Кіріспе
Александр Хислоптың "Екі Вавилон" кітабы – 1853 жылы Шотландияның Пресвитериандық еркін шіркеуінің теологы Александр Хислоп (1807–65) жариялаған діни кітапша ретінде бастау алған кітап. Оның басты тақырыбы – Католик шіркеуінің Киелі кітапта сипатталған Апокалипсис Вавилоны екендігін дәлелдеу. Кітап Аян кітабындағы бейне – алтын кәсе ұстаған әйел – символикасын терең зерттейді, сондай-ақ Рим шіркеуінің көптеген негізгі амалдары мен оның жалпы жұмыс істеу жолының (Modus Operandi) Киелі жазбаларда көрсетілмеген алдыңғы үлгілерден туындағандығын көрсетуге тырысады. Бұл кітапта қазіргі католик мерекелері, оның ішінде Рождество мен Пасха талданып, олардың тамырлары – ежелгі дінге тән мерекелерге барып тірелетіні айтылады. Сондай-ақ, көптеген қабылданған діни сенімдердің (мысалы, Исаның айқышқа міхталғаны) дұрыс болмауы мүмкін екенін көрсетуге ұмтылады. Хислоп ежелгі діннің егжей-тегжейлі салыстыруын ұсынады, ол Бабылда (Киелі кітаптағы патша Нимрод пен оның әйелі Семирамиданың) құрылғаны айтылады. Бұл үшін түрлі тарихи және діни дереккөздерге сүйене отырып, қазіргі Папалық пен Католик шіркеуінің бірінші ғасырдағы елші Пауыл (алғашқы христиан шіркеуіне еніп жатқан жамандық туралы айтқан кезде) және Аян кітабының авторы көрсеткен Вавилонмен бірдей екенін көрсетуге тырысады. Көптеген қазіргі ғалымдар кітаптағы дәлелдерді қате деп, Вавилон дінін дұрыс түсінбегендіктен мойындамайды, бірақ оның кейбір түрлері кейбір евангелистік протестанттардың арасында қабылданған.
The Two Babylons, subtitled Romanism and its Origins, is a book that started out as a religious pamphlet published in 1853 by the Presbyterian Free Church of Scotland theologian Alexander Hislop (1807–65). Its central theme is the argument that the Catholic Church is the Babylon of the Apocalypse which is described in the Bible. The book delves into the symbolism of the image which is described in the Book of Revelation – the woman with the golden cup – and it also attempts to prove that many of the fundamental practices of the Church of Rome, and its Modus Operandi in general, stem from non scriptural precedents. It analyzes modern Catholic holidays, including Christmas and Easter, and attempts to trace their roots back to pagan festivals. It also attempts to show that many other accepted doctrines (such as Jesus' crucifixion on a Cross) may not be correct. Hislop provides a detailed comparison of the ancient religion which was established in Babylon (allegedly by the Biblical king Nimrod and his wife, Semiramis) by drawing on a variety of historical and religious sources, in order to show that the modern Papacy and the Catholic Church are the same system as the Babylon that was mentioned by the apostle Paul in the first century (when he commented on the iniquity that was already creeping into the 1st century Christian church) and the author of Revelation. Most modern scholars have rejected the book's arguments as erroneous and based on a flawed understanding of the Babylonian religion, but variations of them are accepted among some groups of evangelical Protestants.
Жариялану тарихы
Кітап 1858 жылы кеңейтіліп, көптеген басылымдары жарық көрді. 1862 жылы 3-ші басылымы, 1871 жылы 7-ші басылымы жарық көрді (осылайша, автордың қайтысынан кейін небәрі алты жыл өткен соң, қатарынан төрт қайтыс болғаннан кейінгі басылымдар жарық көрді), ал 1903 жылы халыққа кең таралған басылым жарық көрді.
Сипаттама
Хислоп 19 ғасырда кең таралған гипердиффузионизмнің панвавилондық мектебіне сүйене отырып, классикалық және Ежелгі Таяу Шығыс өркениетінің Вавилоннан шабыт алғанын айтады. Осыдан ол, Ежелгі дәуірдегі құпия діндердің, шын мәнінде, Вавилон мұнарасында құрылған бір ежелгі діннің тармақтары болғаны туралы тұжырым жасайды. Панвавилонизм 20 ғасыр ғалымдары тарапынан жалған тарихқа жатқызылған. Хислоптың көптеген еңбектері аңызға айналған Нинус пен оның жартылай тарихи әйелі Семирамисті, Киелі кітаптағы Нимродпен, оның әйелі және ұлы ретінде, сондай-ақ олардың туған ұлы Таммузбен байланыстырады. Ежелгі Таяу Шығыстың эллиндік тарихшылары, ежелгі патшалардың істері туралы шағын естеліктерін жинақтап, оларды одан да күшті болған аңыздағы тұлғаларға айналдырды. Ассирияда олар Ниневияның негізін қалаушы Нинус деген есімді ойлап тапты, ол Парсы империясының ең үлкен кезеңіндегідей империяны 52 жыл бойы басқарды деп есептелінеді. Нинус әйелі Семирамида, б.з.д. 811 жылдан бастап Жаңа Ассирия империясының регенті болған тарихи тұлға Шаммураматтың өңделген түрі болды. Хислоп Нинусты тарихи тұлға ретінде қарастырады және оны Киелі кітаптағы Нимродпен байланыстырады, бірақ ол бұл тұжырымды бірінші болып айтқан жоқ. Климент әдебиеті осы байланысты 4 ғасырда жасаған. Орта ғасырлар бойында Нинус жалған құдайларға табынудың авторы болды деген кең таралған сенім болды, және Хислоп осы идеяны анық пайдаланды. Алайда, Хислоп Ежелгі Таяу Шығыстың тарихи жазбалары толыққанды түрде зерттелгенге дейін жазған, бұл одан кейінгі онжылдықтарда Нинус сияқты тұлғаның бар болғандығына күмән тудырды, ал ол сілтеме жасаған грек авторларының бұл мәселеде сенімділігі төмен болды. "Екі Вавилон" Остин Генри Лейардтың 1851 жылы ғана ашылған Ниневиядағы қазбалары туралы жарияланымдарына көп сүйенеді. Бұл оның еңбегін жарияланған кезде жақсы зерттелгендей көрінуіне себеп болды. Мысалы, Хислоп Пасха атауын финикиялық құдайдың күші Астартемен байланыстырды, Лейардтың Астартенің ассириялық аты Иштарды жақында жариялағандығын сілтеме жасай отырып, оны Пасхамен "бірдей" деп есептеді. Хислоптың Пасха Иштардан шыққан деген тұжырымы тарихи тіл білімінде қабылданбады және ол халықтық этимологияның мысалы болып табылады. Тіл білімі мамандары Пасха сөзін ежелгі ағылшын тіліндегі Эостре есімді батыс германдық құдайдың атынан шығарды. Эостре протогермандық құдайдың аты *austrōn-нан шыққан, оның аты өз кезегінде протоиндоевропалық құдайдан және таң шапағының бейнесінен (протоиндоевропалық *aus түбірінен, яғни 'жарық беру' және осылайша 'таң, шығыс') алынған. *h₂ewsṓs-тен дамыған басқа таңғы құдайлар арасында латын Аврорасы, Ежелгі грек Эос және Веда санскритінің Ушасы бар. Алайда, Иштармен ешқандай байланысы жоқ. Иштар - этимологиясы белгісіз семит аты, мүмкін Ассириямен бірдей түбірден шыққан, немесе семит тілінде "суару" деген мағынаны білдіретін сөзден алынған. Хислоп соңында католик доктриналарын Нимродқа табынуға дейін іздеуге талпынды, католик шіркеуі Аян кітабындағы Вавилонның бәрісін бейнелейтінін және "Папаның өзі Бельшацзардың тікелей және заңды өкілі" екенін мәлімдеді. Ол Исаның есімінің алғашқы үш грек әрпінен - IHS христограммасының латын әріптері Изида, Хорус және Себті білдіретінін айтты.
Талдау
1871 жылы жарық көрген 7-ші басылымның редакторының жазбасында "біз білетіндей, ешкім де мұқабадағы сенімсіз жаңалықты қолдау үшін келтірілген тарихи дәлелдердің дұрыстығына күмән келтіруге батылмаған" деп айтылған. Бірақ содан бері Хислоптың айтқандарының дұрыстығына көптеген адамдар күмән келтірді. Мысалы, Лестер Л. Грэбб Хислоптың барлық аргументтері, әсіресе Нинус пен Нимродты байланыстыруы, тарихи Вавилон мен оның дінін түсінбеушілікке негізделгенін көрсетті. Хислоптың еңбегі көптеген сілтемелермен толықталған болса да, кейбір зерттеушілер (әсіресе Ральф Вудроу) құжатта көптеген қате түсініктер, жалғандықтар, логикалық қателіктер, негізсіз қастандық теориялары және маңызды фактілік қателер бар екенін мәлімдеді.
Ықпал
Кейбір фундаменталистік протестанттар Хислоптың кітабын Рим-католик шіркеуінің ежелгі Вавилон дінінің жалғасы екендігінің дәлелі деп әлі де санайды. Ехоба куәгерлерінің "Қолажай" журналы 1980 жылдарға дейін осы кітаптан үзінділерді жиі жариялап тұрды. Кітаптың негізгі тезисі "Келісім", "Қылыш және Иенің қолы" сияқты расистік топтар мен басқа да маргиналды топтардың қастандық теорияларында маңызды орын алды. Католиктерге қарсы евангелистік баспагер Джек Чик кітапты мақұлдады, және оның дүкені оны әлі де сатады. Көптеген жетінші күндік адвентистер "Екі Бабыл" кітабын дереккөз ретінде пайдаланады. Мысалы, даулы Уолтер Вейт "Тамаша ашылулар" веб-сайтында жарияланған мақалаларын негіздеу үшін Хислоптың кітабынан жасаған қорытындыларды қолданады. Дегенмен, адвентистік "Spectrum" журналы Вейтті қастандық теориясын таратушы деп есептейді. Сонымен қатар, интернетте неопагандық және атеистік платформаларда кең таралған бейнежазбалар пайда болды, оларда Хислоптың Пасханың этимологиялық жағынан Иштардан шыққандығы туралы теориясы келтіріледі, сондай-ақ Иштардың символдары "қоян" және "жұмыртқа" деген жалған мәлімдемелер қосылған. Бұл пікірді Ричард Докинс Аң және Ғылым қоры да қолдады, бірақ кейіннен бұл талаптан бас тарды.