Кіріспе

1925 жылғы Ирак конституциясына сәйкес, Ирак конституциялық монархия болып табылды, екі палаталы заң шығарушы органы – сайланған Өкілдер палатасы мен тағайындалған Сенаттан тұрды. Төменгі палата әр төрт жыл сайын ерлердің жалпы сайлауы арқылы сайланды (әйелдер дауыс бермеді). Бірінші Парламент 1925 жылы шақырылды. 1958 жылы монархия құлатылғанға дейін он рет жалпы сайлау өтті. 1958 мен 2003 жылдар аралығында Иракты бірнеше диктатуралар басқарды: социалистік, арабшыл, содан кейін 1968 жылы билікке келген Ахмет Хасан әл-Бакр басқарған Баас партиясы, ал 1979 жылы Саддам Хусейн. Саддамның үкіметін көбінесе суннит арабтары жүргізді, ал Саддамның өзі – суннит мұсылман еді. 2002 жылдың 16 қазанында, көпшілікке жарияланған сайлаудан кейін, Ирак шенеуніктері Саддамның барлық 11 445 638 дауысқа қабілетті ирактықтың 100% бірауыздан қолдауымен тағы жеті жылға президенттікке қайта сайланғанын мәлімдеді, бұл 1995 жылы алынған 99,96%-ды арттырды. Шетелдік үкіметтер бұл дауыс берудің сенімді еместігін айтты.

2005 жылғы қаңтарда өткен Ирак парламенттік сайлауы

2003 жылы көпұлтты күштердің Иракқа басып кіруі Саддамның үкіметін құлатып, уақытша әкімшілікті орнатты. Ирак тарапынан жергілікті сайлау өткізуге жасалған алғашқы әрекет Пол Бремер тарапынан тоқтатылды. Бұл үкімет 2005 жылғы 30 қаңтарда конституция жазу процесін бастау мақсатында сайлау өткізді. Халықаралық ұйымдар мен бұрынғыда шеттетілген топтар 2005 жылғы қаңтарда өткен сайлауды Ирак тарихындағы барлық топтардың әділ өкілдігімен өткен алғашқы еркін сайлау деп мәлімдеді. Бұл бұрынғы сайлаулардан күрт өзгеше. 2002 жылғы 16 қазанда президенттік өкілеттігін ұзарту жөніндегі референдумнан кейін Саддам Хусейн сайлаушылардың 100% «иә» деп дауыс бергенін және Ирактың 100% азаматы қатысқан (шамамен 24,001,820 адам) деп мәлімдеді. Оккупацияға қарсы тұрған түрлі бүлікшіл топтар сайлаудың еркін және әділ өтпегенін, процестегі кемшіліктерді атап көрсетті. Ирак сайлау комиссиясының БҰҰ кеңесшісі Крейг Дженнесс шағымдардың маңызды емес екенін айтты: «Мен қайта сайлау қажеттігін тудыратын ештеңе көрмеймін. Бұл сайлауда 7 мыңға жуық кандидат 275 орынға таласты, сондықтан жеңімпаздар мен жеңілгендер болатыны белгілі, және жеңілгендердің көңілі толмайтын жағдайлар да болуы мүмкін».