-қатынасы белгісіз болды, осы жолы Каннингке Константинопольдегі елшілік ұсынылды.

Константинополдегі елші, 18421858

Каннингтің Константинополдегі қызметі 1842 жылдан 1852 жылға дейін созылды. 1852 жылы Кеннингтің бұрынғы одақтасы Стэнли, қазір Дерби графы үкімет құрғанда, Кеннинг сыртқы істер министрлігін немесе кем дегенде Париж елшілігін алуға үміттенді. Бірақ оның орнына ол Сомерсет графтығының Виконт Стратфорд де Редклифф атанды. 1852 жылы ол елге оралды, бірақ Абердиннің коалициялық үкіметі құрылған соң, Стратфорд де Редклифф қайта Константинополге жіберілді. Константинополге соңғы рет келген Стратфорд, Наполеон III пен Николай I арасындағы қасиетті орындарды қорғау туралы даудан туған дағдарысқа тап болды. Бұл дағдарыс әрі қарай Қырым соғысына әкеп соқты. Стратфорд түркілерді Меншиков миссиясы кезіндегі келісімге келуден қайтарғаны үшін айыпталады. Ол түркілерге Ресеймен жасалған кез келген келісім немесе оның үлгісі Осман империясын патша Николай I-нің қарауына салуға әкелетінін айтып, келісімдерге бармауға үнемі шақырған көрінеді. 1857 жылы ол Константинополден соңғы рет кетіп, келесі жылы қызметтен шеттеді.

Зейнеткерлік

Келесі жиырма екі жыл бойы Лорд Стратфорд де Редклифф зейнеткерлікте өмір сүрді, ғылыми зерттеулермен айналысты және қоғамдық өмірден шеттесуінен терең көңіл көншілдікке түсті. Ол Лордтар палатасына үнемі қатысып, тәуелсіз депутат ретінде сыртқы саясат мәселелері жөнінде жиі сөз сөйледі. 1869 жылы ол "Жартер" орденінің рыцары атанды. 1870-ші жылдардағы Шығыс дағдарысы кезінде Стратфорд осы мәселе бойынша The Times газетіне көптеген хаттар жазды. 1876 жылдың қыркүйегінде Уильям Эварт Гладстон өзінің "Болгарияның қорқыныштары және Шығыс мәселесі" атты памфлетін оған арнады.

Отбасы

Лорд Стратфорд де Редклифф екі рет үйленген. Оның алғашқы әйелі, Томас және Харриет Райкстің қызы Харриет, 1817 жылғы ақпанда Лозаннада 27 жасында қайтыс болды, бұл босану салдарынан болған болуы мүмкін. Екінші әйелі Элиза Шарлотта Александр (1805–1882) оған (кем дегенде) бес бала дүниеге келтірді, олардың төртеуі ересек жасқа жетті. Олар:

Құрметті Луиза Шарлотта Каннинг (1828–1908)
Құрметті Джордж Стратфорд Каннинг (1832–1878)
Құрметті Кэтрин Джейн Каннинг (1835–1884)
Құрметті Мэри Элизабет Каннинг (1837–1905)

Оның барлық балалары үйленбеген күйінде қайтыс болды. Лорд Стратфорд де Редклифф 93 жасында 1880 жылы қайтыс болды, оның ақсүйек атағы тоқтатылды. Ол Англияның Сассекс графтығындағы Франт қабірстанының батыс жағындағы үлкен, сұр ескерткіштің астында жерленген.

Беделі

Осман сұлтанның биік дербес кеңсесіндегі елші ретінде Стратфорд Каннинг жоғары деңгейдегі дипломатияда маңызды рөл атқарды, себебі Ұлыбритания Осман империясының басты қолдаушысы, жақтасы және қорғаушысы болды. Уинстон Черчилль оның "сол кездегі кез келген ағылшыннан Түркия туралы кеңірек білімі болғанын" айтты, ал Алфред, Лорд Теннисон оны "Шығыста Англияның дауысы" деп атады. Түріктер оны "Ұлы елші" деп атаған.

Портреттер

1879 жылы, ол кезде тоқсаннан асқан денсаулығы нашарлаған Стратфорд де Редклиффті Хьюберт Херкомер Кембридж университетінің Король колледжі үшін суреттеді. Херкомер оны қара пальтода, ордендерін тағынып суреттеді және кейіннен Стратфорд де Редклиффтің "әлі де ой-санасы өткір екенін, көбінесе поэзия мен философия туралы әңгімелегенін" еске алды. Бір күні күн сәулесі матадан тігілген туфлиге тиіп, ісінген аяғына жарық түсті, сонда Стратфорд де Редклифф: "Ескі Февбтың ескі бутқа жарық шашуы да қызық екен" деді.