Генри Уикхэм: британдық ботаник, резеңке тұқымын Бразилиядан заңсыз шығарған. Оның әрекеті Оңтүстік-Шығыс Азияда резеңке плантацияларын құруға көмектесті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық ботаник және контрабандист (1846–1928)
British botanist and smuggler (1846–1928)
Сэр Генри Александр Уикхэм (29 мамыр 1846 – 27 қыркүйек 1928) – британдық саяхатшы. Ол Бразилиядан алынған, контрабандалық жолмен әкелінген, көп мөлшердегі, көбейтілуге жарамды резеңке тұқымдарын Британ империясына сәтті экспорттаған алғашқы адам болды. Британдықтар Оңтүстік-Шығыс Азияда резеңке плантацияларын құруды көптен бері жоспарлап келді, және Уикхэм әкелген тұқымдардың арқасында құрылған плантациялар Амазонканың резеңке шабуылының аяқталуына себеп болды.
Sir Henry Alexander Wickham (29 May 1846 – 27 September 1928) was a British explorer. He was the first person to successfully export a large, viable shipment of, smuggled, Brazilian rubber seeds to the British Empire. The British had long planned to create rubber plantations in Southeast Asia, and using Wickham's batch, the resulting plantations brought about the end of the Amazon rubber boom.
Резеңке тұқымын заңсыз әкелу
Викхэм Бразилияда болғандықтан, Бразилиядағы коммерциялық каучук плантацияларынан каучук тұқымдарын жинауға шамамен бір жыл уақыт жұмсады. Тарихшы Уоррен Диннің пікірінше, жергілікті билік хабарсыз қалғанда, ағылшын экспаты жергілікті жұмысшыларды пайдаланып, күндіз-күннен осыншама көп тұқымды жинағаны күмәнді көрінер еді. Шындығында, ол тұқым алған каучук плантацияларының иелерінен рұқсат алған. Перудің Икитос қаласындағы Айапуа қайық мұражайы (Museo Barco Historicos) оның іс-әрекетін "19 ғасырдағы және, мүмкін, тарихтағы ең ірі биопираттық акт" деп бағалайды, себебі тұқымдар кеменің жүк тізіміне тиісінше енгізілмеген, ал Азиядағы плантациялар Оңтүстік Америкадағы каучук шабуылын құлдыратты. Мұражай сондай-ақ, оның тұқымдарды жинау үшін Кьюдегі Корольдік ботаникалық бақтан арнайы төлем алғанын мәлімдейді. Ол тұқымдарды Корольдік ботаникалық баққа жеткізді, одан кейін көшеттер Британдық Цейлонға (қазіргі Шри-Ланка), Британдық Малайяға (қазіргі Малайзия түбегіне) және Сингапурға (дегенмен, соңғысы каучук өндірісі үшін пайдаланылмады), Африкаға, Голланд Шығыс Индиясының Батавиясына (қазіргі Индонезияның Джакартасы) және басқа да тропикалық аймақтарға жіберілді, осылайша Амазонкадағы каучук шабуылына нүкте қойылды.
Wickham took about a year to collect rubber seeds from commercial rubber groves in Brazil after having been commissioned due to his presence in Brazil. Historian Warren Dean notes that it would have been odd for a British expat to collect so many seeds in broad daylight using local labour without local authorities having been aware of it. In fact, he had the permission of the rubber grove operators where he sourced his seeds. The Ayapua Boat Museum (Museo Barco Historicos) in Iquitos, Peru calls his actions "the greatest act of biopiracy in the 19th century, and maybe in history", citing that the seeds were never properly recorded on the ship's manifest and that the resulting plantations in Asia deflated the rubber boom in South America. The museum also claims that he was specifically paid by the Royal Botanic Gardens, Kew to collect the seeds. He accompanied the seeds to the Royal Botanic Gardens, from where seedlings were dispatched to British Ceylon (now Sri Lanka), British Malaya (now Peninsular Malaysia) and Singapore, (though the latter was not used for rubber), Africa, Batavia in Dutch East Indies (now Jakarta in Indonesia), and other tropical destinations, thus dooming the Amazon rubber boom.
Экономикалық әсері
Азиядағы каучук плантациялары Бразилия мен Перудегіден тиімдірек болып шықты және олардың өндірісін арттырды. Бұған себеп Азиядағы каучук плантациялары ұйымдастырылған және коммерциялық масштабта өндіріс үшін жақсы бейімделгендігі болса, ал Бразилия мен Перуда орман ағаштарынан латекс жинау қиын және күшті еңбек талап ететін процесс болып қалды: каучук жинаушылар Оңтүстік Амазонка орманындағы табиғи каучук тоғайларын өңдеді, ал жоғары орман әртүрлілігі салдарынан каучук ағаштарының тығыздығы көбінесе төмен болды. Амазонкада каучук ағаштарын плантацияларда өсіру тәжірибелері олардың Оңтүстік Америка каучук ағаштарының жапырақтарының қурауына шақыратын саңырауқұлаққа және басқа да аурулар мен зиянкестерге осал екенін көрсетті – бұл Оңтүстік Америкадағы каучук өндірісін ауыл шаруашылығына емес, жинауға және аң аулауға шектеді. Десятилетия бойы жоғары өнімді және ауруға төзімді каучук ағаштарын іріктеу бойынша зерттеулер жүргізілгеніне қарамастан, әлемдегі көптеген коммерциялық каучук ағаштары Уикхамның Лондондағы Джозеф Дальтон Хукерге әкелген тұқымдарынан шыққан. Бразилияда Уикхэм Оңтүстік Америка монополиясын бұзған каучук тұқымын заңсыз шығарудағы рөлі үшін "биопират" деп есептеледі.
Rubber plantations in Asia proved to be more efficient and outproduced those in Brazil and Peru. This was because the Asian rubber plantations were organized and well suited for production on a commercial scale, whereas in Brazil and Peru the process of latex gathering from forest trees remained a difficult extractive process: rubber tappers worked natural rubber groves in the southern Amazon forest, and rubber tree densities were almost always low as a consequence of high natural forest diversity. Experiments in cultivating rubber trees in plantations in the Amazon showed them to be vulnerable to South American rubber tree leaf blight fungus and other diseases and pests—essentially limiting South American rubber production to hunting gathering rather than agriculture. In spite of decades of research in selecting highly productive and disease resistant rubber trees, many commercial rubber trees throughout the world are descended from the seeds Wickham took to Joseph Dalton Hooker in London. In Brazil, Wickham is labeled as a "bio pirate" for his role in smuggling the rubber seeds that broke the South American monopoly.