Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Комор аралдарындағы мемлекеттік қызметтерге саяси сайлаулар
Political elections for public offices in the Comoros
Комор аралдарындағы сайлаулар көп партиялық демократия және президенттік жүйе шеңберінде өтеді. Президент және Одақ Ассамблеясының көпшілігі тікелей сайланады.
Elections in the Comoros take place within the framework of a multi party democracy and a presidential system. The President and the majority of the seats in the Assembly of the Union are directly elected.
Сайлау тарихы
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Комор аралдары француз Ұлттық Ассамблеясына өкілдерді сайлай бастады, Саид Мохамед Шейх 1945 жылы аралдардан сайланды. Келесі жылы аралдар алғаш рет Бас кеңес сайлады. 1952 жылы Кеңес аумақтық Ассамблеяға айналды, ал 1962 жылы Депутаттар Палатасына айналды. 1970 жылдардың ортасында тәуелсіздік алғаннан кейін 1978 жылғы қазанда президент сайлауы өтті, онда Ахмет Абдулла жалғыз кандидат болды. Сол жылдың желтоқсан айында өткен парламенттік сайлауда барлық кандидаттар тәуелсіздер болып тіркелді. 1982 жылғы парламент сайлауынан аз уақыт бұрын Комордың прогресс одағы (Уздима) жалғыз заңды партия деп жарияланды және 38 орынның 37-сін жеңіп алды, ал қалған бір орын тәуелсіз кандидатқа бұйырды. Абдалла 1984 жылғы президент сайлауында да жалғыз кандидат болды, ал 1987 жылғы парламенттік сайлауда Узима барлық 42 орынды жеңіп алды. 1990 жылы көппартиялық жүйе қайта енгізіліп, Удзимадан Саид Мохамед Джохар сол жылы өткен президент сайлауында жеңіске жетті, бірінші турда екінші орын алған Мохамед Таки Абдулкаримді (Комордағы Демократиялық Ұлттық Одақтан) екінші турда жеңді. 1992 жылғы парламент сайлауы нәтижесінде фрагменттелген заң шығару органы құрылды, онда 14 партия орын алды, ал ешқайсысы жетіден астам орынға ие болған жоқ. Келесі жылы өткен мерзімінен бұрынғы сайлауда президентті қолдаған Демократия және жаңару жиналысы көпшілік дауысқа ие болып, 42 орынның 28-ін жеңіп алды. 1996 жылғы президент сайлауында Абдулқарим жеңіске жетті, ал сол жылдың соңында өткен парламент сайлауында Абдулқаримді қолдаған Ұлттық даму жиналысы оппозицияның бойкоты кезінде 43 орынның 36-сын жеңіп алды. Мемлекеттік төңкеріс салдарынан келесі президент сайлауы 2002 жылға дейін өткізілмеді, қарсыластары бойкот жасағаннан кейін тәуелсіз кандидат Азали Ассумани екінші турда қарсылықсыз сайланды. Алайда, 2004 жылғы парламент сайлауы оппозициялық «Автономды аралдар лагері» партиясының жеңісімен аяқталды. 2006 жылғы президент сайлауында Ахмет Абдалла Мохамед Самби жеңіске жетті. 2009 жылғы парламент сайлауында президентті қолдаған Баобаб қозғалысы жеңіп шықты. 2010 жылғы президент сайлауында Икилилу Дхоини президент болып сайланды. 2015 жылғы парламент сайлауы кейінге шегерілді, нәтижесінде тағы да фрагменттелген Ассамблея құрылды, Комор дамуы үшін одақ ең ірі партия болып, сегіз орынға ие болды.
Following World War II, the Comoros began to elect representatives to the French National Assembly, with Saïd Mohamed Cheikh elected from the islands in 1945. The following year the islands elected a General Council for the first time. In 1952 the Council became the Territorial Assembly, and in 1962 became the Chamber of Deputies. Following independence in the mid 1970s, presidential elections were held in October 1978, with Ahmed Abdallah as the sole candidate. In parliamentary elections in December that year all candidates ran as independents. Shortly before the 1982 parliamentary elections the Comorian Union for Progress (Uzdima) had been declared the sole legal party, and won 37 of the 38 seats, with the remaining one going to an independent. Abdallah was again the sole candidate in the 1984 presidential elections, whilst the 1987 parliamentary elections saw Uzima win all 42 seats. Multi party politics was reintroduced in 1990 and Said Mohamed Djohar of Udzima won the presidential elections that year, beating Mohamed Taki Abdoulkarim of the National Union for Democracy in the Comoros in the second round, having finished as runner up in the first round. The 1992 parliamentary elections produced a fragmented legislature, with 14 parties winning seats and none holding more than seven. Early elections the following year produced a majority for the pro presidential Rally for Democracy and Renewal, which won 28 of the 42 seats. The 1996 presidential elections were won by Abdoulkarim, and the parliamentary elections later in the year saw the pro Abdoulkarim National Rally for Development win 36 of the 43 seats amidst an opposition boycott. As a result of a coup, the next presidential elections were not held until 2002, with independent candidate Azali Assoumani elected unopposed in the second round after his opponents boycotted it. However, parliamentary elections in 2004 resulted in a victory for the opposition Camp of the Autonomous Islands. The 2006 presidential elections were won by Ahmed Abdallah Mohamed Sambi. The parliamentary elections in 2009 were won by the Baobab movement supportive of the President. Presidential elections in 2010 saw Ikililou Dhoinine elected president. The delayed 2015 parliamentary elections produced another fragmented Assembly, with the Union for the Development of the Comoros emerging as the largest party with eight seats.
Төраға
Комор аралдарының президенті бес жылдық мерзімге екі турлы жүйе бойынша сайланады. 2018 жылғы референдумда сайлау жүйесі өзгертілгенге дейін президенттік Комор аралдарының үш негізгі аралдары – Анжуан, Гранде-Комор және Мохели арасында кезекпен ауысып тұрды. Президенттікке аралдың кезегі келгенде, бірінші тур сол аралда өткізілетін, ал ең көп дауыс жинаған үш кандидат республика бойынша екінші турға қатысатын болды.
The President of the Comoros is elected for a five year term the two round system. Prior to a 2018 referendum that amended the electoral system, the presidency rotated between the Comoros' three main islands; Anjouan, Grande Comore and Mohéli; when it was an island's turn to hold the presidency, the first round was held on that island, with the top three candidates progressing to a nationwide second round.
Одақтың Ассамблеясы
Одақ Ассамблеясындағы 33 орын 24 тікелей сайланатын бір округтік сайлау округтерінде екі кезеңді жүйе бойынша, ал қалған тоғыз орын аралдық ассамблеялармен сайланады, олардың әрқайсысы үш мүшеден сайлайды.
The 33 seats in the Assembly of the Union are divided into 24 seats directly elected in single member constituencies using the two round system, and nine seats elected by the Island assemblies, each of which elect three members.
Референдумдар
Комор аралдарында бірнеше референдум өткізілді. 1958 жылы аралдар жаңа француз конституциясын қолдады, нәтижесінде олар Француз қауымдастығының құрамына кірді (қарсы дауыс берген жағдайда тәуелсіздікке қол жеткізілген болар еді). 1974 жылы тәуелсіздік туралы референдум өткізілді, оның нәтижесінде үлкен көпшілік (95%) тәуелсіздікті қолдады. Бірақ, Майотта аралы референдумға қарсы дауыс берді және осыдан кейін Комор аралдарының қалған бөлігінен бөлініп, француз үкіметінің бақылауында қалды. Тәуелсіздік алғаннан кейін 1977 жылғы қазан айында Али Сойлихтің президенттік лауазымын сақтап қалуы туралы референдум өткізілді; дауыс нәтижесі оның пайдасына болғанымен, ол келесі мамыр айында құлатылды. Оның құлатылуынан кейін конституциялық референдум өткізілді, онда сайлаушылардың 99% жаңа конституцияны қолдады. 1989, 1992, 1996, 2001, 2009 және 2018 жылдары тағы да конституциялық референдумдар өткізілді.
Several referendums have been held in the Comoros. In 1958 the islands voted in favour of the new French constitution, which resulted in them becoming part of the French Community (rejection would have led to independence). An independence referendum was held in 1974, which resulted in a large majority (95%) in favour of independence. However, one island, Mayotte, voted against referendum, and was subsequently separated from the rest of the Comoros to remain under French control. Following independence, a referendum was held on the continued presidency of Ali Soilih in October 1977; despite a vote in favour, Soilih was overthrown the following May. Following his overthrow, a constitutional referendum was held, with 99% of voters voting in favour of the new constitution. Further constitutional referendums were held in 1989, 1992, 1996, 2001, 2009 and 2018.