Кіріспе

Сарны (Сарни) – Украинаның батысындағы Ровно облысындағы шағын қала. Облыстың Сарны ауданының әкімшілік орталығы және Случ өзеніндегі маңызды теміржол торабы. Халық саны:

Этимология

Қала еліктердің құрметіне аталған және сөзбе-сөз "еліктер" деп аударылады; осы атау аймақтағы орманды жерлерде олардың көптеп кездесуіне байланысты берілген.

1939 жылға дейінгі тарих

Сарны бастапқыда Полиссия Волыны шекарасындағы, орман мен батпақ аралығында орналасқан шағын ауыл болды. Сарны Галич-Волынь патшалығының құрамына кірді. Кейіннен ол Литваның Ұлы Герцогтығы, одан кейін Польша-Литва одағына қосылды. 1795 жылдан бастап ол Ресей империясының бөлігі саналды, бұл "оңтүстік-батыс желісі" деп белгіленді және қазір "Полесье желісімен" бірікті. Сонымен қатар, ірі локомотив депосы салынды және Сарны теміржол қызметінің орталығына айналды, бұл теміржол қызметкерлері үшін жаңа тұрғын үйлер салу қажеттігін тудырды. Сарны маңызды аймақтардың шекараларындағы теміржол станциялары ретінде тағайындалған қалалардың бірі болды. Бұл муниципалитеттер өндіріс және нарықтармен байланысты болды, соның ішінде экспортқа арналған ауылшаруашылық өнімдерін шоғырландыру орталықтары еді. Сарныде ағаш өңдеу маңызды және дамитын салаға айналды, себебі ол ормандармен қоршалған. Қаланың экономикалық гүлденуі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, әсіресе 1921-1939 жылдар аралығындағы Польша билігі кезінде болды, бұл Польша билігіне дейін бұрынғы провинциялық орталық болған көршілес Рівне қаласымен тығыз экономикалық және әлеуметтік байланыстарды қамтыды. Қала теміржол желісімен екіге бөлінді: бір жағында негізінен еврей тұрғындары, ал екінші жағында негізінен еврей емес тұрғындары болды – "Полесье жағы". Сарны Польшадағы округ орталығы және Польша заңнамалық билігінің астында болғанына қарамастан, сол кездегі басым әлеуметтік ықпал украиндық болды, соның ішінде украиндық ұлтшылдық көзқарастар да болды. 1939 жылы кеңес әскерлері Польшаға шабуыл жасағаннан кейін 300 поляк полицейін өлтірді. Қала 1941 жылдың 8 шілдесінде нацистік Германия басып алды, Германияның Риббентроп-Молотов пактісін бұзуы және 1941 жылдың 22 маусымындағы Ресейге жасаған шабуылынан кейін. Сол кезде Сарныде шамамен 5000 еврей тұрды. 1942 жылдың сәуірінде Сарныде гетто құрылды, онда Сарны және айналасындағы қалалардан келген еврейлер күштеп орналастырылды. 1942 жылдың тамызында Сарныде "Сарны қырғыны" деп белгілі болған оқиға болды. Екі күн ішінде, 1942 жылдың 27-28 тамызында, Сарны және айналасындағы қалалардан келген, шамамен 100 рома қоса алғанда, 14 000-18 000 адам қала сыртындағы шұңқырларда жүйелі түрде өлімге жіберілді, онда олар үшін шұңқырлар дайындалған еді. Өлім жазасын неміс әскерлері мен украиндық қосымша полициясы орындады, сондай-ақ "Тодт" ұйымының шамамен 200 мүшесі көмектесті. 1961 жылы Сарныдағы еврей қауымының тарихы туралы естелік кітап жарық көрді, онда қауымнан аман қалғандардың жеке баяндамалары жарияланды. 1943 жылы басталған Волынь геноциді кезінде Сарны украиндық көтерілісші армиясынан құтылған Волынь ауылдық жерлерінің поляк халқына пана болды. 1943 жылдың мамырында неміс билігі қаланы украиндықтардан қорғаған поляк полиция бөлімін құрды. 1944 жылы көптеген поляктар Бас үкіметке немесе Үшінші рейхке OST Arbeiters ретінде жіберілді.

1944 - қазіргі уақыт

1944 жылдың 11 қаңтарында Сарны совет әскерлері тарапынан қайтарылып алынды. 1944 жылдан бері ол Украина КСР-інің, ал 1991 жылдан бастап тәуелсіз Украинаның құрамында болып келеді. Қазіргі Сарни экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына бағытталған. Қала мен оның экономикасы 1986 жылғы Чернобыль ядролық апатынан әсер көрді, қаланың одан алыс орналасқандығына қарамастан. Сарныдағы ағаш өңдеу өнеркәсібіне қайта инвестиция салуға қызығушылық танылып жатыр.

Ресейдің Украинаға басып кіруі

2022 жылдың 16 наурызының кешінде Ресейдің Украинаға басып кіруі кезінде қалаға алғаш рет Ресей Қарулы Күштерінің зымыран шабуылы тиді. Ревне облыстық мемлекеттік әкімшілігінің басшысы Виталий Ковальдың айтуынша, шабуыл Сарныдағы әскери инфрақұрылым нысандарының біріне жасалды. Ол сондай-ақ, жарақат алғандар жоқ екенін хабарлады. 2022 жылдың 25 маусымының кешінде қала екінші рет Ресей Қарулы Күштерінің зымыран шабуылына ұшырады. Ревне облыстық мемлекеттік әкімшілігінің басшысы Виталий Ковальдың сөзіне қарағанда, шабуыл азаматтық инфрақұрылымға бағытталған, нәтижесінде кем дегенде 4 адам қаза тауып, тағы жеті адам жарақат алды. 2022 жылдың 28 тамызының кешінде Сарныда әуе шабуылы сағатында күшті жарылыстар орын алды, қала үшінші рет Ресей Қарулы Күштерінің зымыранынан зардап шекті. Ревне облыстық мемлекеттік әкімшілігінің басшысы В. Ковальдың мәліметінше, әскери инфрақұрылым нысанына барлығы төрт зымыран шабуылы тіркелді. Қаза тапқандар жоқ. Соққы толқынынан шамамен 30 тұрғын үй және орталық аудандық аурухананың ғимараты зақымданды.