Кіріспе

Жеңіс күні (Бижой Дибош) – 1971 жылы Бангладеш азаттық соғысында Пәкістан қарулы күштерінің жеңілісіне және Бангладеш тәуелсіздігіне арналған, 16 желтоқсанда тойланатын Бангладештің ұлттық мерекесі. Бұл күн Пәкістанның капитуляция құжатын еске түсіреді, онда Пәкістан әскерлерінің қолбасшысы генерал ААК Ниязи Мукти Бахини және олардың үндістандық одақтастарына бас берді, осымен тоғыз айлық Бангладеш азаттық соғысы мен 1971 жылғы Бангладеш геноциді аяқталды және Шығыс Пәкістанның Бангладеш мемлекеті болып ресми түрде бөлінуі белгіленді. Бұл күн мен оқиға Үндістанда "Вижай Дивас" деп аталып, соғыста қаза болған бангладештіктерді құрметтеу мақсатында тойланады.

Тарих

1971 жылы Бангладеш тәуелсіз мемлекет болу үшін Пәкістанға қарсы Бангладеш Азаттық соғысын жүргізді, нәтижесінде Шығыс Пәкістан Пәкістан Ислам Республикасынан бөлініп, Бангладеш деп аталатын тәуелді мемлекет құрылды. Соғыс Шығыс Пәкістан мен Үндістанды Батыс Пәкістанға қарсы қойып, тоғыз айға созылды. 20 ғасырдағы ең қатал соғыстардың бірі болған ол, кең ауқымды қырқындарға, 10 миллионнан астам адамның босқындарға айналуына және Пәкістан қарулы күштерінің қолынан 3 миллион адамның қаза табуына әкеп соқты. 1971 жылдың 16 желтоқсанында Шығыс Пәкістанда орналасқан Пәкістан Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы генерал-лейтенант Әмір Абдулла Хан Ниязи капитуляция туралы құжатқа қол қойды. Капитуляция туралы құжат – Бангладеш Азаттық соғысында Пәкістанның Шығыс командованиесінің тапсырылуын қамтамасыз еткен және 1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысының Шығыс майданында аяқталуын белгілеген жазбаша келісім. 1971 жылдың 16 желтоқсанында капитуляция Дакадағы Рамна жарыс жолында болды. Генерал-лейтенант Әмір Абдулла Хан Ниязи және Үндістан мен Бангладеш күштерінің бірлескен қолбасшысы генерал-лейтенант Джагжит Сингх Аурора мыңдаған жанкүйерлердің арасында құжатқа қол қойды. Әуе коммодоры А. К. Хандкер, Бангладеш Қарулы Күштерінің бас қолбасшысының орынбасары, және Үндістанның Шығыс командованиесінің генерал-лейтенанты Дж. Ф. Р. Джейкоб капитуляцияның куәгерлері болды. Сондай-ақ, келісімге Пәкістанның Шығыс теңіз күштерінің қолбасшысы вице-адмирал Мұхаммад Шариф және Пәкістанның Шығыс әуе күштері командованиесінің авиация вице-маршалы Патрик Д. Каллахан да қол қойды. Бангладеш атынан әуе коммодоры А. К. Хандкер капитуляцияның куәгері болды. Үндістанның Шығыс командованиесі штабының бастығы лейтенант Дж. Ф. Р. Джейкоб, сондай-ақ Үндістанның теңіз және әуе күштерінің басқа да қолбасшылары куәгер ретінде қатысты. Аурора бір сөз айтпастан капитуляцияны қабылдады, ал жарыс жолындағы көпшілік нацистерге және Пәкістанға қарсы ұрандарды айқайлай бастады. 1996 жылы Бангладеш банкі Жеңіс күнінің күміс мерейтойын (25 жылдығын) еске алу үшін 10 такалық банкнота шығарды.

Бангладешті тану

Пәкістан қарулы күштерінің капитуляциясы Бангладеш азаттық соғысының аяқталуын және Бангладештің (кейіннен бір сөзге дейін қысқартылған) құрылуын білдірді. Көптеген Біріккен Ұлттар Ұйымының мүше елдері Бангладештің тәуелсіздігінен кейін бірнеше ай ішінде оны мойындады.

Мерекелік іс-шаралар

Жеңіс күні 1972 жылдан бері тойланып келеді. Бангладеш азаттық соғысы Бангладеште кино, әдебиет, мектептегі тарих сабақтары, бұқаралық ақпарат құралдары және өнер саласында маңызды тақырыпқа айналды. Мерекелеу рәсімі бірте-бірте бірнеше ұқсас элементтермен ерекшеленіп, қалыптасты: Ұлттық парад алаңында Бангладеш Қарулы Күштерінің әскери шеруі, салтанатты жиындар, сөздер, лекциялар, қабылдаулар және оттық шашу. Бангладештегі Жеңіс күні – халықтық мәдениеттің үлкен рөл атқаратын қуанышты мереке. Телевизия және радио арналары арнайы хабарлар мен патриоттық әндер таратады. Басты көшелер ұлттық тулармен безендіріледі. Әртүрлі саяси партиялар мен әлеуметтік-экономикалық ұйымдар осы күнді лайықты деңгейде атап өту үшін бағдарламалар ұйымдастырады, оның ішінде Дака облысының Савар ауданындағы ұлттық ескерткіш – "Жатио Смрити Судхо" кешеніне гүл қою және құрмет көрсету шаралары да бар.

Әскери парад

Күннің ең бастысы – Дака қаласының Ұлттық парад алаңында Бангладеш Қарулы күштерінің ұйымдастыруымен өтетін ұлттық мерекелік шеру. Оған Бангладеш полициясы, Бангладеш шекара қызметі, Бангладеш түрме қызметі және Бангладеш Ансар ұйымының қызметкерлері қатысады. Бангладеш Президенті Қарулы Күштер бөлімшесі арқылы Бас қолбасшы ретінде төрағалық етеді. Бұл шара 1970 жылдан бері Бангладеш халқының Пәкістан үкіметіне қарсы жеңісін тойлаудың басты ұлттық мерекесі ретінде өткізіліп келеді, Үндістан Қарулы күштері көмек көрсеткен болатын. Сондай-ақ, бұл Қарулы күштердің басты мерекесі болып саналады. Бангладеш теледидары мен Бангладеш радиосы ұсынған бүкіл ел бойынша радио хабарымен бірге телеарналарда көрсетілетін бұл шара – елдегі жылдың басты әскери парады және Оңтүстік Азиядағы ең ірі жылдық әскери парадтардың бірі.

Жеңіс күнін атап өту шаралары

1971 жылы Пакистан Мемлекеттік банкі Бангладеш банкіне айналды. 1972 жылы 16 желтоқсанда Бангладеш Халық Республикасының Конституциясы қабылданды. 1973 жылы 15 желтоқсанда Бангладеш Республикасының газетінде соғыстағы ерлік наградалары жарияланды. 1996 жылы жеңістің күміс мерейтойы тойланды. 2013 жылы 27 117 ерікті адам Ұлттық парад алаңында қызыл және жасыл түсті блоктарды ұстап, Бангладештің ұлттық туын құрап, жаңа әлемдік рекорд жасады.