Кіріспе

Пальмираның патшасы 260–267 жылдары. Септимий Оденатус (пальмирен арамейше: ʾŌdainaṯ; أذينة; 220–267) – Пальмирен патшалығының негізін қалаушы патша (Mlk), Сирияның Пальмира қаласынан билік жүргізген. Ол өзінің патшалығының мәртебесін, Римге бағынышты аймақтық орталықтан Таяу Шығыстағы қуатты мемлекетке дейін көтерді. Оденатус 190-шы жылдары Северан әулеті тұсында Рим азаматтығын алған пальмирен аристократ отбасында дүниеге келген. Ол Хайранның ұлы, Насордың ұрпағы. Оның билікке келуіне байланысты жағдайлар белгісіз; ол 240-шы жылдардың басында қаланың иегері (рас) атанды, бұл лауазым онымен үшін құрылған еді, ал 258 жылы Рим империясындағы жоғары мәртебелі консуляр деп танылды. 260 жылы Сасани әмірі Шапур I-нің қолынан Валериан императордың жеңіліске ұшырап, тұтқынға алынуы шығыс Рим провинцияларын парсылардың ықтиярында қалдырды. Оденатус Рим жағында қалды; патша атағын қабылдап, пальмирен армиясын басқарып, парсылар Евфрат өзенінен шығысқа өтуге үлкермес бұрын оларға шабуыл жасап, оларға ауыр жеңіліс сыйлады. Ол Фулвий Макрианның билікті басып алу әрекетіне қарсы тұрған Валерианның ұлы және мұрагері император Галлиеннің жағына шықты. Көтерілісшілер ұлдарын императорлар деп жариялап, біреуін Сирияда қалдырып, екіншісін Еуропаға алып кетті. Оденатус қалған узурпаторға шабуыл жасап, бүлікшілікті басты. Император оған шығыстағы бекінген орнын ресми түрде бекітіп, көптеген құрметті атақтар берді. Бірақ шындығында, император Оденатустың номиналды адалдығын қабылдағаннан басқа ештеңе істемеген болуы мүмкін. 262 жылы басталған бірқатар жедел және сәтті жорықтарда Оденатус Евфрат өзенінен өтіп, Карра және Нисибис қалаларын қайтарып алды. Содан кейін ол Парсының ішкі аймағына шабуыл жасап, оның астанасы Ктесифон қаласының қабырғаларына жетті. Қала қысқа қоршауға төтеп берді, бірақ Оденатус 252 жылы парсылардың басып кіруінен бастап римдік жерлердің барлығын қайтарып алды. Оденатус жеңістерін тойлап, өзін «Патшалардың патшасы» деп жариялады және ұлы Иродианды серік патша етіп тағайындады. 263 жылы Оденатус Левант, Рим Месопотамиясы және Анатолияның шығыс аймағын толық бақылауға алды. Оденатус императорға қатысты барлық қажетті рәсімдерді сақтады, бірақ іс жүзінде тәуелсіз монарх ретінде билік жүргізді. 266 жылы ол Парсыға екінші шабуыл жасады, бірақ жорықты тоқтатып, Вифинияға қарай солтүстікке бет бұрысты, өйткені Германдық шабуылшылар Гераклея Понтика қаласын қоршап алған. Ол 267 жылы Анатолиядағы жорық кезінде немесе одан кейін бірден қаза тапты, сонымен қатар Иродиан да қаза тапты. Қылмыскердің немесе қоздырғыштың кім екені белгісіз, ал көне дереккөздерде көптеген әңгімелер, айыптаулар мен болжамдар бар. Оның орнын ұлы Вабалафт, оның жесірі Зенобияның регенттігімен бағындырды, ол Оденатус құрған билікті пайдаланып, 270 жылы Пальмирин империясын құрды.

Аты, тегі және сыртқы түрі

"Одаенатус" – патша атының латынша транслитерациясы; ол шамамен 220 жылы Септимий Оданат болып дүниеге келді. Оның аты палмирен тілінде Сптмиус ʾДинт деп жазылады. "Сптимьюс" (Септимий), яғни "қыркүйекте туылған" деген мағынаны білдіреді, Одаенатустың отбасылық gentilicium (римдік тегі), Римдік Северан әулетіне және император Септимий Северге деген адалдығын білдіру үшін қабылданған, ол отбасына Рим азаматтығын II ғасырдың соңында берген. ʾDynt (Оданат) – палмирен тіліндегі "құлақ" сөзінің кішіргізу түрі, араб тіліндегі Uḏaina және арамей тіліндегі 'Ôden сөздерімен байланысты. Одаенатустың шежіресі Пальмирадағы тас блоктан белгілі, онда қабірдің салынуы және құрылысшының шежіресі жазылған қабірлік жазу бар: Одаенатус, Хайранның ұлы, Вахб Алаттың ұлы, Насордың ұлы. Раббилік дереккөздерде Одаенатус "Папа бен Насор" (Насордың ұлы Папа) деп аталады; "Папа" есімінің мағынасы және Одаенатус оны қалай иеленгені белгісіз. Патшаның тегі араб және арамей тайпаларынан шыққан: оның аты, әкесі Хайран және атасы Вахб Алат араб тілінде, ал арғы атасы Насор арамей тілінде. Насор Одаенатустың арғы атасының әкесі емес, одан да алысқан атасы болуы мүмкін; археолог Франк Эдвард Браун Насорды Одаенатустың бес атасы деп есептеген. Бұл кейбір ғалымдарды, мысалы, Лизбет Сосс Фрид пен Хавьер Тейксидорды, отбасының шығу тегі арамейлік деп санауға итермеледі. Шындығында, Пальмира халқы араб және арамей тайпаларының бірігуінен пайда болған, олардың бірдей санасы болған; олар пальмирендер ретінде ойлаған және әрекет еткен. V ғасырдың тарихшысы Зосим Одаенатустың "даңқты ата-бабалардан" тарағанын айтқан, бірақ Пальмирадағы отбасының мәртебесі күмәнді; олар, мүмкін, бай саудагерлер тобының бір бөлігі болған. Сонымен қатар, отбасы Пальмира керуендеріне жер иелері және демеушілер ретінде байлық жинаған тайпа басшыларына тиесілі болуы мүмкін. Тарихшылар Франц Альтейм мен Рут Штиль Одаенатустың 220 жылдан кейін агрессивті Сасанид әулетінен Евфрат өзенінің шығысынан қуылған бедуиндердің жаңа элитасының бір бөлігі болғанын болжады. Алайда, Одаенатус қаланың жоғарғы сыныбына жататын отбасыдан шыққандығы белгілі; Дура-Европоста 159/158 жылдары (Селеукид дәуірінің 470 жылы) Хайранның ұлы Маликоның ұлы Насордың ұлы Хайран бұл жұмысты тапсырған. Бұл Хайран Дура-Европостағы Пальмира сауда колониясының басшысы болған болуы мүмкін және Одаенатуспен бір отбасынан шыққан болуы мүмкін. Браунның айтуынша, Насор есімінің Дура-Европоста да, Пальмирада да кездесуіне байланысты (ол жерде бұл сирек есім), Одаенатус пен Хайран Маликоның ұлы бір отбасынан шыққан болуы мүмкін. Одаенатустың нақты бейнесі табылған жоқ, сондықтан оның сыртқы келбеті туралы мәлімет жоқ; Одаенатус деп саналатын барлық мүсіндерде олардың кімді бейнелейтінін растайтын жазулар жоқ. Пальмирадан алынған екі бас мүсіні, біреуі Нью-Карлсберг Глиптотекасында, екіншісі Стамбулдағы Археологиялық мұражайда сақталады, археолог де Одаенатустың монументалдығы мен патшалық стиліне байланысты бейнелегенін айтқан. Академиялық консенсус Ингольттың пікірін қолдамайды, және ол патшаға жатқызған бас екінші ғасырдың соңына жатуы мүмкін. Керісінше, біреуі Пальмира тәжі киген, екіншісі грек патшалық диадемасын киген ер адамды бейнелейтін екі мәрмәр бас мүсіні патшаның бейнесі болуы мүмкін. Сонымен қатар, сақалды, диадема киген ер адамды бейнелейтін Пальмира балшық тасшасы патшаның портреті болуы мүмкін.

Оденатус І

Оденатустың қабіріндегі зират жазуына негізделген дәстүрлі зерттеулер, құрылысшының патшаның атасы болғанын есептеді және оған "Оденатус I" деген атау берілді. Патша Оденатустың әкесі Хайран есімді, және оның аты көптеген жазбаларда кездеседі. 251 жылы жазылған бір жазуда Пальмираның расы ("билеушісі") Хайран, Оденатустың ұлы деп көрсетілген, және ол Оденатус I-нің ұлы деп есептелді. 1980 жылдарға дейін патша Оденатусты растайтын ең ерте жазу 257 жылға жатты, бұл дәстүрлі зерттеушілерді Хайранның, Пальмираның расы, патшаның әкесі болғанына, ал Оденатус I оның әкесі болғанына сендірді. Бірақ, 1985 жылы археолог Майкл Гавликовски жариялаған және 252 жылға жатқан жазуда патша Оденатус расы ретінде көрсетілген, сондай-ақ зират жазуындағыдай тегілдік көрсетілген. Бұл патша Оденатустың әкесі Вахб Алат екенін растайды; демек, ол Оденатустың (I) ұлы Хайранның ұлы бола алмайды. Осылайша, "Оденатус I" дегеннің бар болғаны жоққа шығарылды және қабірді салған Оденатус патша болғаны анық. 251 жылғы жазудағы Хайран расы, Оденатустың үлкен ұлы және оның серігі, ханзада Хайран I-мен бір адам.

Көтеріліңіз

Пальмира Рим империясының дербес қаласы болды, Римге бағынышты және Сирия Финикия провинциясының құрамына кірді. Оденатус аристократиялық отбасынан тегін шығарған, бірақ қала кеңеспен басқарылғандықтан және мұрагерлік монархия дәстүрі болмағандықтан, ол патшалық әулеттен емес еді. Палмирин армиясының көп бөлігі бірнеше генералдардың басқаруында орталықтандырылмаған, алайда 224 жылы Сасани империясының күшеуі және оның шапқындары, Палмирин саудасына зиян келтіргенімен қатар, Рим империясының әлсіреуі Палмирин кеңесін қалаға жетекші сайлауға итермеледі, оның міндеті – күшейтілген армияны басқару болды.

Пальмираның Расы

Рим императоры Гордиан III 244 жылы Парсыға қарсы жорық кезінде қайтыс болды, және бұл Пальмираны қорғау үшін лорд сайлануына себеп болған оқиға болуы мүмкін: Оденатус. Оның билігіне келуін тарихшы Удо Хартманның пікірінше, Оденатустың сәтті әскери немесе керуен басшысы болуымен түсіндіруге болады, сондай-ақ оның қаланың ең ықпалды отбасыларының бірінен тарағандығы да себеп болуы мүмкін. Оденатустың лордтық атағы палмирен тілінде "рас", ал грек тілінде "экзарх" деп аталды, бұл Пальмирадан табылған екі тілді жазбаларда көрсетілген. "Рас" атағы иесіне Сасанидтердің қаупіне қарсы тиімді күресуге мүмкіндік берді, себебі ол оған жоғары азаматтық және әскери билікті берді. Күні белгісіз жазбада Оденатус "рас" деп аталған және "Огейлу, Маккай Хаддудан Хадданың ұлы" атты пальмирен азаматы оған тақ сыйлағаны жазылған, бұл Оденатустың атағының жоғары мәртебесін растайды. Оденатусқа арналған лауазым жаңадан құрылды, ол Рим империясында кең таралған атақ емес және Пальмира үкіметінің дәстүріне жатпады. 251 жылғы жазбада көрсетілгендей, Хайран I әкесімен бірге тең лордтыққа көтерілді. 240-шы жылдары Оденатус Пальмира армиясын күшейтіп, шөлдегі көшпелілерді жалдап, Пальмираның ауыр атты әскерінің (клибанарийлер) санын арттырды. 252 жылы парсы императоры Шапур I шығыстағы рим провинцияларына толыққанды шабуыл жасады. Шабуылдың екінші кезеңінде Шапур I Сирияның дәстүрлі астанасы Оронт өзеніндегі Антиохияны басып алды және оңтүстікке қарай жылжыды, бірақ 253 жылы Емесадан шыққан дворян Уран Антонинус оның жолын тоқтатты. 253 жылғы оқиғалар VI ғасыр тарихшысы Иоанн Малаланың еңбектерінде айтылған. Ол сонымен қатар Ефрат өзенінің жанында шегініп келе жатқан Шапур I-ге жеңіліс тапқан "Энатус" есімді көшбасшы туралы да мәлімдеді. "Энатус", басып айтқанда, Оденатус болған болуы мүмкін. Малаланың баяндамасы Оденатустың 253 жылы парсыларды жеңгенін көрсетсе де, Пальмира көшбасшысы Шапур I-мен 260 жылға дейін қақтығысқа түскеніне ешқандай дәлел жоқ. Малаланың баяндамасы Оденатустың 260 жылғы болашақ әрекеттерін 253 жылғы оқиғалармен шатастырған сияқты. Шапур I 253 жылы Анадағы және 256 жылы Дура-Европостағы колонияларын қоса алғанда, Евфрат бойындағы Пальмира сауда ошақтарын жойды. VI ғасыр тарихшысы Петр Патрикий Оденатустың Пальмира мүдделерін талқылау үшін Шапур I-ге ұсыныс жасағанын, бірақ оның қабылдамағанын және парсыларға жіберілген сыйлықтар өзенге лақтырылғанын жазды. Келіссөздерге қатысқан уақыт әлі де даулы: кейбір ғалымдар, соның ішінде Джон Ф. Дринкуотер, оқиғаны 253 жылға жатқызады, ал басқалары, мысалы, Аларик Уотсон, Дура-Европостың қирауынан кейін, 256 жылға жатқызады.

Сирияның әміршісі Фенике

257 жылдың соңы немесе 258 жылдың басында жасалған бірнеше жазуларда Оденатус грек тіліндегі ὁ λαμπρότατος ὑπατικός (ho lamprótatos hupatikós; Consularis) атағын алып жүргені көрсетілген. Бұл атақ әдетте консулдық лауазымда болған римдік сенаторларға берілетін. Аталған атақ Оденатустың мерзімі көрсетілмеген қабір тасында да айтылады, ал Хайран I 251 жылғы жазуда осы атақпен есімдерін табады. Оденатустың осы лауазымға қашан көтерілгені туралы ғалымдардың пікірлері әртүрлі. Гауликовский мен тіл білімі маманы Жан Старки сенаторлық шен растың (ras) лауазымын алуға дейін болғанын айтады. Хартманн Оденатус 240 жылдары рас, ал 250 жылы сенатор болды деген тұжырымға келді. Тағы бір мүмкіндік – сенаторлық шен мен билік бір уақытта болған болуы мүмкін: Оденатус Гордианның қайтысынан кейін рас болып таңдалды, сосын император Филипп Араб парсылармен бейбіт келісімге келгеннен кейін, император Оденатустың билігін бекітіп, Пальмираның бағыныштылығын сақтау үшін сенатқа қабылдады. Clarissimus consularis атағы – құрмет белгісі ғана болуы немесе Оденатус Финикияның легаты ретінде тағайындалғанын көрсететін белгі болуы мүмкін. Дегенмен, бұл атақ (ὁ λαμπρότατος ὑπατικός) Сирияда провинциялық губернаторды білдіру үшін де қолданылған, ал археолог Уильям Уоддингтон Оденатус Финикияның губернаторы болғанын болжайды. Оденатусты консул деп атаған бес жазу 569 СЕ (258 жыл) мерзіміне сәйкес келеді, сол кезде Финикияда губернатор болмаған, бұл Оденатустың губернаторлық жылдары екенін көрсетеді. Финикияның астанасы Тирде мәрмәр тақтада «Ең көрнекті Септимий Оденатусқа. Септимийдің Тир колониясы» деген жазу табылды. Бұл жазудың мерзімі көрсетілмеген, егер ол 257 жылдан кейін жасалса, онда Оденатус провинцияның губернаторы болып тағайындалғанын көрсетеді. Бұл болжамдарды дәлелдеу мүмкін емес, бірақ губернатор ретінде Оденатус провинциядағы легион командирлері мен провинциялық шенеуніктерден жоғары билікке ие болған болар еді, бұл оны провинциядағы рим әскерлерінің бас қолбасшысы ететін еді. Қалай болғанда да, 258 жылдан бастап Оденатус өзінің беделін нығайтып, аймақтағы саяси ықпалын кеңейтті. 260 жылға қарай Оденатус Эдесса шайқасынан кейін Рим шығысын бейбіттендіруге қажетті лауазым, сенім және билікке ие болды.

Билік

Шапур І-нің үшінші жорығына қарсы рим императоры Валериан парсы монархына қарсы жорыққа шықты, бірақ 260 жылдың көктемінің соңында Эдесса маңында жеңіліп, тұтқынға алынды. Персия императоры содан кейін Каппадокия мен Киликияны қиратты және Оронт өзеніндегі Антиохияны басып алғанын мәлімдеді. Осы жағдайды пайдаланып, императорлық қазынаның басшысы Фулвий Макриан 260 жылдың тамызында өз ұлдары Киет пен Кіші Макрианды Валерианның ұлы Галлиенге қарсы бірлескен императорлар деп жариялады. Фулвий Макриан Оронт өзеніндегі Антиохияны өзінің орталығы етіп алып, Шапур І-ге қарсылықты ұйымдастырды; ол өзінің преториан префекті Балистаны Анатолияға жіберді. Шапур І Себаст аймағындағы Помпеополисте жеңіліске ұшырады, бұл парсыларды Киликиядан шығуға мәжбүр етті, ал Балиста Оронт өзеніндегі Антиохияға қайтып келді. Балистаның жеңісі толық болған жоқ: Шапур І Киликияның шығысына шегінді, бірақ парсы әскерлері оны оккупациялауын жалғастырды. Балистаның Сирияға оралуын пайдаланып, парсы әскері Анатолияға қарай батысқа аттанды. "Август тарихы" бойынша, Эдессадағы римдіктердің жеңілісі туралы хабар Пальмираға жеткеннен кейін Оденатус Пальмираның патшасы деп жарияланды. Оденатус Фулвий Макрианмен байланысқа шыққан-шықпағаны белгісіз, және оның одан бұйрық алғанына ешқандай дәлел жоқ.

260 жылғы парсы соғысы және Сирияны бейбіт ету

Оденатус палмирлік әскерді және сириялық шаруаларды жинап, Персияға қайтып келе жатқан парсы императорымен кездесу үшін солтүстікке қарай жорық жасады. 260 жылдың жаз соңында Палмир монархы Эвфрат өзенінің батысында, Самосата мен Зейгма арасында шегініп келе жатқан парсы әскеріне шабуыл жасады. Ол парсыларды жеңіп, Шапур I-ді Сирия провинциясынан қуды. 261 жылдың басында Фулвий Макриан Кіші Макрианмен бірге Еуропаға аттанды, ал Киет пен Балистаны Эмесада қалдырды. Оденатус осы оқиға кезінде қайда болғаны белгісіз; ол әскерді шекара бойындағы бекіністерге орналастырған немесе оны астанасына қайтарған болуы мүмкін. Палмир монархы жағдай түсінікті болғанша күткендей, Фулвий Макрианға да, Галлиенге де адалдық көрсете алмады. 261 жылдың көктемінде Фулвий Макриан Балқанға келді, бірақ жеңіліп, Кіші Макрианмен бірге қаза тапты; Оденатус, Галлиеннің соңында жеңіске жететіні анық болғанда, императордың жағына шығып, Киет пен Балиста тұрған Эмесаға қарай жорық жасады. Эмеса тұрғындары Оденатус қалаға жақындағанда Киетті өлтірді, ал Балиста 261 жылдың күзінде патша тарапынан тұтқындалып, жазаланды.

Шығыс билеушісі

Одаенатус әміршілерді жойғаннан кейін Шығыс Римнің ең күшті басшысы болды. Ол императордың көптеген атақтарын алды, бірақ бұл құрметтер ғалымдар арасында даулы: Dux Romanorum (римдіктердің қолбасшысы) Оденатусқа, мүмкін, шығыстағы парсыларға қарсы күштердің бас қолбасшысы ретіндегі лауазымын мойындау үшін берілді; оны Оденатустың ұлы және мұрагері Вабалатус мұра етті. Corrector totius orientis (Барлық Шығыстың тәртіпке келтірушісі): қазіргі ғалымдар оның осы атақты алғанын қабылдайды. Бұл лауазымға римдік әскердің жалпы басқаруы және өз аймағындағы провинциялық әміршілерге билік ету кірді. Оденатустың өмірінде осы атақ туралы ешқандай мәлімет жоқ. Патшаның титулға ие екендігіне дәлел ретінде Палмиредегі екі жазу бар: біреуі оны Шығыстың MTQNNʿы деп сипаттайды (семит түбірінен алынған TQN, яғни тәртіпке келтіру); ал екіншісі оның мұрагері Вабалатусты сол атақпен сипаттайды, бірақ MTQNNʿ орнына PNRTTʿ сөзін қолданады. Дегенмен, бұл лауазым қандай билік береді деген мәселе кеңінен талқыланады. Проблема MTQNNʿ сөзінен туындайды; оның нақты мағынасы белгісіз. Бұл сөз латын тілінде corrector деп аударылады, бірақ "restitutor" (қайта жаңғыртушы) деген тағы бір мүмкін аударма бар; соңғы атақ Рим аумақтарынан жауларды қуған үшін иесін мақтауға арналған құрметті атақ болды. Алайда, Вабалатустың жазуы нақтырақ, себебі PNRTTʿ сөзі пальмирендік сөз емес, грек термині Epanorthotes-тің тікелей пальмирендік аудармасы, ол әдетте corrector-ға тең. Тарихшы Дэвид Поттердің айтуынша, Вабалатус әкесінің дәл сол атақтарын мұра еткен. Хартманн грек сөзінің тікелей пальмирендік тілге аударылғанын және пальмирендік баламасы да сонымен бір мағынаны білдіргенін атап көрсетеді. Оденатусқа арналған жазу пальмирендік баламаны қолдануы мүмкін, ал Вабалатустың жазуы тікелей аударма болуы мүмкін. Оденатустың corrector болғанына сену қиын. Imperator totius orientis (Барлық Шығыстың бас қолбасшысы): тек Август тарихында Оденатусқа осы атақ берілгені айтылады; сол дереккөзде ол парсыларды жеңгеннен кейін Август немесе императордың серігі болғаны да мәлімделеді. Ғалымдар екі талапты да жоққа шығарады. Оденатус әскерлері тарапынан император деп жарияланған көрінеді, бұл әдетте Рим императорына арналған құрметті сәлемдесу болды; бұл жағдай Август тарихындағы қате хабарламаларды түсіндіруі мүмкін. Атақтарына қарамастан, Оденатус Рим Шығысын Галлиеннің мақұлдауымен басқарды, ол Оденатустың өзіне қол жеткізген мәртебесін ресми түрде бекітуден басқа шара көре алмады және оның формальды адалдығына қанағаттанды. Оденатустың билігі солтүстіктегі Понт жағалауынан оңтүстіктегі Палестинаға дейін созылды. Бұл аймаққа Сирия, Финикия, Палестина, Арабия, Анатолияның шығыс аймақтары және 262 жылғы жорықтан кейін Осроин және Месопотамия кірді.

Персияға қарсы алғашқы жорық 262

Мүмкін, Палмирен сауда орталықтарының қиратылуына кек қайтару және Шапур I-нің болашақ шабуылдарын тоқтату ниетімен Оденатус парсыларға қарсы жорыққа шықты. Фулвий Макрианның бүлігін басу Галлиенді Палмирен монархына Персиядағы соғысты тапсыруға итермелеген болуы мүмкін, және Оденатустың әскерінің құрамында римдік сарбаздар да болды. 262 жылдың көктемінде патша солтүстікке қарай, оккупацияланған Рим провинциясы Месопотамияға аттанып, парсы гарнизондарын ығыстырып, Эдесса мен Карраны қайта басып алды. Алғашқы шабуыл Нисибиске бағытталды, Оденатус оны қайтарып алды, бірақ тұрғындары парсы оккупациясына көңіл білдіргендіктен, қаланы тонады. Сәл уақыттан кейін ол Персия астанасы Ктесифонның батысында орналасқан Нехардея яһуди қаласын қиратты, өйткені Месопотамиядағы яһудилер Шапур I-ге адал деп есептеді. 262 жылдың соңында немесе 263 жылдың басында Оденатус парсы астанасының қабырғалары алдында тұрды. Оденатустың Пальмирадан Ктесифонға дейінгі нақты маршруты әлі де белгісіз, бірақ бұл маршрут 363 жылы Персияға қарсы жорығы кезінде император Юлиан таңдаған маршрутқа ұқсас болуы мүмкін. Егер ол осы маршрутты қолданған болса, Оденатус Зеугмадан Эвфратты кесіп өтіп, содан кейін Эдессаға, Карраға, одан кейін Нисибиске қарай бағытталған болар еді. Онда ол Хабур өзенінің бойымен оңтүстікке қарай Евфрат аңғарына дейін түсіп, содан кейін өзеннің сол жағалауымен Нехардеяға қарай жол тартқан болар еді. Содан кейін ол Сасанидтер провинциясы Асористанға еніп, патшалық каналы Наармалча бойымен Тигрге қарай жорық жасады, онда парсы астанасы орналасқан. Ктесифонға жеткен соң Оденатус бірден парсы патшаларының қыстақ резиденциясын қоршауға алды; парсы әскерлерімен болған бірнеше шайқастар кезінде айналасындағы аймақтар ауыр зақымдарға ұшырады. Қала тұрып берді және жау территориясындағы шайқастың логистикалық қиындықтары, мүмкін, палмирендіктерді қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті. Оденатус көптеген тұтқындар мен олжамен бірге Эвфрат бойымен солтүстікке қарай жол тартты. Бұл жорық 252 жылы Шапур I-нің басып кіруінен бері оккупацияланған Рим жерлерін толыққанды қайтаруға әкелді: Осроена және Месопотамия. Алайда, Дура Европ және Кирсецийдің оңтүстігіндегі, мысалы, Ана сияқты басқа Палмирен бекеттері қайта құрылмады. Оденатус тұтқындарды Римге жіберді, ал 263 жылдың соңында Галлиен Persicus maximus ("Персиядағы ұлы жеңімпаз") атағын алды және Римде жеңіс тойын өткізді.

Шығыс патшаларының патшасы

263 жылы Оденатус қайтып келгеннен кейін Шығыс патшаларының патшасы атағын алды (Mlk Mlk dy Mdnh) және оның ұлы Иродианды (Хайран I) бірге патшалардың патшасы ретінде таққа отырғызды. Пальмираның дуумвирі (магистраты) Септимий Ворд пен патшайымның прокуроры (қазынашысы) Юлий Аврелийдің ұйымдастыруымен Иродианның тәж киюіне арнап мүсін орнатылды. Грек тілінде жазылған бағыштаманың күні белгісіз, бірақ Септимий Ворд 263 және 264 жылдар аралығында дуумвир болған. Осыған орай, тәж кию рәсімі шамамен 263 жылы өткен. Оденатус патшалардың патшасы атағын алғанын растайтын заманауи деректер жоқ; Оденатустың осы атағымен байланысты барлық нақты даталанған жазулар оның өлімінен кейін жасалды, соның ішінде 271 жылға жататыны да бар. Дегенмен, Иродиан әкесімен бірге қайтыс болды және ол әкесінің өмір сүру кезеңінде тікелей «Патшалардың патшасы» ретінде танылғандықтан, Оденатус ұлы патшалардың патшасы болғанда қарапайым патша болған деген ойға келмейді. Диоклетианның Пальмирен лагерінде қайта пайдаланылған тастан табылған, грек тілінде жазылған және түсіну қиын жазуда Оденатус «Патшалардың патшасы» (Rex regum) деп аталған, және бұл оның өмір сүру кезеңінде жасалған болуы мүмкін. Тәж кию рәсімі Оронт өзенінің жанында өтті, бұл Сирияның астанасы Оронт өзеніндегі Антиохияда өткен шараны көрсетеді. Бұл атақ Шығыста заңдылықтың символы болды, ол алғаш Ассириялықтар, содан кейін Ахеменидтер қолданды, олар оны барлық басқа билеушілерге қарағанда өздерінің жоғарылығын көрсету үшін пайдаланды; кейін Парфян монархтары оны өздерінің жаулап алуларын заңды ету үшін қабылдады. Сасанидтердің алғашқы монархы Ардашир I парфяндықтарға қарсы жеңісінен кейін осы атақты қабылдады. Оденатустың ұлы диадема және тиарамен тәж киді; Антиохияны Оронт өзенінде таңдау, Пальмира монархтарының бұрын Сирия мен Месопотамияны бақылаған Селевкидтер мен Иран билеушілерінің мұрагерлері екенін көрсету мақсатында болған болуы мүмкін.

Риммен қарым-қатынасы

Оденатустың билікке келуін және Риммен арадағы күрделі қарым-қатынасын зерттеген тарихшы Гэри Янг «ондай жағдайда қандай да бір реттелік пен қалыптылық іздеудің мүлдем мәні жоқ» деген қорытындыға келді. Іс жүзінде Пальмира Римнің одақтас патшалығына айналды, бірақ заң жүзінде империяның бір бөлігі болып қалды. «Патшалардың патшасы» деген атақ, мүмкін, Рим императорына емес, Шапур I-ге бағытталған; Оденатус өзінің парсы монархы емес, Шығыстың заңды патшасы екенін жариялаған. Кейбір тарихшылар, мысалы Дринкуотер, Оденатустың ниетіне күмән келтіреді, ол Шапур I-мен келіссөздер жүргізуді Оденатустың билікке ұмтылуымен байланыстырады. Дегенмен, осы кезеңдегі қалыпты жағдайдан өзгеше, қуатты генералдар жиі өздерін император деп жариялағанда, Оденатус Галлиеннің тағын басып алуға тырыспады. Оденатус пен императордың арақатынасын екі түрлі көзқарас тұрғысынан қарастыру керек: римдік және сириялық. Римде императордың императорлық отбасынан тыс адамға кең өкілеттік беруі мәселе болып саналмады, мұндай билік Август заманынан бері бірнеше рет берілген. Сириялық көзқарас басқаша болды: Поттердің сөзіне сүйенсек, Оронт тауындағы Иродианның тәж киюіне арналған жазу «Пальмираның Сириядағы патшалыққа деген талабын» және Оденатус билік кезінде оны бақылауын білдіреді. Орталық үкімет мұндай талаптарға қалай қарағаны белгісіз, бірақ Галлиеннің Пальмиралықтардың түсінігін мойындағаны күмәнді. Рим империясының иерархиялық жүйесінде вассал патшаның «патшалардың патшасы» атағын қолдануы, ол императордың теңдесі екенін немесе вассалдық байланыстардың үзілгенін білдірмейді. Мұндай әртүрлі түсініктер ақырында Рим мен Пальмира арасындағы қақтығысқа, Зенобия билік кезінде болған қақтығысқа әкелді. Ол күйеуінің римдік лауазымдарын мұралық және тәуелсіз билік белгісі деп есептеді. Патша Шығыс Римді тиімді басқарды, онда оның әскери билігі абсолютті болды. Оденатус Галлиеннің провинциялық губернаторларды тағайындау құқығын құрметтеді, бірақ қарсылықтарға жылдам араша түсті: әдетте алтыншы ғасырдың тарихшысы Эвстатий Эпифаниялық немесе Петр Патрициймен байланыстырылатын де, Кирин (немесе Квирин) туралы әңгіме айтылады. Ол Оденатустың парсы шекарасы үстіндегі билігіне наразылық білдірген римдік шенеунік болды және патша оны дереу жазалап өлімге кестірді. Жалпы, Оденатустың әрекеттері тек өзінің және Пальмираның мүдделерімен байланысты болды. Оның Галлиенді қолдауы және римдік атақтары Пальмиралықтардың күш негізін және оның әскерлерінің жергілікті шығу тегін жасырмады, 260 жылы императордың көмегін күтпеу туралы шешімі сияқты. Уотсон айтқандай, Оденатустың мәртебесі «күшті тәуелді, тәуелсіз вассал патша және бәсекелес императордың арасындағы бір нәрсе» болған сияқты.

Әкімшілік және патшалық имидж

Оденатус өзін егемен монарх ретінде ұстады; Пальмира патшалығынан тыс, ол Римнің шығыс провинцияларының провинциялық губернаторларына қатысты толық әкімшілік және әскери билікке ие болды. Пальмира ішінде Рим провинциялық шенеунігінің ешқандай билігі болған жоқ; патша үкіметті пальмирендіктермен толтырды. Ирандықтардың үкіметті отбасылық іске айналдыру дәстүріне ұқсас, Оденатус өзінің жеке gentilicium-ін (Septimius) өзінің бас генералдары мен Zabdas, Zabbai және Worod сияқты лауазымды тұлғаларына берді. Оденатус билік еткен кезде пальмирендік конституциялық институттардың көпшілігі әдеттегідей жұмыс істеді; ол көптеген азаматтық мекемелерді сақтап қалды, бірақ соңғы магистраттар 264 жылы сайланды, ал пальмирендік кеңес сол жылдан кейін тіркелмеді. Осы жылдан кейін патша Пальмира қаласына Септимий Вордты губернатор етіп тағайындады, ол Оденатус жорыққа шыққанда вице-король міндетін де атқарды. Иродианды бейнелейтін қорғасын белгіде ол парфян монархтарының тәжіндей пішінделген тіяра тәжін кигені көрсетілген, демек, бұл Оденатустың тәжі болуы керек; осы бейнелердің үйлесімі, «Патшалардың патшасы» атағымен бірге, Оденатус өзін сасанилердің қарсыласы және оларға қарсы аймақтың қорғаушысы деп санағанын көрсетеді. Көптеген зиялылар Пальмираға қоныс аударып, патшаның қамқорлығын алды; ең белгілісі Кассий Лонгин, ол 260-шы жылдары келген болуы мүмкін. Оденатус жергілікті жазушыларды өзінің билігін насихаттауға ықпал еткен болуы мүмкін; он үшінші Сибилла оракулында, оқиғалардан кейін жазылған пайғамбарлықта былай делінген: «Содан кейін күн [яғни Оденатус] жіберген біреу келеді, ол күшті және қорқынышты арыстан, көп мөлшерде отты демдейді. Содан кейін ол ұятсыз батылдықпен ең үлкен жыртқыш аңды – улы, қорқынышты және көп ышқылыған [яғни Шапур I] жояды». Оденатустың билігі Сириядағы барлық топтарды қанағаттандырмады, ал оракулда патшаны мақтау Оденатустың қолдауын кеңейту мақсатындағы саяси түрде қолдау көрсетілген пропаганда болуы мүмкін. Пальмирендіктердің тағы бір жазушысы, Трапезундтық Никострат патшаның жорықтарына қатысып, Филипп Арабтан басталып, Оденатустың өліміне дейін созылған кезеңнің тарихын жазған болуы мүмкін. Поттердің сөзіне сүйенсек, Никостраттың жазғандары Оденатусты дәріптеу және оның Рим императорынан басымдығын көрсету үшін жазылған.