Кіріспе

Изохинолин – жеке химиялық үлгі, гетероциклді хош иісті органикалық қосылыс, сонымен қатар мыңдаған табиғи өсімдік алкалоидтарының тобының атауы, олардың кез келгені "изохинолин" деп аталуы мүмкін. Ол хинолиннің құрылымдық изомері. Изохинолин және хинолин – бензопиридиндер, олар бензол сақинасы мен пиридин сақинасынан тұрады. Көбінесе, "изохинолин" термині изохинолин туындыларын атау үшін қолданылады. Бензилизохинолин – папаверин сияқты көптеген табиғи алкалоидтардың құрылымдық негізі. Бұл табиғи қосылыстардағы изохинолин сақинасы хош иісті тирозин аминқышқылынан пайда болады.

Қасиеттері

Изохинолин – балқу температурасынан жоғары температурада түссіз, ылғалды сіңіретін сұйықтық, оның иісі өткір, жағымсыз. Таза емес үлгілер азот гетероциклына тәндей қоңыр түсті болуы мүмкін. Ол суда нашар ериді, бірақ этанол, ацетон, диэтил эфирі, көміртегі дисульфиді және басқа да кең таралған органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Протондалған туынды ретінде сұйылтылған қышқылдарда да ериді. Пиридиннің аналогы болғандықтан, изохинолин әлсіз негіз, оның pKa 5,14-ке тең. Оны қышқыл сульфатының фракциялық кристалдануы арқылы бөліп алды. 1914 жылы Вайсгербер изохинолиннің хинолинден негізділігі жоғары екенін пайдаланып, көмір шарынан іріктеп алу арқылы жылдам әдіс жасады. Изохинолин қоспадан қышқыл сульфатының фракциялық кристалдануымен бөлінеді. Изохинолин туындыларын бірнеше әдіспен синтездеуге болады, бірақ салыстырмалы түрде аз тікелей әдістер алмастырылмаған изохинолин береді. Померанц-Фрич реакциясы изохинолин дайындаудың тиімді әдісін ұсынады. Бұл реакцияда бензальдегид пен аминоацетальдегид диэтил ацеталы қышқыл ортада реакцияласып, изохинолин құрайды. Шлиттер-Мюллер модификациясын қолдана отырып, бірдей нәтижеге жету үшін бензиламин мен глиоксаль ацеталын да қолдануға болады. Әртүрлі изохинолин туындыларын дайындау үшін тағы да бірнеше әдістер пайдалы. Бишлер-Напиеральский реакциясында β-фенилэтиламин Льюис қышқылымен, мысалы фосфорил хлориді немесе фосфор пентоксидімен ацилденіп, циклодегидратацияланады. Нәтижесінде алынған 1-субститутталған 3,4-дигидроизохинолин палладийді қолдану арқылы дегидрогенденеді. Келесі Бишлер-Напиеральский реакциясы папаверин тудырады. Пикте-Гамс реакциясы мен Пикте-Спенглер реакциясы – Бишлер-Напиеральский реакциясының нұсқалары. Пикте-Гамс реакциясы Бишлер-Напиеральский реакциясы сияқты жұмыс істейді; айырмашылығы – реактивтегі қосымша гидрокси тобы дигидроизохинолин аралық затты түрлендіруді қажет етпей, циклдену сияқты реакция жағдайында сусыздануға мүмкіндік береді. Пикте-Спенглер реакциясында β-фенилэтиламин мен альдегид конденсацияланып, иминді құрайды, ол циклденіп дигидроизохинолиннің орнына тетрагидроизохинолинге айналады. Энзимологияда (S)-норкоклаурин синтазасы биологиялық Пикте-Спенглер синтезін катализдейтін фермент: Интрамолекулярлық аза-Виттиг реакциялары да изохинолиндерді береді.

Адам ағзасындағы

Паркинсон ауруы – қозғалыс қабілетінің баяу дамитын бұзылысы, оның себебі белгілі бір нейротоксиндерге байланысты деп есептеледі. 1980 жылдары Паркинсон ауруымен байланысы анықталған MPTP (1[N] метил-4 фенил 1,2,3,6 тетрагидропиридин) – MPP+ нейротоксинінің алғы құралы. Белсенді нейротоксиндер дофаминергиялық нейрондарды жойып, паркинсонизмге және Паркинсон ауруына алып келеді. MPTP сияқты нейрохимиялық қасиеттері бар бірнеше тетрагидроизохинолин туындылары табылды. Бұл туындылар белсенді нейротоксиндердің алғы құралы ретінде әрекет етуі мүмкін.

Басқа қолданыстар

Изохинолиндер бояулар, краскалар, инсектицидтер және фунгицидтерді жасауда қолданылады. Сонымен қатар, олар шайырлар мен терпендерді сұйық-сұйық экстракциялау үшін еріткіш ретінде, сондай-ақ коррозиядан қорғағыш зат ретінде пайдаланылады.