Кіріспе
Сомерсет жеңіл жаяу әскері (Принц Альберт) – 1685 жылдан 1959 жылға дейін түрлі атаулармен қызмет еткен британдық армияның жеңіл жаяу әскер полкі. 1959 жылы полк Корнуолл герцогінің жеңіл жаяу әскерімен біріктіріліп, Сомерсет және Корнуолл жеңіл жаяу әскері құрылды. 1968 жылы ол Корольдік Йоркшир жеңіл жаяу әскерімен, Корольдік Шропшир жеңіл жаяу әскерімен және Дархэм жеңіл жаяу әскерімен біріктіріліп, Жеңіл жаяу әскері құрамына кірді. Алайда, 2007 жылы Жеңіл жаяу әскері Девоншир және Дорсет полкімен, Корольдік Глостершир, Беркшир және Уилтшир полкімен, сондай-ақ Корольдік жасыл жакеттермен біріктіріліп, The Rifles полкін құрады.
Құрылу
Бұл полк Джеймс II Монмут көтерілісіне жауап ретінде әскерді кеңейткен кезде құрылған тоғыз жаяу полкінің бірі еді. 1685 жылғы 20 маусымда Теофилус Гастингс, Хэнтингдонның 7-ші графына полк құруға рұқсат берілді, соның нәтижесінде Хэнтингдон графының жаяу әскер полкі құрылды, ол негізінен Букингемшир графтығынан сарбаздар жинады.
Якобит соғыстары
1688 жылғы Даңқты революцияда III Уильям таққа отырғанда полк құрыла берді. Фердинандо Гастингс полк полковнигі қызметін қабылдады, сол себепті полк Гастингстің жаяу әскер полкі деп аталды. Гастингстің полкі алғаш рет Килликранки шайқасында көзге түсті, онда якобит көтерілісшілерінің шабуылын тоқтатуға қолдары жетпеді, бірақ кейін Дункельд шайқасында жеңіліске ұшырады. Полк келесі жылы Уильяммен бірге Ирландияға аттанды, Бойн және Корк шайқастарындағы Уильямның шешуші жеңістеріне қатысты.
Тоғыз жылдық соғыс
Шотландия мен Ирландиядағы якобит күрестері, тоғыз жылдық соғыс деп белгілі болған, Еуропалық кең ауқымды қақтығыстың бір бөлігі еді. 1692 жылы Гастингс полкі Фландрияға жол тартты, ал 1694 жылы француз жағалауындағы Камареттегі апатты десанттық шабуылға қатысты. 1695 жылы полковник Фернандо Гастингс зорлық көрсетуде айыпты деп танылып, қызметтен алынды. Сэр Джон Джейкоб полковник болды, және олар 1697 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Джейкоб атындағы жаяу әскер полкі ретінде Англияға қайтып келді.
Испания мұрагерлік соғысы
Ирландияда гарнизондық қызметтен кейін 1701 жылы Якоб полкі Фландрияға қайта оралды. Келесі жылы полковник шені тағы да ауысты, сэр Джон Джейкоб зейнетке шықты. Ол полковник шенінің құқығын өзінің жекжаттысы, генерал-лейтенант Джеймс Барриге, 4-ші Барримор графына 1400 гинеяға сатты. Испан мұрагерлік соғысы басталғанда, Барримор графының жаяу әскер полкі Кайзерверт, Венло, Рермонд, Хю, Лимбург және Льеж қалаларының қоршауында және шайқастарында көзге түсті. Бұл полк Альманса шайқасында (1707), Ла-Кая шайқасында (1709), Тортоса шайқасында (1711) және Сент-Матео шайқасында (1711) шайқасты.
Австрия мұрагерлік соғысы
1742 жылы Пултенье полкі Фландрияға теңіз жолымен аттанды, ал келесі жылы 1743 жылғы маусымда Деттинген шайқасында француздарға қарсы жеңіс одіс еткен британдық, гановерлік және австриялық біріккен әскер құрамына кірді. 1745 жылғы мамыр айында жағдай өзгерді, олар Фонтеной шайқасында мүлдем жеңілген одақтас әскердің бір бөлігі болды.
13-ші жаяу әскер полкі
XVII ғасырдың соңына қарай тұрақты армияның әр полкіне үлкенді-кішілігі бойынша "нөмір" берілді. Бұл нөмірлер 1751 жылғы король жарлығына дейін жиі қолданыла бастады, ол полктер енді тек нөмірлерімен ғана аталуы керек деп белгіледі. Осыған сәйкес, Пултенье полкі 13-ші жаяу әскер полкі болып өзгертілді. Жаңадан аталған 13-ші жаяу әскер полкі Англия, Ирландия, Гибралтар және Меноркадағы гарнизондық қызметке отыз жылға кірді.
Америка революциялық соғысы
1775 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы басталды, 1778 жылдан Франциямен, ал 1779 жылдан Испаниямен соғыс кеңейді. 13-ші жаяу әскер Батыс Үндістанға жол тартты, Барбадосқа жетті. Олар көптеген шайқастарға қатыспады, 1782 жылы Англияға қайтып оралды, содан кейін 1783 жылы Ирландияға көшті.
13 (1-ші Сомерсетшир) жаяу әскер полкі
Сол кезде полк Сомерсетпен алғашқы байланысын орнатты. 1782 жылдың 21 тамызында әскерлердің бас қолбасшысы Генри Сеймур Конвей корольдік атағы немесе таулы полктер емес, әрбір жаяу әскер полкіне ағылшын графтығының атауын беру туралы ереже шығарды. Бұл мақсат – соғыстың танымал болмауына байланысты сапына қосылуды жақсарту болды. Соғыс хатшысы Томас Тауншенд Англиядағы әр округтің лейтенанттарына төмендегідей хат жолдады: "Мырза, жаяу әскер полктеріндегі адамдардың өте үлкен жетіспеушілігі мемлекеттік қызметке өте зиян келтіруде. Сондықтан патша ескі корпусқа әртүрлі округтердің аттарын беруді жөн көрді, округтердегі басты дворяндар мен ақсүйектердің ынтасы мен белсенділігі арқасында осы полктерді жаңа сарбаздармен толықтыруға көмектеседі деп үміттенеді". Полк 13-ші (1-ші Сомерсетшир) жаяу әскер полкі болып қайта құрылды (40-шы полк "2-ші Сомерсетшир" аталды).
My Lord, The very great deficiency of men in the regiments of infantry being so very detrimental to the public service, the king has thought proper to give the names of the different counties to the old corps, in hopes that, by the zeal and activity of the principal nobility and gentry in the several counties, some considerable assistance may be given towards recruiting these regiments". The regiment duly became the 13th (1st Somersetshire) Regiment of Foot (the 40th Foot becoming the "2nd Somersetshire").
АҚШ-пен соғыс
1812 жылы соғыс Америка Құрама Штаттарын да қамтыды. Келесі жылы 13-ші полк Мартиникадан Квебекке аттанды, одан Жоғарғы Канаданың шекарасын қорғауға бағытталды. Полк Сент-Лоуренс өзенін кесіп өтіп, Платсбург және Шамплейн көлі маңындағы шағын қақтығыстарға қатысты. Соғыс 1815 жылы аяқталып, 13-ші полк сол жылдың шілде айында Англияға қайтып келді. Полк келесі бірнеше жылды Джерси, Гернси, Англия, Шотландия және Ирландияда гарнизондық міндеттерді орындаумен өткізді.
Бірінші ағылшын-бірман соғысы
13-ші жеңіл жаяу әскерлері 1823 жылдың мамыр және маусым айларында Калькуттаға келді. Келгеннен кейін көп ұзамай, Мьянма әскерлері британдықтардың қорғауындағы Качар аумағына шабуыл жасады. Соғыс 1824 жылдың 5 наурызында ресми түрде жарияланды, және 13-ші әскер 1826 жылдың ақпанына дейін жалғасқан науқанға қатысты, одан кейін келісімге қол қойылды, Ава королі аумақты беруге және Британдық Шығыс Үндістан компаниясына өтемақы төлеуге келісті. 13-ші жеңіл жаяу әскерлері Үндістандағы гарнизондық қызметіне қайта оралды. 1826 жылдан 1838 жылға дейін олар Бахарампур, Данапур, Агра және Карнал қалаларында орналасты.
Бірінші ағылшын-ауған соғысы
1837 жылы орыстармен одақтас парсы әскерлері Ауғанстанның Герат аймағын басып алды. Орыстардың аймаққа араласуынан қорқып, британдықтар Ауғанстан әмірі Дост Мұхаммедті қызметтен алып тастап, оның орнына өзіне жақын Шужа Шах Дурраниді тағайындауды шешті. Осы мақсатта "Инд армиясы" деп аталған экспедициялық күш құрылды. 13-ші жеңіл жаяу әскерлері 1838 жылдың қарашасында басқа бөлімдерге қосылып, басып алу күшінің құрамына кірді. 1839 жылдың наурыз айында армия Ауғанстанға еніп, сәуір айында Қандаһарды ешқандай қарсылықсыз алды. 13-ші полк 1839 жылдың шілдесінде Газнидегі шешуші жеңіске қатысты. Британдықтар 1839 жылдың тамыз айында Шужаны таққа отырғызу жоспарын іске асырды. 13-ші әскер жаңа монархтың билігін орнатуға тырысқан оккупациялық күштердің бір бөлігі болды; бірақ 1841 жылдың қазан айында Шужаға қарсы халық көтерілісі басталды. Осымен бірге, полк қаптамалары сарыдан (патшалық) көк түске өзгертілді және полк тулары мен формасында "Желлабад" деген жазуы бар қабырға тәжі белгісі пайдалануға рұхсат етілді. 13-ші жеңіл жаяу әскерлері 23 жылдық шетелдік қызметтен кейін 1845 жылы Англияға оралды. 1846 жылы Портсмутте жаңа тулармен марапатталған полк келесі жылы Ирландияға көшіп, 1850 жылға дейін сонда тұрды, содан кейін бір жыл Шотландияда өтті. 1851–1854 жылдары олар Гибралтарда дислокацияланды.
Қырым соғысы
1854 жылы полк толық құрамына келтірілді және келесі жылдың маусым айында орыстарға қарсы науқан жүргізіп жатқан ағылшын-француз күштерінің бір бөлігі ретінде Қырымға түсті. Олар Севастополь қамалына қатысты, содан кейін 1856 жылдың ақпан айында соғыс аяқталғаннан кейін сол аймақта қалды және кейін Оңтүстік Африкаға аттанды.
Екінші Бура соғысы
1899 жылы қазанда Ұлыбритания империясы мен Оңтүстік Африканың Бур республикалары арасында соғыс басталды. 2-ші батальон 1899 жылы желтоқсанда Кейпке қонды және 1900 жылғы қаңтарда Шпион-Коп шайқасында жеңілген британдық күштердің құрамында болды. Сол жылдың ақпан айында батальон Лэдисмит қаласын қоршаудан босатуға көмектесті. Олар соғыстың қалған бөлігін бірнеше шағын қақтығыстарға қатысып өткізді. 4-ші (2-ші Сомерсет жасағы) батальоны 1899 жылдың желтоқсан айында шақырылды, ал 415 офицер мен сарбаз 1900 жылдың наурыз айының басында Оңтүстік Африкаға қызмет ету үшін аттанды. 1902 жылдың мамыр айында SS Sicilia кемесімен көптеген сарбаздар үйге қайтып келді.
Холдайн реформалары
Бура соғысы британдық армияның ресурстарын күйретуге жеткізді және отаршыл әскер мен еріктілердің тиімді резервтік күш ретінде әлсіздігін көрсетті. 1907–1908 жылдары соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы Ричард Холдейн армияның екінші сапты бөлімшелерін үлкен ауқымды реформалардың бір бөлігі ретінде қайта ұйымдастырды. Аталған милиция көлемі қысқартылып, "Арнайы резерв" деп қайта аталды, ал еріктілер күштері 14 жаяу әскер дивизиясына біріктіріліп, соғыс кезінде қызмет етуге жауапты жаңа аумақтық күш құрылды. 1908 жылы еріктілер мен милиция ұлттық деңгейде қайта ұйымдастырылды, бұрынғысы емендікпен бірігіп аумақтық күшке, ал екіншісі арнайы резервке айналды; полк енді бір резервтік және екі аумақтық батальонға ие болды. Полк Бірінші дүниежүзілік соғыста белсенді қызмет атқарды, батальондары Батыс майданында, Месопотамияда (қазіргі Ирак) және Палестинада қатысты. Соғыс кезінде барлығы 18 батальон болды. Жаңа батальондардың бірі Батыс Сомерсет емендігінің, аумақтық күштің ат әскері полкінің қайта құрылуымен құрылды; қалғандары қолданыстағы аумақтық күш бөлімшелерін көбейту арқылы немесе жаңа "қызмет" батальондарын құру арқылы құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Сомерсет жеңіл жаяу әскерінің батальондары: 3/5 батальон (TF), 5 (резерв) батальон – 1915 жылдың 15 наурызында құрылған 5-ші батальонның үшінші желілік дубликаты. 1916 жылдың сәуірінде резервтік батальонға айналдырылып, Ұлыбританияда қалды. 6 (қызмет) батальон – 1914 жылдың тамызында құрылды. 14-ші (жеңіл) дивизияның құрамында Батыс майданына. Ауыр шығындардан кейін 1918 жылдың сәуірінде Оксфордширдің 5-ші және Букингемширдің жеңіл жаяу әскерімен біріктірілген бөлім құрылып, қайта құру үшін Англияға оралды және Корнуолл герцогының жеңіл жаяу әскерінің 13-ші батальонын сіңірді, 1918 жылдың тамызында Францияға оралды. 7 (қызмет) батальон – 1914 жылдың қыркүйегінде құрылды. 1915 жылдың шілдесінде 20-шы (жеңіл) дивизияның құрамында Батыс майданына. 8 (қызмет) батальон – 1914 жылдың қазанында құрылды. 1915 жылдың қыркүйегінде 21-ші дивизияның құрамында Батыс майданына. 1916 жылдың шілдесінде 37-ші дивизияға ауыстырылды. 9 (қызмет) батальон, 9 (резерв) батальон – 1914 жылдың қазанында 33-ші дивизияның құрамында құрылды. 1915 жылдың сәуірінде резервтік батальонға айналдырылып, 1916 жылы 45-ші оқу резервтік батальонға айналдырылды. Ұлыбританияда қалды. 10 (Үй қызметі) батальон – 1916 жылдың қарашасында құрылып, 1917 жылдың қарашасында таратылды. 11-ші батальон – 1917 жылдың қаңтарында 86-шы уақытша батальонның, TF қайта аталған түрі ретінде құрылды. 1918 жылдың мамырында 59-шы (2-ші Солтүстік Мидленд) дивизиясының құрамында Францияға. 12 (Батыс Сомерсет емендігі) батальон – 1917 жылдың қаңтарында Мысырда Батыс Сомерсет емендігін қайта құру арқылы құрылды. 74-ші (Емендік) дивизиясының бір бөлігі. 1918 жылдың мамырында Францияға. 13 (Үй қызметі) батальон – 1918 жылдың сәуірінде 11-ші батальонның орнына құрылды. 1-ші гарнизондық батальон – 1917 жылы құрылды. Үндістанға.
Соғыс аралығы
Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен, соғыс үшін құрылған батальондар жылдам таратылды. 1920 жылы Үндістанға қайтқан батальон 1926 жылы Суданға, ал 1927 жылы Англияға дислокацияланды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Сомерсет жеңіл жаяу әскері Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 11 батальонды шақырып алды, олардың алтауы шетелде қызмет етті. Тұрақты армияның 1-ші және 2-ші батальондарынан өзге, бар болған 4-ші және 5-ші аумақтық армия батальондары 1939 жылы соғыс жарияланбас бұрын 2-ші эшелонды дубликат бөлімшелерін құрды: 6-шы және 7-ші батальондар, екеуі де соғыс басталғанда 45-ші (Уэссекс) дивизиясының құрамында болды. 1939 жылы құрылған 8-ші (Отан қорғанысы) батальоны 1941 жылы 30-шы батальон деп қайта нөмірленді. 9-шы, 10-шы, 11-ші (Қосалқы) және 50-ші (Қосалқы) батальондарының барлығы 1940 жылы құрылды, алайда соңғы екеуі жыл соңына дейін таратылды.
Әдеттегі әскер
Сомерсет жеңіл жаяу әскерінің 1-ші батальоны, подполковник Джон Хардингтің басқаруымен, соғыс басталған кезде Британдық Үндістанда дислокацияланып, соғыс бойында алыс Шығыста қалды. Батальон 114-ші Үндістан жаяу әскер бригадасы құрамында Бирма жорығында шайқасты, бұл бригада 7-ші Үндістан жаяу әскер дивизиясының бөлігі болды, ал дивизия британдық 14-ші армияның құрамында болды, оған Билл Слим жетекшілік етті. Джон Уэдди соғыстың басында батальонмен бірге қызмет етті. 2-ші батальон 1939 жылы соғыс басталғанда 2-ші Гибралтар бригадасының құрамында болды. 1943 жылдың 1 желтоқсанында бригада 28-ші жаяу әскер бригадасы болып қайта аталды, оған 2-ші Король полкі (Ливерпуль) және 1-ші Аргилл және Сазерленд таулы жаяу әскері (кейін 2/4-ші Корольдік Гэмпшир полкі) кірді. 24 желтоқсанда бригада британдық 4-ші жаяу әскер дивизиясына қосылды.
Аумақтық армия
Полк төрт аумақтық батальонға ие болды, бірақ тек екеуі шетелде қызмет ететін болды. Соғыс барысында 4-ші батальон, Сомерсет жеңіл жаяу әскері, 129-шы бригадамен бірге, 4-ші және 5-ші Уилтшир полкімен, 43-ші (Уэссекс) жаяу әскер дивизиясының құрамында қызмет етті және өзінің көп бөлігін Ұлыбританияда, Кентте, Оңтүстік командалық XII корпусының бағынысында өткізді. 1939 жылдың 24 тамызында 5-ші батальонның екінші құрамы ретінде құрылған 7-ші батальон бастапқыда 45-ші дивизияның 135-ші бригадасында 5-ші және 6-шы батальондармен бірге қызмет етті. 1942 жылдың 11 қыркүйегінде батальон 214-ші жаяу әскер бригадасына ауыстырылды, оның құрамына 5-ші Корнуолл герцогының жеңіл жаяу әскері және 9-шы Сомерсет полкі (кейін 1-ші Ворстершир полкімен алмастырылды) кірді. 4-ші және 7-ші батальондар 1944 жылдың 6 маусымында Нормандияға түскеннен кейін Солтүстік-Батыс Еуропа кампаниясында қызмет етті. Дивизия Нормандия шайқасында өте жақсы көзге түсті, әсіресе маусымның соңында Эпсом операциясы аясында Каен үшін болған шайқаста және 112-ші биіктік үшін болған шайқаста (Юпитер операциясы). Шайқас барысында "4-ші Сомерсет 845 сағаттық құрамынан 556 адамды жоғалтты. 26 маусым мен 14 шілде аралығында 4-ші СЛИ 19 офицер мен 479 қатардағы әскерді алмастыру ретінде алды". Батальон Ұлы соғысқа ұқсас окоп соғысына қатысты. Кейін олар апатты "Маркет-Гарден" операциясында маңызды рөл атқарды, "Бульж" шайқасында шағын рөл атқарды және соңында "Плаундер" операциясына, одақтастардың Рейн өзенін кесіп өтуіне қатысты. SLI сонымен қатар жергілікті әуежайларды қорғауға жауапты болды, оның ішінде RNAS Charlton Horethorne-ді, онда олар траншеялар, нығайтылған бекіністер мен пулемет позицияларын дайындады. 30-шы батальон, 43-ші жаяу әскер бригадасы, британдық бірінші армияның бір бөлігі болды және Тунис пен Италияда қызмет етті.
Соғыстан кейін бірігуге дейін
1-ші батальон – Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін 28 ақпанда кеткен соңғы британдық жаяу әскер батальоны. Соңғы салтанат кезінде батальон Бомбей (қазіргі Мумбай) қаласынан шеру тартты және Gateway of India ескерткіші жанында жаңадан құрылған Үндістан армиясынан құрмет көрсетті. 2-ші батальон Грециядағы соғысты аяқтады, сосын Австрияны одақтас әскерлермен оккупациялауға қатысты. Батальонның соңғы жылдарында бірнеше қақтығыстарға қатысты: танкіге қарсы взвод 1956 жылғы Суэц каналы дағдарысына араласқан ағылшын-француз күштерінің құрамында болды. Батальонның көп бөлігі Кипрде болды, онда британдық үкіметке қарсы ұлтшыл көтеріліс орын алды. 1957 жылы олар Германияға қайта оралды.
Құрастыру
1959 жылы полк Корнуолл герцогының жеңіл жаяу әскерімен біріктіріліп, Сомерсет және Корнуолл жеңіл жаяу әскері құрылды. Одан кейін, 1968 жылы Жеңіл жаяу әскер бригадасының тағы үш полкімен бірігіп, Жеңіл жаяу әскері жасалды.
Аскер музейі
Сомерсет әскери мұражайы Таунтон қамалында орналасқан.
Қаптауы
1685 жылы құрылғаннан бастап полк қызыл түстегі, сары матамен жиектелген. Бұл бастапқыда полктің ішкі жағынан тігілген матаның түсі болды, ол кері қайрылған манжеттерде, етектерде және лапельдерде көрінетін. Кейіннен, форма стилі өзгерген сайын, бұл жаға мен манжеттердің түсіне айналды, немесе жакеттің немесе туниканың түсіне. 1751 жылғы патшалық жарлық алғаш рет "жаяу әскерінің марш полктерінің" жиектеу түстерін реттеді. 13-ші жаяу полкі, немесе генерал-лейтенант Пултеней полкі үшін "филемот" сары түсі берілді, бұл сипаттама 1768 жылғы келесі киім ережелерінде қайталанды. "Филемот" – француз тіліндегі feuille morte, яки "құрғақ жапырақ" сөзінің бұрмалануы, ол күңгірт (күзгі) жапырақ түсіне ұқсас сарғыш түс. 13-ші жаяу полкі 1842 жылы "Принц Альберт" атағын алғанда "патшалық" полкіне айналды, ал жиектеулері қою көк түске өзгертілді.
Сержанттардың белбеулері
Полк ерекшелігі – кіріспе офицерлер мен сержанттар өздерінің белбеулерін сол иықтан киіп, оң жағына, офицерлер сияқты байлап тағайындаған. Бұл полктің Каллоден шайқасындағы тұруын еске түсіреді, онда офицерлердің көп саны қаза болғандықтан сержанттар басқаруды өз қолына алды. 1898 жылы барлық полк офицерлеріне белбеуді сол жағынан түйіп киюге бұйрық берілді, бірақ Сомерсет жеңіл жаяу әскеріне оң жағынан түйіп киюге рұқсат берілді.
Жеңіл жаяу әскердің марапаттары
1822 жылы полкке жеңіл жаяу әскердің айырма белгілері берілді, олар 1914 жылғы қызыл түсті толық киімде қара-жасыл үй қызметіне арналған бас киім (қатардағы жаяу әскердің қара-көк түсі орнына) және төсбелгіге енгізілген керней мүйізі түрінде сақталды. 1947 жылдан бастап полк киген жемшөптік бас киім мен соғыстан кейінгі №1 киім де қара-жасыл болды, ал шалбарлар жасыл жолақты қара-көк түсті болды. 1844 жылы шаконың жаңа үлгісі қабылданғанда, қабырға тәжі және "Желлабад" деп жазылған мата қосылды. 1878 жылы қабылданған үй қызметіне арналған бас киімнің тақтасында да осыған ұқсас белгілер қолданылды. 1898 жылы хаки түсті әскери киім енгізілген кезде, жаңа бас киімге арналған металл белгі жасалды. Ол керней мүйізінен және оның үстінде қабырға тәжінен, ал оның үстінде "Желлабад" деп жазылған матадан тұрды. Керней мүйізінің ішегіне Альберт ханзадасының "PA" әріптерінен тұратын белгі орналастырылды. Бұл полктің әртүрлі бас киімдеріндегі белгісі болып бірігуге дейін сақталды.