Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Итальяндық саяхатшы
Italian politician
Mercurino Arborio, Gattinara графы (10 маусым 1465 – 5 маусым 1530) – итальяндық мемлекет қайраткері және заңгер, ең белгілісі қасиетті Рим императоры V Карлдың канцлері болған. 1529 жылы ол Рим-католик шіркеуінің San Giovanni a Porta Latina кардиналы болып тағайындалды.
Mercurino Arborio, marchese di Gattinara (10 June 1465 – 5 June 1530), was an Italian statesman and jurist best known as the chancellor of the Holy Roman Emperor Charles V. He was made cardinal of the Roman Catholic Church for San Giovanni a Porta Latina in 1529.
Өмірбаян
Ол қазіргі Пьемонт аймағындағы Верчелли қаласына жақын Гаттинарада дүниеге келген. Меркурино Гаттинара бастапқыда Савойядағы Австрияның Маргаретасына заң кеңесшісі болды. Ол оны барлық кеңесшілерінің ішіндегі ең бастысы деп есептеді. Меркурино Гаттинара, ең алдымен, император V Карлдың барлық патшалықтары мен корольдіктерінің "Ұлы канцлері" қызметін атқарғанымен танымал. V Карлдың кеңесшісі Чийвр қайтыс болғаннан кейін Гаттинара корольдің ең ықпалды кеңесшісіне айналды. Ол римдік католик, гуманист, Эразмның ізбасары, заңгер және ғалым болды – сонымен бірге мақсаттары идеалистік, ал тактикасы реалистік болды. Ол құқықтану, мемлекеттік теория және христиандық парыз туралы ілімнің маманы болды. Гаттинара V Карлды династиялық Бургундиядағы тамырынан және сол кездегі Испанияның басым дүниелік саяси теориясынан империяның христиандық гуманистік тұжырымдамасына қарай бағыттап, жетекшілік етті. Оның империяның Еуропадағы басымдылығы туралы идеялары ұлт-мемлекет теориясының күшейіп келе жатқан тенденциясына тікелей қарсы келді. Канцлер ретінде ол V Карлға дүниежүзілік үстемдік ("Dominium Mundi") құру мақсатымен династиялық империя құруға шақырды. Гаттинара саяси кеңестерінде және жеке жазбаларында бірыңғай христиан әлеміне негізделген христиан империализмін жақтады, ол протестанттармен, түріктермен және Жаңа әлемнің мұсылман емес халқымен күресіп немесе оларды дінге қайтаруға тырысатын еді. Оның теориясы христиандық елдердің ынтымағын бір әлемдік империя құру үшін жаулап алу қажеттіліктерімен теңестіруге ұмтылды. Гаттинара V Карлдың саяси көзқарасын аймақтық династиялық монархтан империя құрушыға өзгертуге ықпал етті. Күдіссіз, Гаттинараның кеңесінің арқасында Габсбург империясы V Карлдың тұсында ең үлкен аумақтық шегіне жетті, бірақ оның билігінің соңында ыдырау белгілерін көрсетуге бастады, ең маңыздысы – экономикалық өркендеген, бірақ салық төлеуден бас тартқан Төмен елдерге тәуелсіздік беру арқылы.
He was born in Gattinara, near Vercelli, modern Piedmont. Mercurino Gattinara initially served as the legal advisor to Margaret of Austria in Savoy. She considered him as chief amongst her various counsellors. Mercurino Gattinara is however mostly famous for having served as Emperor Charles V's “Grand Chancellor of all the realms and kingdoms of the king.” Upon the death of Charles' counsellor Chièvres, Gattinara would become the king's most influential advisor. He was a Roman Catholic, humanist, Erasmian, jurist and scholar—at the same time idealist in his goals, and realist in his tactics. He was a scholar of jurisprudence, the classic theory of the state, and the Christian doctrine of duty. Gattinara would guide Charles away from both his roots in dynastic Burgundy, and from the prevailing secular political theory of Spain at the time, toward a Christian humanist conception of Empire. His ideas of the primacy of the Empire in Europe were in direct contradiction with the growing trend toward the theory of the nation state. In his capacity as Chancellor, he urged Charles V to create a dynastic empire with the object of establishing global rule ("Dominium Mundi"). Gattinara in his policy advice and personal writings argued for Christian imperialism, based on a united Christendom, which would then combat or convert the Protestants, the Turks, and the infidels of the New World. His theory attempted to balance the solidarity of Christian nations, with the requirements of conquest for the establishment of one world empire. Gattinara was instrumental in shifting Charles V's policy vision from that of a regional dynastic monarch to an empire builder. Doubtless due in large part to Gattinara's counsel, the Habsburg Empire would reach its territorial height under Charles V, although it would begin to show signs of decay at the end of his reign, most importantly with the independence granted to the economically thriving but tax averse Low Countries.
Саясат
Гаттинара универсалистік идеализмімен танылғандай, ол сонымен қатар реалсаясат шеберлігімен де көзге түсті. Карл V-нің кеңесшісі Карлос де Чиевренің орнын басып, Гаттинара корольдің саясатын өзгертіп, жаңа бағыт берді. Чиевре Нидерландыны Франция және Англиямен келісімдер арқылы қорғауды, әсіресе Франциямен соғыстан қашуды жақтаған. Гаттинара Карлдың Бургундия-Испания шеңберінен шығып, кең империялық көзқарасқа ие болуын мақсат етті. Оның империялық саясатының ортасында Италия тұрды: Милан Испания/Франш-Конте және Тирольдегі Габсбург иеліктерінің арасындағы өмірлік байланыс болды. 1521 жылдың соңғы айларына қарай Гаттинара Франциямен соғыстың ошағын Наваррадан Италияға жылдыруға қол жеткізді. Оның империялық стратегиясының табысқа жетуі үшін екі шарты болды: Италияны бағындыру және Риммен одақтасу. Гаттинара – корольдің Италияға қатысты саясатын өзгертуге ықпал еткен тұлға, осы саясатты қолдаған басқа ешбір министр болған жоқ. Гаттинара тағайындалғанға бір жыл бұрын ағылшын елшісі Тунстал Гаттинараның Италияға қызығушылығын атап өткен. Гаттинара Италияға қарсы соғыс жоспарларының алдын ала нұсқаларын жасаған, онда Құдай Карлды христиан әлемінің бірінші ханзадасы етіп тағайындағандықтан, оның назарын Италияға бұруы дұрыс екенін айтқан. Италияға бармауға кеңес бергендер патшаның құлдырауына, ұятқа және кінәға себеп болады деді. Гаттинара итальяндық науқанның төмен құны мен үстемдік үшін қажетті әскерді жұмылдыруды көрсетті. Карл V-ге Солтүстік Италияда Францияға қарсы соғыс ашуға кеңес беру мәселесін қарастырғанда, Гаттинара жеті өлімдік күнәге қарсы он қағиданы, соғыстан қашудың жеті себебін және оны қолдаудың он аргументін келтіретін аллегория құрастырды. Қарсылықтың себептері өте нақты болды: шабуыл шешімі белгісіз стратегияға үлкен тәуекел әкеледі; қазынада жеткілікті қаражат жоқ; басқа итальяндық мемлекеттермен келіссөздер күмәнді; швейцариялықтар Франциямен одақтасуы мүмкін, ал аймақ қысқы ауа райының қаупіне тап болады. Алайда, Гаттинара соғысты Карл V-нің Папаға адалдығымен, оның одақтас ретінде қажеттілігімен ақтады. Құдай Карлдың жағында екені анық, Франциямен қақтығыстан қашу тағдырды сынаумен тең, себебі ресурстар енді оңай жиналмайды. Сонымен қатар, әскер жұмылдырылғаннан кейін, соңғы сәтте тоқтату дұрыс болмас еді. Гаттинара өзінің он қағидасының жеті өлімдік күнәдан жеңіске жеткенін қамтамасыз етті. Гаттинара саясатта идеалист емес еді. Мадрид шарты Францияның тұтқындалғаннан кейін Карл V-тің Францискке мәжбүрлеген шарты еді. Шарты романтикалық әдепсіздікпен айтылып, екі билеушінің бірлесіп крест жорығына шығуға ант беруімен аяқталды. Франциск шартына мәжбүрлі түрде қол қойғанмен, Гаттинара өзінің реалсаясатының нәтижесінде құжатқа императорлық мөрді қоюдан бас тартты. Франциск кейін Италиядағы талаптарынан бас тарту, Бургундияны беру және Фландрия мен Артуадағы билігінен бас тарту сияқты шарттарды бұзды.
Just as Gattinara is noted for his universalist idealism, he is also recognized as adept in the practice of realpolitik. Taking over from Charles V's advisor Carlos de Chièvres, Gattinara shifted the policy outlook of his king. Chièvres had advocated protecting the Netherlands through understandings with France and England, attempting to avoid war with France especially. Gattinara aimed at broadening Charles from a narrow Burgundian/Spanish outlook toward a wide imperial vision. At the center of his imperial policy was Italy: Milan was the vital link between the Habsburg holdings of Spain/Franche Comté and Tyrol. By the last months of 1521, Gattinara had succeeded in shifting the war with France from Navarre to Italy. His imperial strategy had two conditions for success: domination of Italy, and alliance with Rome. Gattinara was the source of Charles's shift in policy toward Italy—no other cabinet member pushed for these policies. A year previous to Gattinara's appointment, the English ambassador Tunstal had remarked on Gattinara's preoccupation with Italy. Gattinara had drawn up advance drafts of war plans against Italy, in which he stresses that since God called Charles to be the first prince of Christendom it was fitting that he turns his attention to Italy, saying that anyone who counselled Charles against pursuing Italy in lieu of interest elsewhere was prescribing the king's ruin, shame and blame. Gattinara emphasized the low cost of an Italian campaign, and the necessary troop mobilization necessary for overwhelming force. In deciding whether or not to advise Charles V to go to war against France in northern Italy, Gattinara constructed an allegory posing the seven deadly sins against the ten commandments—seven causes for avoiding war, and ten arguments in favour. Against, the reasons were all quite practical: an attack would place a great stake on a single strategy with an uncertain method of solution; there was not enough money in the treasury; negotiations with other Italian states were uncertain; the Swiss might ally themselves with France, and the area would soon be fraught with danger from the impending winter. However, Gattinara argued that the war was justified by Charles V's bond to honour the Pope, whom he needed as an ally. Clearly, God was on Charles's side, and to let France escape a fight would be to tempt fate—he would not have the chance, as resources would not be mobilized so easily next time. Additionally, with the army mobilized, it would not look good to call it off at the eleventh hour. Gattinara saw to it that his ten commandments won out over the seven deadly sins. Gattinara was not an idealist when it came to policy. The Treaty of Madrid was forced upon Francis I of France by Charles after Francis was captured. The treaty spoke in romantic hyperbole and ended with an oath for both rulers to undertake a crusade together. While François signed the treaty under duress, Gattinara refused to affix the imperial seal to the document, because of his sense of realpolitik. François would subsequently break the terms of the treaty, which had been to renounce claims in Italy, surrender Burgundy, and abandon suzerainty over Flanders and Artois.