"Намыслы жауынгерлер, нашар басшылар"

Кіріспе

Көбінесе нашар басшыларды сынау үшін қолданылатын сөз тіркесі

Phrase used to criticise incompetent leaders

the popular First World War phrase

"Lions led by donkeys" is a phrase used to imply a capable group of individuals are incompetently led. Coined in classical antiquity, the phrase was commonly used after World War I to describe senior commanders of militaries which participated in the war, most prominently those of the British Armed Forces. The historiography of the United Kingdom during the 20th century frequently described the infantry of the British Army as brave soldiers (lions) being sent to their deaths by incompetent and indifferent commanders (donkeys). His study, which characterised British general officers of the period as incompetent has been the subject of intense criticism by other historians such as John Terraine. An ancient Arabian proverb says "An army of sheep led by a lion would defeat an army of lions led by a sheep". During the Crimean War, a letter was reportedly sent home by a British soldier quoting a Russian officer who had said that British soldiers were "lions commanded by donkeys". This was immediately after the Siege of Sevastopol (1854–55) and the failure to storm the fortress which, if true, would take the saying back to 1854–55. The phrase is quoted in Anna Stoddart's 1906 book The Life of Isabella Bird in the scene where Isabella, en route for America in 1854, passes a troopship taking the Scots Greys out to Balaclava. These and other Crimean War references were included in British Channel 4 television's The Crimean War series (1997) and the accompanying book (Michael Hargreave Mawson, expert reader). Karl Marx and Friedrich Engels used the phrase on 27 September 1855, in an article published in Neue Oder Zeitung, No. 457 (1 October 1855), on the British military's strategic mistakes and failings during the fall of Sevastopol, and particularly General James Simpson's military leadership of the assault on the Great Redan. The Times reportedly used the phrase as "lions led by donkeys" with reference to French soldiers during the Franco Prussian War:

There were numerous examples of its use during the First World War, referring to the British and the Germans. In Rising Sun and Tumbling Bear: Russia's War with Japan (2003), Richard Connaughton attributed a later quotation to Colonel J. M. Grierson (later Sir James Grierson) in 1901, when reporting on the Russian contingent to the Boxer Rebellion, describing them as 'lions led by asses'.

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеңінен таралған "арыстандар есектермен басқарылады" деген сөз тіркесі, қабілетті адамдардың қабілетсіз басшылыққа тап болғанын білдіреді. Классикалық антикалық дәуірде пайда болған бұл сөз тіркесі, Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан әскерилердің, әсіресе Британдық Қарулы Күштердің жоғары лауазымды қолбасшыларын сипаттау үшін жиі қолданылды. XX ғасырдағы Ұлыбритания тарихнамасында британдық армияның жаяу әскерінің батыр сарбаздар (арыстандар) есімдері белгісіз және немқұрайлы командирлер (есектер) тарапынан өлімге жіберілгені жиі айтылды. Оның зерттеуі, сол кезеңдегі британдық генерал-офицерлерді қабілетсіз деп сипаттағандықтан, Джон Террейн сияқты басқа тарихшылардың қатты сынауына ұшырады. Ежелгі араб мақалында: "Арыстан басқарған қойлар әскері, қой басқарған арыстандар әскерін жеңеді" делінген. Қырым соғысы кезінде британдық сарбаз үйіне хат жазып, ресейлік офицердің британдық сарбаздардың "есектермен басқарылатын арыстандар" екенін айтқанын келтірген. Бұл Севастополь қоршауынан (1854–55) және бекініске шабуыл жасаудың сәтсіз аяқталуынан кейін болды. Егер бұл рас болса, онда бұл сөз тіркесі 1854–55 жылдарға дейін жетеді. Бұл сөз тіркесі Анна Стоддарттың 1906 жылы жарық көрген "Изабелла Бёрдтың өмірі" кітабында келтірілген. Осы және басқа да Қырым соғысына қатысты сілтемелер Британдық Channel 4 телеарнасының "Қырым соғысы" (1997) сериалына және оған қоса берілген кітапқа (Майкл Харгрив Маусон, сарапшы оқырман) енгізілді. Карл Маркс пен Фридрих Энгельс бұл сөз тіркесін 1855 жылдың 27 қыркүйегінде Neue Oder Zeitung газетінің 457-шы нөмірінде (1 қазан 1855) Севастопольдің құлауы кезінде британдық әскерилердің стратегиялық қателіктері мен сәтсіздіктері туралы, әсіресе Ұлы Реданға шабуылды басқарған генерал Джеймс Симпсонның әскери басшылығы туралы мақаласында қолданды. The Times газеті Франко-Прус соғысы кезінде француз сарбаздарына қатысты "есектермен басқарылатын арыстандар" деген сөз тіркесін пайдаланған. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық және неміс әскерлеріне қатысты осы сөз тіркесін қолданудың көптеген мысалдары болды. Ричард Коннагтон "Күннің көтерілуі мен құйғылаушы аю: Ресейдің Жапониямен соғысы" (2003) еңбегінде полковник Дж. М. Гриерсонның (кейін сэр Джеймс Гриерсон) 1901 жылы Боксер көтерілісіне қатысқан орыс контингенті туралы есеп беру кезінде, оларды "есектер басқарған арыстандар" деп сипаттағанын айтқан.

Жақында қолданылған

Екінші дүниежүзілік соғыста неміс генералы Эрвин Роммель Тобрукты басып алғаннан кейін британдықтар туралы осылай айтқан. 2019 жылдың басында #LedByDonkeys хэштегін Brexit-ке қарсы науқан тобы британдық саясаткерлердің жеңілтек сөздерін көрсету үшін ойлап тапқан.

Атауы

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Берлинде тұрған ағылшын әйел Эвелин, Блюхер принцессасы, 1921 жылы жарық көрген мемуарларында неміс генералы Эрих Людендорфтың неміс бас штабында (Großes Hauptquartier) британдықтардың батылдығын мақтағанын еске алды: «Мен оны Grosse Hauptquartier-ден тікелей естігендей айтамын: «Ағылшын генералдары стратегия жағынан кемтар. Егер олар өздерінің офицерлері мен сарбаздары сияқты ғылымға ие болғанда, бізге ешқандай мүмкіндік болмас еді. Олар – есектер жетекшілік ететін арыстандар». «Арыстандар есектер жетекшілік ететін» деген сөз тіркесі 1927 жылы капитан П. А. Томпсонның кітабында қолданылды. Бұл кітаптың кіші тақырыбы «Ұлы соғыста жеңіске ең аз қателік жасағандар қалай жеткенін көрсету» болды. Алан Кларк өзінің «Есектер» (1961) атты кітабының атауын осы сөз тіркесінен алды. Басылымға дейін Хью Тревор Роперге жазған хатында ол «Ағылшын сарбаздары, есектер жетекшілік ететін арыстандар және т.б. – мұны кім айтты?» деп сұрады. Б. Х. Лидделл Харт, цитатаның шынайылығын дауламаса да, Кларктан оның шығу тегін сұрады. Тревор Ропердің жауабы қандай болса да, Кларк ақырында бұл сөз тіркесін «Есектер» кітабының эпиграфы ретінде пайдаланып, оны Людендорф пен Макс Хоффман арасындағы әңгімеге жатқызды:

Людендорф: Ағылшын сарбаздары арыстандай шайқасады.
Хоффман: Дұрыс. Бірақ біз олардың есектер жетекшілік ететін арыстандар екенін білмейміз бе?

Бұл әңгіме 1914-1916 жылдар аралығында Германия армиясының бас штабының бастығы болған генерал Эрих фон Фалькенхайнның естеліктерінде жарияланған деп есептеледі, бірақ әңгіме мен естеліктер әлі табылған жоқ. Кларк көп жылдар бойы диалогтың қайдан шыққаны туралы нақты жауап бермеді, бірақ 2007 жылы досы Юан Грэм алпысыншы жылдардың ортасында болған әңгімені еске алды. Кларк диалогтың шығу тегі туралы сұраққа жауап бергенде, ұялып, «жарайды, мен оны өзім ойлап таптым» деді. Бір кезде Кларк Харт оған цитата бергенін айтты (бірақ Харт одан қайдан келгенін сұрағандықтан, бұл күмәнді), ал Кларктың өмірбаяны ол Людендорф пен Хоффманға жатқызуды өзі ойлап тапқан деп санайды. Бұл өнертабыс «Есектер» кітабын сынағандарға оны айыптауға мүмкіндік берді. Ричард Холмс, Дэн Сноу The Guardian газетінде жазған: «Менің отбасымның қараңғы Сомм сыры». «Өзінің ата-бабаларының өткеніне тереңдей зерттеген Дэн Сноу өзінің арғы атасы Томас Сноудың Бірінші дүниежүзілік соғыс генералы екенін және мыңдаған адамды өлімге жібергенін білгенде таң қалды». Кейіннен Сноу 2014 жылы BBC үшін «Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы 10 үлкен аңыз жоққа шығарылды» деген мақала жазды, онда «Біздің 1914-18 жылдардағы қақтығыс туралы білетініміздің көп бөлігі қате» және «Бұл сөзді жоғары тұрған неміс командирлері батыл британдық сарбаздарды қабілетсіз ескі тофтар басқаратын шатолардан сипаттаған. Шын мәнінде, бұл оқиғаны Алан Кларк ойлап тапқан» деген пікірді айтты. Кларк «оқиғаны» өзі елестеткенін мойындаған, бірақ бұл сөз тіркесінің дұрыс (немесе басқа) қолданылуына әсер етпейді, өйткені осы атаумен кітапты 1927 жылы капитан Питер Томпсон жариялаған (тәуелсіз баспагер Т. В. Лори арқылы). Томпсон – Патшалық армияның әскери корпусында қызмет еткен, көп саяхат жасаған жазушы. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыстың сипаты мен оны қалай жүргізгендігі туралы терең сұрақтар қоюға өз талантын пайдаланған жазушылардан құралған, бірақ саны өсіп келе жатқан әскери топтың мүшесі болды. Соғыс туралы деректі фильмдер түсірушілерге 1960 жылдан бері «есектер жетекшілік ететін арыстандар» түсінігімен күресуге тура келді. 1964 жылы BBC телеарнасының «Ұлы соғыс» сериалының сценарийін жазушы Джон Террейн оның қарапайымдылығына қарсы күрескен, ал Харт сериалдың кеңесші тарихшысы ретінде жұмыстан кеткен. Террейнмен айтысып, Террейн Соммадағы Жоғарғы команданың қателіктерін және Үшінші Ипрге қатысты басқа да мәселелерді азайтып жібергенін айтып, The Times газетіне ашық хат жолдады. «Ұлы соғысты» Ұлыбританияның ересектерінің бестен бірі көрді және содан бері соғыс туралы деректі фильмдер түсірілуі жалғасып келеді. Channel 4 телеарнасының 2003 жылғы «Бірінші дүниежүзілік соғыс» секілді соңғы деректі фильмдері есектер жетекшілік ететін арыстандардың танымал бейнесімен бетпе-бет келді, бұл британдық басшылардың неғұрлым нюанспен суреттелген бейнелерін және барлық жауынгерлердің жоғары командалары кездесетін қиындықтарды теңгерімді бағалауды көрсететін қазіргі білімді көрсетеді. Олар көпшілікке қарағанда әлдеқайда аз көрінді, 1964 жылғы «Ұлы соғыс» немесе «Блэкэддер» секілді комедиялар. Британдық «Лед Би Эслиз» (Led By Donkeys) деп аталатын Brexitке қарсы саяси науқан тобының аты осы сөзден шабыттанды. Белсенділер бұл британ халқы мен Brexit жетекшілері арасындағы қатынасты көрсетеді деп ойлады.

Dan Snow wrote in The Guardian:My family's dark Somme secret "Delving into his own ancestors' past, Dan Snow was stunned to discover that his great grandfather Thomas Snow was a first world war general who sent thousands to die". Subsequently Snow wrote an article for the BBC in 2014 discussing 10 big myths about World War One debunked in which he posits the idea that "Much of what we think we know about the 1914–18 conflict is wrong" and that "This saying was supposed to have come from senior German commanders describing brave British soldiers led by incompetent old toffs from their chateaux. In fact the incident was made up by Alan Clark." While Clark is said to have admitted to his imagining "the incident" this has no impact on the appropriate (or otherwise) use of the phrase, since a book with this title had been published by Captain Peter Thompson in 1927 (through an independent publisher, T. W. Laurie). Thompson was a well travelled writer who had served in the Royal Army Service Corps – a forerunner of the Royal Logistics Corps. He was part of a small but growing group of soldiers turned writers who used their prodigious talents to raise profound questions about the nature and management of World War One. Producers of television documentaries about the war have had to grapple with the "lions led by donkeys" interpretive frame since the 1960s. The 1964 seminal and award winning BBC Television The Great War has been described as taking a moderate approach, with co scriptwriter John Terraine fighting against what he viewed as an oversimplification, while Hart resigned as an advising historian to the series, in an open letter to The Times, in part over a dispute with Terraine, claiming that he minimised the faults of the High Command on The Somme and other concerns regarding the treatment of Third Ypres. The Great War was viewed by about a fifth of the adult population in Britain and the production of documentaries on the war has continued ever since. While recent documentaries such as Channel 4's 2003 The First World War have confronted the popular image of lions led by donkeys, by reflecting current scholarship presenting more nuanced portrayals of British leaders and more balanced appraisals of the difficulties faced by the High Commands of all the combatants, they have been viewed by far fewer members of the public than either 1964's The Great War or comedies such as Blackadder. The name of British anti Brexit political campaign group Led By Donkeys was inspired by the saying. The activists thought it aptly described the relationship between the British people and their Brexit leaders.

Сын

Брайан Бонд 1991 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс тарихына арналған эсселер жинағын редакциялағанда, авторлардың "есек басқарған арыстандар" туралы танымал стереотиптерден арылуға деген ұжымдық ниетін білдірді, бірақ басшылық қателіктер жасалғанын мойындады және авторлар Соммадағы жоғары лауазымды командирлердің беделін жақсартуға көп көмектеспейтінін атап өтті. Хью Страхан Морис Женевоистің "[кәсіби тарихшының қарт ардагерден басым болуы жақсы емес, сондай-ақ қарт ардагердің тарихшыдан басым болуы да жақсы емес]" деген тұжырымын келтірді, содан кейін Хартты "соғыстың шешуші шайқастарын жоққа шығаруы" үшін сынады, осылайша "оның британдық генералдар туралы бейнесінде Батыс майданындағы нашарлықтан 1920 жылдардағы консерватизмге оңай көшуге мүмкіндік берді". Гордон Корриган, мысалы, Кларкты тіпті тарихшы деп санамады. "Есек басқарған арыстандар" деген фраза Бірінші дүниежүзілік соғыстағы генералдар туралы бұрмаланған немесе кемінде толық емес сурет салғаны айтылады, генералдарды "сарай генералдары" ретінде бейнелейді, олар сән-салтанатқа тонып, қол астындағы адамдардың азаптарына бейжай, тек атты шабуылдар мен қорқақтарды атуға қызығушылық танытады. Бір тарихшы былай деп жазды: "Олар өз әскерінің азаптарына немқұрайлы қарады деген идея фактілермен үнемі жоққа шығарылады және бұл мифті таратуға ниеттенген кейбір комментаторлардың арқасында ғана сақталады, бұл генералдар, жоғарғы топты білдіретін, төменгі топқа қандай болып кетсе де қарамады". Кейбір қазіргі академиялық пікірлер бұл ойлау мектебін "сенімсіздікке ұшыраған" деп сипаттады. Страхан Гавин Стампты келтіреді, ол "әскери тарихшылардың жаңа буынына" шағымданады, олар Хейг сияқты "аса қатыгез және жанкүйерлік" көрінеді, ал өзі "Вульф пен Кларктің дұрыс емес айыптауларына" сілтеме жасайды.