Мануэл де Оливейра: Портрет португалиялық кинорежиссердің

Кіріспе

Португалиялық кинорежиссер, сценарист және жарыс жүргізуші (1908–2015)

«Жүгіруші»

Маноэль Кандидо Пинто де Оливейра (mɐnuˈɛl doliˈvɐjɾɐ; 11 желтоқсан 1908 – 2 сәуір 2015) – Португалияның Порто қаласындағы Седофеитада туған кинорежиссер және сценарист. Ол алғаш рет 1927 жылы, достарымен бірге Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы фильм түсіруге тырысқанда киноға түсуді бастады. 1931 жылы ол өзінің тұңғыш фильмін – «Дору, Фэйна Флувиал» атты туған қаласы Порто туралы деректі фильмін, қалалық симфония жанрында шығарды. 1942 жылы «Аники Бобо» фильмімен көркем фильмдердегі дебютін жасады және келесі 30 жыл бойы қысқаметражды және деректі фильмдер түсіруді жалғастырды, әлемдік кинорежиссер ретінде танылмаса да, белгілі бір деңгейде танылды. 1971 жылы Оливейра өзінің екінші толық метражды көркем фильмін – «Өткен мен қазіргі» әлеуметтік сатиралық фильмін түсірді, ол оның кейінгі кино мансабының стандартын белгілеп, халықаралық кино қауымдастығында танылды. 1970-1980 жылдары ол амбициясы жоғары фильмдер түсіруді жалғастырды, сыншылардың жоғары бағасын алды және көптеген сыйлықтарға ие болды. 1980 жылдардың соңынан бастап ол ең өнімді кинорежиссерлердің біріне айналды және 100 жастан асқаннан кейін жылына орташа есеппен бір фильм түсірді. 2008 жылдың наурыз айында ол әлемдегі ең қарт жұмыс істеп жатқан кинорежиссер деп хабарланды. Оның көптеген сыйлықтарының ішінде 61-ші Венеция халықаралық кинофестивалінің «Карьералық Алтын Арыстаны», 42-ші Венеция халықаралық кинофестивалінің «Жалпы жұмысы үшін арнайы Арыстаны», 2008 жылғы Канн кинофестивалінде өмірлік жетістіктері үшін «Құрметті Алтын Пальма» және француз құрметті легионы бар.

Ерте өмір және білім

Оливейра 1908 жылғы 11 желтоқсанда Португалияның Порту қаласында Франсиско Хосе де Оливейра мен Кандида Феррейра Пинто отбасында дүниеге келген. Оның отбасы бай өнеркәсіпшілер мен ауыл шаруашылығы жер иелері болған. Әкесі құрғақ тауарлар фабрикасының иесі болды, Португалияда алғашқы электр шамдарын өндірді және 1932 жылы қайтыс болғанға дейін электр энергиясын өндіру зауытын салды. Оливейра Портудағы Универсаль колледжінде білім алғаннан кейін Испанияның Галисия қаласындағы иезуиттер интернат-мектебіне оқуға түсты. 1930 жылдардың басынан 1970 жылдардың ортасына дейін жалғасқан фашистік Салазар режимі кезінде португалиялық кино өнеркәсібі де қатаң цензура мен шектеулерге ұшырады. Оның кейінгі фильмдері, мысалы, "Каннибальдар" және "Белль-де-Джур" ( "Белль-де-Джур" фильмінің жалғасы) испандық-мексикалық режиссер Луис Бунюэльмен жақындығын көрсетеді. Ол: "Мен Бунюэльге жақынмын. Ол – кері католик, ал мен католик болып өстім. Бұл күнәға рұқсат беретін дін, ал Бунюэль ең тереңдегі моральдық режиссерлердің бірі, бірақ ол барлығын керісінше істейді. Мен өзімді католикпін деп ешқашан айтқан емеспін, себебі католик болу өте қиын. Мені үлкен күнәкар деп ойлағанды жөн көремін", – деді.

1927-42: Алғашқы деректі фильмдер мен алғашқы көркем фильмдер

Оливейраның киноға алғашқы тырабы 1927 жылы болды, ол достарымен бірге португалдардың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы туралы фильм жобасымен айналысты, бірақ фильм түсірілмеді. 20 жасында итальяндық кинорежиссер Рино Лупоның актерлік мектебіне оқуға түсіп, Лупоның "Фатима Милагроза" фильмінде эпизодтық рольде ойнады. Көп жылдар өткен соң, 1933 жылы, ол португал тіліндегі екінші дыбысты фильм – "A Canção de Lisboa" фильмінде де түсті. Соңынан Оливейра Уолтер Раттманның "Берлин: Қала симфониясы" атты деректі фильмін көргеннен кейін қайтадан киноға бет бұрды. Раттманның фильмі – қысқа ғұмырлы, үнсіз деректі фильмдер жанрының ең танымал туындысы, қалалық симфония. Бұл фильмдер қаланың өмірін, көбінесе жартылай деректі стильдегі визуалды әсерлер арқылы бейнелейді, негізгі фильмдерге тән сюжеттік желісіз, бірақ оқиғалардың тізбегі қаланың күнделікті өміріне қатысты белгілі бір көңіл күйді немесе түйсікті білдіруі мүмкін. Басқа мысалдарға Альберто Кавалькантидің "Rien que les heures" және Дзига Вертовтың "Кинокамерамен адам" фильмдері жатады. Оливейра Раттманның фильмінің "кино техникасы бойынша ең пайдалы сабақ" болғанын, бірақ оны суық, механикалық және адамгершіліксіз деп тапқанын айтты. Келесі он жыл бойы Оливейра фильм түсіруге күш салды, бірнеше жобадан бас тартып, Португалиядағы жағалау қалаларының көркем суреттерінен бастап Португалияның автоөнеркәсібінің тарихына арналған деректі фильмдерге дейін түрлі тақырыптарда бірнеше қысқа фильмдер түсірді. Киноға алғашқы тырабынан он бес жыл өткен соң, Оливейра 1942 жылы толық метражды фильмін жасады. "Aniki Bóbó" – Порто қаласының көше балаларының портреті, Родриго де Фрейтастың әңгімесіне негізделген. Оливейра балалар рөліне кәсіби актерлерді тартпады. Сюжет екі жас жігіттің бір қыздың назарына бөлуге тырысуы төңірегінде өрбиді. Бір жігіт – өзіне сенімді бұзақы, ал екіншісі – ұялшақ және әдемі мінезді. Фильм шыққан кезде коммерциялық сәтсіздікке ұшырады, оның құндылығы уақыт өте келе ғана танылды. Оливейра балаларды жалған айту, алдау және ұрлық жасау арқылы бейнелегені үшін сынға ұшырады, бұл олардың ересектерге ұқсас әрекет етуіне себеп болды деп ойлады. Фильмнің нашар қабылдануы Оливейраны басқа фильм жобаларынан бас тартуға мәжбүр етті, содан кейін ол әйелі мұра еткен жүзімдікте жұмыс істеуге кірісті. 1950 жылдардың басында ол мен Режио Estado Novo басқаратын Кино қоры комиссиясына сценарий ұсынды, бірақ комиссия фильмді қабылдау немесе қабылдамау туралы шешім қабылдаған жоқ. Оливейра мұны Салазар режиміне деген өзінің жағымсыз көзқарасымен байланыстырды. Ойынды қоюмен қатар, Оливейра актерлердің репетицияларын, көрермендердің актерлерді бақылауын және тіпті өзінің командасымен бірге түсірілімге дайындалуын ұйымдастырды. Оливейра фильмді түсіру "кино туралы түсінігін түбірінен өзгертті" деді, киноның мақсаты шындықты имитациялау емес, оны бейнелеу ғана екенін түсінді. "O Acto de Primavera" фильмін киносыншысы Энрике Коста Португалияның алғашқы саяси фильмі деп атады және Оливейраға кинорежиссер ретінде әлемдік деңгейде танымалдылық әкелді. Фильм Сиена кинофестивалінде Гран-при жүлдесін жеңіп алды, ал 1964 жылы Локарно кинофестивалінде Оливейраның алғашқы фильмдерінің ретроспективасы өтті. Осы фильмге және "O Acto de Primavera" фильмінің көрсетілімінен кейін Оливейра жасаған анти-Салазарлық пікірлеріне байланысты ол 1963 жылы PIDE-ге қамауға алынды. Ол он күн түрмеде отырды және досы Мануэль Менерес көмегімен босатылды. Оның мансабы тағы да тоқтап қалды және келесі 9 жылда ол тек екі қысқа деректі фильм түсірді. 1967 жылы Cineclube do Porto португал киносының апталығын ұйымдастырды, онда Cinema Novo қозғалысының көптеген режиссерлері фильмдерін көрсетіп, "португал киносының нарықтағы қиын жағдайы және кино клубтар қозғалысының құлдырауы" тақырыбында пікір алмасты. Нәтижесінде Калуст Гүлбенкян қоры Португалияда фильмдерді қаржыландыруға және таратуға көмектесетін Португалия кино орталығын құрды. Қор демеушілік еткен алғашқы фильм Оливейраның келесі толық метражды фильмі болды, ал 1970 жылдардың басы португал киносының Гүлбенкиан жылдары деп аталды.

Oliveira's first attempt at filmmaking was in 1927 when he and his friends worked on a film about the Portuguese participation in World War I, although the film was never made. He enrolled in Italian film maker Rino Lupo's acting school at age 20 and appeared as an extra in Lupo's film Fátima Milagrosa. Years later, in 1933, he also had the distinction of having acted in the second Portuguese sound film, A Canção de Lisboa. Eventually, Oliveira turned his attention back to filmmaking when he saw Walther Ruttmann's documentary Berlin: Symphony of a City. Ruttman's film is the most famous of a small, short lived silent documentary film genre, the city symphony film. These films portrays the life of a city, mainly through visual impressions in a semi documentary style, without the narrative content of more mainstream films, though the sequencing of events can imply a kind of loose theme or impression of the city's daily life. Other examples include Alberto Cavalcanti's Rien que les heures and Dziga Vertov's Man with a Movie Camera. Oliveira said that Ruttman's film was his "most useful lesson in film technique", but that he also found it cold, mechanical and lacking humanity. Over the next ten years, Oliveira struggled to make films, abandoning several ambitious projects and making a handful of short documentaries on subjects ranging from artistic portraits of coastal cities in Portugal to industrial films on the origins of Portugal's auto industry. Fifteen years after his first attempt at filmmaking, Oliveira made his feature film debut in 1942. Aniki Bóbó is a portrait of Porto's street children and based on a short story by Rodrigo de Freitas. Oliveira used non professional actors to portray the children. The story centers around two young boys who compete for the attention of a young girl. One of the boys in an extroverted bully, while the other is shy and innocent. The film was a commercial failure when it opened, and its merit only came to be recognized over time. Oliveira stated that he was criticized for portraying children that lied, cheated and stole, which in his mind made them act more like adults. The film's poor reception forced Oliveira to abandon other film projects he was involved in, after which he dedicated himself to work in a vineyard that his wife had inherited. In the early 1950s, he and Régio submitted a screenplay to the Estado Novo run Film Fund commission, but the commission refused to either accept or reject the film. Oliveira attributed this to his own well known dislike for the Salazar regime. Along with the performance of the play, Oliveira staged the actors rehearsals, spectators watching the actors and even himself and his crew preparing to film the performance. Oliveira said that making the film "profoundly altered his conception of cinema" as a tool not to simulate reality, but merely represent it. O Acto de Primavera was called the first political film from Portugal by film critic Henrique Costa and gave Oliveira his first worldwide recognition as a filmmaker. The film won the Grand Prix at the Siena Film Festival and Oliveira had his first film retrospective at the Locarno Film Festival in 1964. Because of this film and anti Salazar comments Oliveira made after a screening of O Acto de Primavera, he was arrested by the PIDE in 1963. He spent ten days in jail and was interrogated until finally being released with the help of his friend Manuel Meneres. His career again slowed down and he only completed two short documentaries in the next 9 years. In 1967, the Cineclube do Porto sponsored a Week of Portuguese Cinema, where many filmmakers from the blossoming Cinema Novo movement screened films and discussed "the precarious situation of Portuguese cinema in the marketplace, and the decline of the film club movement." This resulted in the Calouste Gulbenkian Foundation's creation of the Centro Portuges de Cinema, which would help to finance and distribute films in Portugal. The first film that the foundation chose to sponsor was Oliveira's next feature, and the early 1970s would come to be known as the Gulbenkian Years of Portuguese cinema.

1970-1989: Көркемдік жетістік: Асыққан махаббат пен танылу тетралогиясы

1970 жылдан бастап Оливейра өзінің ең белсенді кезеңінде болды, оның фильмдерінің басым бөлігі 75 жасқа толғаннан кейін түсірілді. Ол кеш гүлденгені ме, әлде бақытсыз кешігулер мен саяси цензураның құрбаны ма, ол ұзақ өмірінің соңғы кезеңінде Португалияның ең көрнекті режиссері атанды. Фильм сыншысы Дж. Хоберман: «Көптеген ерлер зейнетке шығуды ойлағанда, Оливейра 70-ші жылдардың жетекші модернистерінің бірі ретінде көзге түсті, Штрауб, Сайберберг және Дураспен теңестірілді» деді. Оливейраның киноға екінші оралуы 1971 жылы «Өткен мен қазіргі» (O Passado e o Presente) фильмімен болды. Лирикалық сюрреализм мен әзіл-қалжыңға толы фильм оның бұрынғы төмен таптық адамдар туралы жұмысынан өзгеше болды. Висенте Санчестің пьесасы негізінде түсірілген фильмде Мария де Сайссе Ванда рөлінде ойнады – күйеулерінен кейін ғана ғашық болатын әйел. «Бенильда немесе Таза Ана» (Benilde ou a Virgem Mãe) 1975 жылы шықты, ол Оливейраның ұзақ жылдар бойы досы және Салазар режиміне қарсы болған Хосе Режионың пьесасына негізделген. Бұл Оливейраның туындыларында кино мен театр арасындағы қарым-қатынасты зерттейтін көптеген фильмдердің біріншісі болды. Фильм Лиссабондағы Тобис студиясының сыртқы түсірілімдерімен басталып, фильмнің құрылған декорациясына жетеді. Фильмде Бенильда – ұйқыда жүретін он сегіз жасар қыз, ол құпия түрде жүкті болады және буржуазиялық отбасы мен достарының наразылығына қарамастан, өзін таза ұғымға таңдалған деп санайды. Шыққаннан кейін фильм 1975 жылғы Португалияның саяси ахуалына қатысы жоқ деп сынға ұшырады. Алайда, Оливейра оның кейіпкерлеріне моральдық және әлеуметтік қысым көрсетуі «біздің заманымызға қарсы немесе қайшы емес» екенін қорғады. Оливейра әдебиеттің көптеген киноадаптациялары сюжетті фильмге бейімдеуге тырысатынын, ал ол Бранконың романының «мәтінін» бейімдегісі келетінін айтты, дәл Жан-Мари Штрауб пен Даниэль Хуйельеттің «Анна Магдалена Бахтың жылнамасы» музыка туралы фильм болғандай. Ол: «Көп нәрсе болатын романда бәрін көрсету уақытты ысырап ету болар еді. Сонымен қатар, әдеби баяндама, әңгімені айту тәсілі, стиль, сөйлемдердің дыбыстылығы, композициясы – оқиғалардың өзі сияқты әдемі және қызықты. Сондықтан мен осы тармаққа назар аударуды жөн көрдім, және солай істедім» деді. Фильм бұл идеяны кеңінен баяндау арқылы жеткізеді, кейіпкерлер өз ойларын айтады немесе хаттарды дауыстап оқиды, сондай-ақ жазба мәтіннің кадрлары бар. 1981 жылы Оливейра Агустина Бесса Луистің романы негізінде «Франсиска» фильмін түсірді. Фильм Фани Оуэннің, «Адамның жолынан айырылуы» авторы Камило Кастело Бранконың және Бранконың жақын досы Хосе Аугустоның арасындағы нағыз өмірдегі махаббатқа толы қайғылы үшбұрышты көрсетеді. Оливейраның әйелі Оуэннің алыс туысы болды және фильмдегі үш басты кейіпкердің жеке хаттарына қол жеткізді. Фильм 1981 жылғы Канн кинофестивалінде режиссерлердің он күндігінде үлкен ықыласпен көрсетілді және Оливейраның әлемдік танылуын арттырды. Ол француз теледидары үшін «Лиссабон мәдениеті» және «Жан Виго туралы» деректі фильмдерін түсірді, сондай-ақ француз режиссері Жан Вигоға құрмет көрсетті. 1986 жылы Оливейра өзінің ең тәжірибелік фильмдерінің бірін – «Менікі» (Mon Cas) фильмін түсірді, ол ішінара Хосе Режионың «Менікі» бір актілік пьесасына негізделген, бірақ фильм сонымен қатар Сэмюэл Беккеттің «Fizzles» және Әйүп кітабынан шабыт алды. Оливейра өнер мен өмір арасындағы қарым-қатынасты зерттеу үшін сюрреалистік және мета-наративтік тәсіл қолданды. Фильм театрдың көрермендер мен актерлермен толы басталады. Луис Мигель Синтраның құпия кейіпкері сахнаға шығып, театрдың кемшіліктері мен оның иллюзиялары туралы «өз жағдайын» ұсынады. Бір-бірден, барлық актерлер мен техниктер оларды мазалайтын ойын және оның өз өмірлерімен байланысын айтады. Содан кейін сахнаға көрермендердің бірі шығып, жалпы көрермендердің қалайтынын айтады. Мұнан кейін бір актілік пьесаның үш бірізді, бірақ өте әртүрлі нұсқасы қойылады: біріншісі – қарапайым фарс, екіншісі – лас фильм ретінде ұсынылады, ал үшіншісі – диалогты кері оқып орындалады. Сахналық қойылым соғыс және әлемдегі апаттар туралы бейнероликтермен және Пабло Пикассоның «Герника» картинасымен аяқталады. Содан кейін бүкіл фильм Әйүп кітабының қайта баяндалуына ауысады, Синтра Әйүптің және Буль Огиердің әйелі рөлінде ойнайды. Бұл көрініс Леонардо да Винчидің «Мона Лиза» суретіне жақын түсіріліммен аяқталады. «Менікі» 1986 жылы Венеция кинофестивалінде ашылды және 1987 жылы көрсетілді. Оливейра келесіде Луис Бунюэль дәстүріндегі сатиралық фильм – «Каннибализм» (Os Canibais) фильмін түсірді. Фильм 1988 жылы шықты. Фильм Альвару Карвалхалдың әңгімесіне негізделген және Луис Мигель Синтра, Леонор Силвейра және Диого Дория рөлдерінде ойнады. Хосе Режио Оливейраға бұл аз белгілі әңгімені көрсетті, және Оливейра осы фильмді композитор Жоао Паеспен бірлесіп жасаған жалғыз операсы ретінде жасауға шешім қабылдады. Фильмде сонымен қатар, көріністерден сиқырлы түрде пайда болатын және жоғалатын жин-шайтандық баяндаушы Никколо бар. Фильмде әдемі жас Маргарида (Силвейра) құпиялы Авеледа виконтының (Синтра) ғашық болады, ал оның есімдері белгілі Дон Жоаоның (Дория) ұсыныстарын қабылдамайды. Олардың тойында виконт Маргаридаға қолы мен аяқтары жоқ екенін және ол «тірі мәйіт» екенін айтады. Маргарида қорқыныштан жатын бөлмесінен секіріп түседі, ал виконт уды ішуге тырысады, бірақ пешке құлайды, өліп бара жатып ария орындайды. Сол кезде қызғанудан виконтты өлтіруге ниеттенген Дон Жоао кіреді және виконттың өлімін көреді. Ертесіне Маргариданың әкесі, бауырлары және отбасылық судья оянады және таңғы астың дайындалуын қалайды, бірақ үйдің бос екенін көреді. Олар виконтты іздейді, бірақ пеште тек ерекше ет пісірілгенін табады және оның олар үшін дайындалған ерекше дәмді тағам екенін түсінеді. Төрт ер адам білмей виконттың денесін қызығушылықпен жеп қояды. Кенеттен олар оқ атылған дыбысты естиді және баққа жүгіріп, Маргариданың денесін және Дон Жоаоның кеудесіне оқ тиген күйде отырғанын көреді. Дон Жоао өлгенде, оның отбасына болғанның бәрін түсіндіреді және виконтты пеште табуға болатынын айтады. Өз каннибализмдерінен қорқып, әке мен бауырлар өліп қалғанша, судья олардың енді виконттың мүлігінің жалғыз мұрагерлері екенін еске салады. Әке мен бауырлар өмір сүруге шешім қабылдайды және шошқаға айналған судьяны жейтін ашулы итке айналады. «Каннибализм» 1988 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілді және 1988 жылғы Сан-Паулу халықаралық кинофестивалінде «Сыншылардың арнайы сыйлығын» жеңіп алды.

From the 1970s, Oliveira was at his most active, with the vast majority of his films having been made after he turned 75. Whether a late bloomer or a victim of unfortunate delays and political censorship, he became Portugal's preeminent filmmaker during the later part of his long life. Film critic J. Hoberman has said "at an age when many men think of retirement, Oliveira emerged from obscurity as one of the 70s leading modernists, a peer of Straub, Syberberg and Duras." Oliveira's second return to filmmaking came in 1971 with Past and Present (O Passado e o Presente), a satirical black comedy on marriage and the bourgeoisie. With its lyrical surrealism and farcical situations, the film was a shift from his earlier work about lower class people. Based on a play by Vicente Sanches, the film stars Maria de Saisset as Vanda, a woman who only falls in love with her husbands after they have died. Benilde or the Virgin Mother (Benilde ou a Virgem Mãe) was based on a play by Oliveira's long time friend and fellow Salazar regime dissident José Régio and released in 1975. This would be the first of many films that would examine the relationship between film and theater in Oliveira's work, and the film opens with roaming exterior shots of the Tobis Studios in Lisbon until reaching the constructed set of the film. In the film, Benilde is a sleepwalking eighteen year old who mysteriously becomes impregnated and believes herself to have been chosen for immaculate conception, despite the angry and dismissive reactions of her bourgeoisie family and friends. Upon its release, the film was criticized for being irrelevant to the political climate of 1975 Portugal. However, Oliveira defended its depiction of a moralistic and social repression on its characters as not being "in opposition to or in contradiction with our own times." Oliveira stated that whereas most film adaptations of literature attempt to adapt the narrative to film, he wanted instead to adapt "the text" of Branco's novel, much like Jean Marie Straub and Daniele Huillet's The Chronicle of Anna Magdalena Bach was a film more about music itself than about its own story. He stated that "in a novel where a lot happens, it would be a waste of time to show everything. Besides, the literary narration, the way of telling the story, the style, the sonorousness of the phrases, [and] the composition are all just as beautiful and interesting as the events that unfold. Therefore, it seemed convenient for me to focus on the text, and that is what I did." The film achieves this idea by including extensive narration, characters that speak their thoughts or read letters aloud and shots of written text. In 1981, Oliveira made Francisca, based on the novel by Agustina Bessa Luís. The film is a tragic love triangle detailing a real life relationship between Fanny Owen, Amor de Perdição author Camilo Castelo Branco and Branco's best friend Jose Augusto. Oliveira's wife was a distant relative of Owen and had access to private letter's written by all three protagonists in the film. The film was screened to great acclaim at the Director's Fortnight at the 1981 Cannes Film Festival and furthered Oliveira's global recognition. He made Lisboa Cultural and Nice À Propos de Jean Vigo , a documentary for French television on the city of Nice, and also a tribute to French filmmaker Jean Vigo. In 1986, Oliveira made one of his most experimental films, My Case (Mon Cas), partially based on José Régio's one act play O Meu Caso, although the film also takes inspiration from Samuel Beckett's Fizzles and the Book of Job. Oliveira takes a surreal and meta narrative approach to examine the relationship between art and life. The film begins with a theater being filled with the audience and actors before a play is about to begin. A mysterious man play by Luis Miguel Cintra enters the stage and presents "his case" about the fallacies of theater and its illusions. One by one, all of the play's actors and technicians state their cases about what bothers them about the play and its relation to their own lives. An audience member then takes the stage to make a case for what the collective audience wants. This is followed by three consecutive but very different versions of the one act play: the first is a straightforward farce, the second is presented as a slapstick silent movie, and the third is performed with the dialogue read backwards. The stage performance ends with video footage of war and disasters from around the world and Pablo Picasso's painting Guernica. The entire film then shifts to a retelling of the Book of Job, with Cintra as Job and Bulle Ogier as his wife. This sequence ends with a close up of Leonardo da Vinci's Mona Lisa. My Case opened the 1986 Venice Film Festival and was released in 1987. Oliveira next made a satirical film in the tradition of Luis Buñuel, The Cannibals (Os Canibais) in 1988. The film is based on a short story by Álvaro Carvalhal and stars Luis Miguel Cintra, Leonor Silveira and Diogo Dória. José Régio first showed Oliveira the little known story, and Oliveira decided to make the film his only opera in collaboration with composer Joao Paes. The film also contains a demonic narrator Niccolo who appears and disappears from scenes magically. In the film, the beautiful young Margarida (Silveira) falls in love with the mysterious Viscount of Aveleda (Cintra), while rejecting the advances of the notorious Don João (Dória). On their wedding night, the Viscount reveals to Margarida that his great mystery is that he has no arms or legs and is "a living corpse". Margarida throws herself out of their bedroom window in horror and the Viscount attempts to drink poison but rolls into the fireplace instead, singing an aria as he burns to death. Just then Don João enters intending to murder the Viscount in jealously and witnesses the Viscounts death. The next morning, Margarida's father, brothers and family magistrate wake up and want to be served breakfast, but find an empty house. They look for the Viscount, but only discover a strange meat cooking in the fireplace, and conclude that it is a strange delicacy being prepared for them. The four men unknowingly eat the Viscount's body for breakfast with great delight. Suddenly they hear a gunshot and rush to the garden where they find Margarida's dead body and Don João sitting next to her with a self inflicted gunshot wound in his chest. As Don João dies, he explains everything that has happened to the family and tells them they can find the Viscount in the fireplace. Horrified at their own cannibalism, the father and brother's decide to commit suicide until the magistrate points out that they are now the sole heirs to the Viscount's fortune. The father and brother's decide to live, and turn into rabid dogs and eat the magistrate, who has turned into a pig. The Cannibals was screened in competition at the 1988 Cannes Film Festival and won the Critics Special award at the 1988 São Paulo International Film Festival.

1990-2014 жж.: режиссер ретінде табысты жұмыс

1990 жылдан бері Оливейраның жұмысы оның барлық мансабындағы ең өнімді кезеңі болды және ол 1990 мен 2012 жылдар аралығында жылына кем дегенде бір фильм түсірді (көбінесе толық метражды көркем фильмдер, бірақ кейде қысқаметражды немесе деректі фильмдер). Осы кезеңде ол немересі Рикардо Трепа, Луис Мигель Синтра, Леонор Балдаке, Леонор Сильвейра, Диого Дория, Джон Малкович, Кэтрин Денев және Мишель Пикколи сияқты тұрақты актерлерден адал труппа құрып, олармен тұрақты түрде жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол актёрдің соңғы фильмінде Жанна Моро, Ирен Папас, Буль Ожие, Киара Мастроянни және Марчелло Мастроянни сияқты халықаралық жұлдыздармен де жұмыс істеді. 1990 жылы Оливейра «Жоқ, немесе команданың бекер даңқы» (Non, ou a Vã Glória de Mandar) фильмін түсірді, оның басты рөлдерін Синтра, Дория және Сильвейра ойнады. Фильм Португалияның әскери тарихын бейнелейді, жеңілістеріне басымдық береді. Фильмде Вириаттың өлтірілуі, Торо шайқасы, Алкасер-Квибир шайқасы және португалдық отаршылдық соғысы сияқты тарихи оқиғалар көрсетілген. Тарихи сахналардан жалғыз ерекшелік – португалдық саяхатшылар мен ашқандарды мақтататын, әскери тұлғалардың орнына мифтік Махаббат аралының бейнеленуі. Махаббат аралында қанатты Купидон, әдемі нимфалар және Венера құдайы бейнеленген. Фильм 1990 жылы Канн кинофестивалінде жарысқа түсті. 1991 жылы Оливейра «Илаһи комедия» (A Divina Comédia) фильмін түсірді. Оқиға психиатриялық ауруханада өтеді, бұл фильм Данте Алигьеридің әйгілі шығармасының адаптациясы емес, Киелі кітаптан, Жозе Режионың «А Сальвасьо ду Мундо» пьесасынан, Фёдор Достоевскийдің «Қылмыс және жаза» және «Карамазовтар» романдарынан, сондай-ақ Фридрих Ницшенің «Антихрист» пьесасынан алынған. Оливейра өзі қолданған барлық мәтіндер «күнә және кешірім мүмкіндігі мәселесін қамтиды және осы тұрғыдан алғанда олардың бәрі бір түбірден шыққан» деді. Фильмде Мария де Медейрос, Мигель Гильерме, Луис Мигель Синтра, Леонор Сильвейра және Диого Дория ойнады. Фильм 1991 жылы Венеция кинофестивалінде жарысқа түсіп, қазылар алқасының арнайы сыйлығын жеңіп алды. 1992 жылы Оливейра португал жазушысы Камило Кастело Бранконың шығармаларын «Күңгірт күн» (O Dia do Desespero) фильмімен қайта жаңғыртты. Фильмде Марио Баррозу Бранко рөлін ойнады, ал Тереза Мадруга, Луис Мигель Синтра және Диого Дория актерлер Ана Пласидо, Фрейтас Фортуна және доктор Эдмундо Магалхаес рөлдерін ойнады. Фильм Бранконың өмірінің соңғы жылдарында тұрған және өзін-өзі өлтірген үйінде түсірілді. Бұл фильм – атақты португал жазушысы туралы деректі және көркем фильм. 1993 жылы Оливейра Агустина Бесса Луис романы негізінде «Авраамның аңғары» (Vale Abraão) фильмін түсірді. Оливейра Густав Флаубердің «Мадам Бовари» романын түсіргісі келген, бірақ бюджеттік шектеулерге байланысты продюсер Пауло Бранко одан бас тартты. Оливейра содан кейін Бесса Луиске Португалияда орын алатын романның жаңартылған нұсқасын жазуды ұсынды, нәтижесінде 1991 жылы роман жарық көрді. «Авраамның аңғары» Флаубер романының қайта баяндалуы емес, бірақ «Мадам Бовари» фильмде мәнді және физикалық тұрғыдан бар. Фильмде Леонор Сильвейра Флобер романындағыдай құмарлықпен өмір сүргісі келетін қанағаттанбаған португал әйелі Эма рөлін ойнайды. «Мадам Бовари» сияқты, Эма сүймейтін дәрігерге үйленеді және өлімі апаттан туды ма, әлде өзіне қол жұмсады ма, белгісіз, көптеген некеден тыс қатынастар жасайды. «Мадам Бовари» романынан айырмашылығы, оның махаббат қатынастарында ешқандай да жанжал болмайды, олар күйеуі де, оның өмір сүретін қоғамы да қабылдайды. Фильм 1993 жылғы Сан-Паулу халықаралық кинофестивалінде сыншылар сыйлығын, сондай-ақ 1993 жылғы Токио халықаралық кинофестивалінде үздік көркемдік үлесі үшін сыйлықты жеңіп алды. 1994 жылы Оливейра Хельдер Приста Монтейроның пьесасы бойынша «Қорап» (A Caixa) фильмін түсірді. Фильмде Луис Мигель Синтра Лиссабондағы кедей ауданда жалғыз табыс көзі – үкіметтен берілген садақа қорабы бар соқыр үйсіз адам рөлін ойнайды. Фильм 1994 жылы Токиода өткен Халықаралық кинофестивальде жарысқа түсті. 1995 жылы Оливейраның беделі артып, фильмдері халықаралық деңгейде танылды. Сол жылы ол халықаралық кино жұлдыздары ойнаған көптеген фильмдердің алғашқысын түсірді: Джон Малкович пен Кэтрин Деневтің қатысуымен «Конвент» (O Convento). Фильм Агустина Бесса Луистің «As Terras Do Risco» романының негізінде жасалған және жақсылық пен жамандық тақырыбын қарастырады. Фильмде Малкович әйелімен (Денев) Португалияға Уильям Шекспирдің іс жүзінде Жак Перес болғаны туралы теориясын зерттеу үшін сапарлайды, ол испандық еврей, испан инквизициясынан қашу үшін туған жерін тастап кеткен. Жұбайлар қызық, демондық көрінетін қызметкерлері бар монастырда тұрады және соңында екеуі де екі қызметкермен қарым-қатынасқа түседі. Фильм 1995 жылы Канн кинофестивалінде жарысқа түсіп, 1995 жылғы Ситжес каталондық халықаралық кинофестивалінде Каталондық сценаристтер мен жазушылар қауымдастығының сыйлығын жеңіп алды. 1996 жылы Оливейра француз жұлдызы Мишель Пикколи және грек киножұлдызы Ирен Папаспен «Торт» (Party) фильмін түсірді. Фильм Оливейра мен Агустина Бесса Луис бірлесіп жазған, Оливейраның бастапқы идеясы бойынша жасалған. Фильмде Леонор Сильвейра мен Рожерио Самора ойнаған үйленген жұбайлар грек актрисасы (Папас) мен оның сүйіктісі (Пикколи) қатысқан кеш ұйымдастырады, ал фильм бес жыл ішіндегі кештерде осы төрт тұлға арасындағы әңгімелерден тұрады. Фильм 1996 жылы Венеция кинофестивалінде жарысқа түсіп, Оливейра 1996 жылғы португалдық «Алтын глобус» сыйлығында «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды. 1997 жылы Оливейра «Дүние бастауына саяхат» (Viagem ao Princípio do Mundo) фильмін түсірді, ол итальян киножұлдызы Марчелло Мастрояннидің соңғы фильмі болды. Фильмде Мастроянни Мануэль есімді қартайған кинорежиссер рөлін ойнайды, ол француз актері Афонсомен (Жан Ив Готье) және екі жас серігімен, Жудит (Леонор Сильвейра) және Дуарте (Диого Дория) бірге Португалияның солтүстігінен саяхатқа шығады. Афонсо әкесі өскен португалдық ауылды көру және ешқашан кездеспеген туыстарын көруді қалайды. Жолда Мануэль бала кезінен есте қалған бірнеше жерлерде тоқтайды, бірақ олардың бәрі ол есте сақтағаннан өте өзгеше болып шығады. Фильм автобиографиялық, өйткені жолдағы жерлер Оливейраның бала кезінен алынған нақты жерлер. Фильм актер Ив Афонсоның тәжірибесіне де негізделген, оның әкесі Португалиядан Францияға эмиграциялаған және 1987 жылы француз-португалдық бірлескен өндірісте ұзақ уақыттан бері жоғалған туыстарын кездестірген. Фильм 1997 жылы Канн кинофестивалінде жарысқа түспей, FIPRESCI сыйлығын және Экумениум қазылар алқасынан арнайы мақтау алды. Ол 1997 жылы Хайфа халықаралық кинофестивалінде және 1997 жылы Токио халықаралық кинофестивалінде де басқа сыйлықтарды жеңіп алды. Оливейра 1998 жылы «Қайғы» (Inquietude) фильмін түсірді. Эпизодтық фильм Хельдер Приста Монтейроның («Immortais»), Антонио Патрисионың («Suzy») және Агустина Бесса Луис («Mãe de Um Rio») әдеби шығармалары негізінде жасалған үш қысқа фильмнен тұрады. «Immortais» фильмінде 90 жастағы адам (Жозе Пинто) қарттықтың қорқынышты екенін түсінеді және орта жастағы ұлын (Луис Мигель Синтра) өзіне қол жұмсауға көндіруге тырысады. «Suzy» фильмінде аристократ (Диого Дория) әдемі жас кокоткамен (Леонор Сильвейра) махаббатқа түседі, бірақ әлеуметтік жағдайлардың айырмашылығы олардың терең, мағыналы қарым-қатынас құруына кедерілдіреді. «Mãe de Um Rio» фильмінде Леонор Балдаке экзотикалық өмірді армандаған және Өзен анасынан (Ирен Папас) кеңес сұраған шағын қалалық қыз рөлін ойнайды. Фильм Оливейраға 1998 жылғы португалдық «Алтын глобус» сыйлығында «Үздік режиссер» сыйлығын жеңіп алды. 1999 жылы Оливейра Мадам де Лафайеттің 17 ғасырлық француз романы «Клевская принцесса» негізінде «Хабар» (La Lettre) фильмін түсірді. Оливейра 1970 жылдардың соңынан бері осы роман бойынша фильм түсіргісі келген, бірақ бастапқыда оның тым қиын екенін ойлаған...

Oliveira's work since the 1990s was the most prolific of his entire career and he made at least one film a year (usually feature narratives but sometimes shorts or documentaries) between 1990 and 2012. During this period he established and consistently worked with a loyal troupe of regular actors including his grandson Ricardo Trêpa, Luís Miguel Cintra, Leonor Baldaque, Leonor Silveira, Diogo Dória, John Malkovich, Catherine Deneuve and Michel Piccoli. He also worked with international stars such as Jeanne Moreau, Irene Papas, Bulle Ogier, Chiara Mastroianni and Marcello Mastroianni in the actor's last film. In 1990, Oliveira directed No, or the Vain Glory of Command (Non, ou a Vã Glória de Mandar), starring Cintra, Dória and Silveira. The film depicts the military history of Portugal, focusing on its defeats over its victories. The film's historical action includes the assassination of Viriathus, the Battle of Toro, the Battle of Alcácer Quibir and the Portuguese Colonial War. The only exception to the historical scenes is a sequence depicting the mythical Isle of Love, which celebrates Portuguese explorers and discoverers, instead of its military figures. The Isle of Love features winged cupids, beautiful nymphs and the goddess Venus. The film competed at the 1990 Cannes Film Festival. In 1991, Oliveira directed The Divine Comedy (A Divina Comédia). Set in a mental institution, the film is not an adaptation of Dante Alighieri's famous work but derived from stories on the Bible, José Régio's play A Salvação do Mundo, Fyodor Dostoyevsky's Crime and Punishment and The Brothers Karamazov, and Friedrich Nietzsche's Antichrist. Oliveira stated that all of the texts he uses "deal in some way with the problem of sin and the possibility of redemption, and in this sense they all derive ultimately from the same source." The film stars Maria de Medeiros, Miguel Guilherme, Luís Miguel Cintra, Leonor Silveira and Diogo Dória and competed at the 1991 Venice Film Festival, where it won the Grand Special Jury Prize award. In 1992, Oliveira returned to the adaptation of works by Portuguese writer Camilo Castelo Branco with Day of Despair (O Dia do Desespero). The film stars Mário Barroso as Branco, with actors Teresa Madruga, Luís Miguel Cintra and Diogo Dória playing both themselves and Ana Plácido, Freitas Fortuna and Dr. Edmundo Magalhães, respectively. The film was shot in the house where Branco lived his final years and committed suicide and is both a documentary and a narrative film about the famous Portuguese writer. In 1993 Oliveira made Abraham's Valley (Vale Abraão), based on the novel by Agustina Bessa Luís. Oliveira had wanted to film Gustave Flaubert's Madame Bovary, but was dissuaded by producer Paulo Branco due to budgetary restraints. Oliveira then suggested to Bessa Luís that she write an updated version of the novel set in Portugal, which resulted in the novel in 1991. Abraham's Valley is not a retelling of the Flaubert book, however Madame Bovary is both a subtext and a physical presence in the film. The film stars Leonor Silveira as Ema, a discontent Portuguese woman who wants a passionate life like the one she reads about in Flaubert's novel. Like Madame Bovary, Ema marries a doctor that she does not love and has many extramarital affairs before dying in an accident that may or may not be a suicide. Unlike Madame Bovary, there is no scandal in her love affairs, which are simply accepted by both her husband and the society that she lives in. The film won the Critics award at the 1993 São Paulo International Film Festival, as well as an award for Best Artistic Contribution Award at the 1993 Tokyo International Film Festival. In 1994, Oliveira made The Box (A Caixa), based on a play by Hélder Prista Monteiro. The film stars Luis Miguel Cintra as a blind homeless man whose only means of support in a poor neighborhood in Lisbon is his official, government issued alms box. It was screened in competition at the 1994 Tokyo International Film Festival. In 1995, Oliveira's reputation had grown and his films were internationally acclaimed. That year, he made his first of many films starring international movie stars: The Convent (O Convento), starring John Malkovich and Catherine Deneuve. The film is based on the novel As Terras Do Risco by Agustina Bessa Luís and examines the Faustian theme of good versus evil. In the film, Malkovich plays an American writer who travels to Portugal with his wife (Deneuve) to research his theory that William Shakespeare was really Jacques Perez, a Jewish Spaniard who fled his native country to avoid the Spanish Inquisition. The couple stay in a monastery with strange, demonic looking staff, and they eventually end up having affairs with two staff members. The film was screened in competition at the 1995 Cannes Film Festival and won the Prize of the Catalan Screenwriter's Critic and Writer's Association at the 1995 Sitges Catalan International Film Festival. In 1996, Oliveira worked with French star Michel Piccoli and Greek film star Irene Papas in Party. The film was co written by Oliveira and Agustina Bessa Luís from an original idea by Oliveira. In the film, a married couple played by Leonor Silveira and Rogério Samora have a dinner party that includes a famous Greek actress (Papas) and her lover (Piccoli) and the film consists of conversations between these four characters at parties over the course of five years. The film was screened in competition at the 1996 Venice Film Festival and won Oliveira the award for Best Director at the 1996 Portuguese Golden Globe Awards. In 1997, Oliveira made Voyage to the Beginning of the World (Viagem ao Princípio do Mundo), which was the final film of Italian film star Marcello Mastroianni. In the film Mastroianni plays an aging film director named Manoel who travels on a road trip across Northern Portugal with French film actor Afonso (Jean Yves Gautier) and two other young companions, Judite (Leonor Silveira) and Duarte (Diogo Dória). Afonso wants to see the Portuguese village that his father grew up in and see the relatives that he has never met. On the way, Manoel stops at several locations on the road that he remembers from his childhood, only to find them much different than he had remembered. The film is autobiographical in that the locations on the road are real locations from Oliveira's childhood. The film is also based on the experiences of actor Yves Afonso, whose father had immigrated from Portugal to France and who had met his long lost relatives during a French Portuguese co production in 1987. The film was screened out of competition at the 1997 Cannes Film Festival and won the FIPRESCI Prize and a Special Mention from the Ecumenical Jury. It won other awards at the 1997 Haifa International Film Festival and the 1997 Tokyo International Film Festival. Oliveira then made Anxiety (Inquietude) in 1998. The episodic film contains three short films based on literary works by Helder Prista Monteiro (Os Immortais), António Patrício (Suzy) and Agustina Bessa Luís (Mãe de Um Rio). In Os Immortais, a 90 year old man (José Pinto) concludes that old age is horrible and attempts to convince his middle aged son (Luís Miguel Cintra) to commit suicide. In Suzy, an aristocrat (Diogo Dória) has an affair with a beautiful young cocotte (Leonor Silveira), but social class differences prevent him from having a deep, meaningful relationship with her. In Mãe de Um Rio, Leonor Baldaque plays a discontent small town girl who yearns for a more exotic life and seek advice from the Mother of the River (Irene Papas). The film won Oliveira another award for Best Director at the 1998 Portuguese Golden Globe Awards. In 1999, Oliveira made The Letter (La Lettre), based on the 17th century French novel The Princess of Cleves by Madame de Lafayette. Oliveira had wanted to make a film from the novel since the late 1970s, but had initially thought that it was too complicated to be filmed. It updates the novel to modern day and stars Chiara Mastroianni as Catherine de Clèves, Antoine Chappey as the husband that she does not love, Leonor Silveira as her childhood friend who has become a nun and her confidant, and Portuguese rock star Pedro Abrunhosa playing himself in the role of the dashing Duke of Nemours, whom Catherine is in love with. Abrunhosa also wrote some original songs for the film. The film won the Grand Jury Prize at the 1999 Cannes Film Festival. In 2000, Oliveira made the film Word and Utopia (Palavra e Utopia), a biography of the Portuguese Jesuit priest Padre António Vieira, based upon letters and sermons that the priest wrote between 1626 and 1695. Vieira is played by Oliveira's grandson Ricardo Trêpa as a young man, Luis Miguel Cintra in middle age and Lima Duarte as an old man. The film chronicles Vieira's missionary work in South America, testimony before the Spanish Inquisition and work as a trusted advisor to Queen Christina of Sweden (Leonor Silveira). It was shown in competition at the 2000 Venice Film Festival, where it won the Film critica "Bastone Bianco" Award. It also won Oliveira his third award for Best Director at the 2000 Portuguese Golden Globe Awards. In 2001, Oliveira made two feature films at the age of 92. I'm Going Home (Je rentre à la maison) stars Michel Piccoli as Gilbert Valence, an aging stage actor that never achieved great success who deals with the sudden deaths of his wife, daughter and son in law after a car accident, turning down undignified roles in commercial TV shows and raising his nine year old grandson. Catherine Deneuve, John Malkovich, Antoine Chappey, Leonor Baldaque, Leonor Silveira and Ricardo Trêpa also co star. The film was shown in competition at the 2001 Cannes Film Festival, won awards at the Haifa International Film Festival and the São Paulo International Film Festival, and won the award for Best Film at the 2001 Portuguese Golden Globe Awards. Later that year, Oliveira made the autibiographical, partially documentary film Porto of My Childhood (Porto da Minha Infância). The film includes archival footage of Douro, Faina Fluvial and Aniki Bóbó, reenactments of parts of Oliveira's childhood and documentary footage of Porto in the early 20th century. Oliveira's grandsons Jorge Trêpa and Ricardo Trêpa portray Oliveira at different ages of his life. The film was screened in competition at the 2001 Venice Film Festival, where it won the UNESCO Award. Oliveira made The Uncertainty Principle (O Princípio da Incerteza) in 2002. It is based on the 2001 novel O Princípio da Incerteza: Jóia de Família by Agustina Bessa Luís, which won the Grand Prize from the Portuguese Writer's Association. In the film, Leonor Baldaque plays Camila, who marries a man (Ivo Canelas) to help alleviate her family's financial difficulties instead of her boyfriend (Ricardo Trêpa). Camila's husband begins an affair with Vanessa (Leonor Silveira), which Camila is indifferent about. This infuriates Vanessa who proceeds to do everything she can to make Camila suffer. In the end, Vanessa and Camila's husband become involved with an illegal deal with some gangsters, which Camila refuses to help them with. The film was screened in competition at the 2002 Cannes Film Festival. This was followed by A Talking Picture (Um Filme Falado), starring Leonor Silveira, Filipa de Almeida, Catherine Deneuve, John Malkovich, Irene Papas and Stefania Sandrelli in 2003. In the film, Silveira takes her young daughter (Almeida) on a cruise to Bombay to meet her father's family and teaches her about the history of the places that they pass through along the way. These sights include such places as Ceuta, Marseilles, Athens, Naples and Pompeii. They also meet and learn about three successful women (Deneuve, Papas and Sandrelli) from certain location and have long conversations with the ship's captain (Malkovich), often dealing with the conflicts between Christianity and Islam. The film was screened in competition at the 2003 Venice Film festival, where it won the SIGNIS Award. In 2004, Oliveira made The Fifth Empire (O Quinto Império – Ontem Como Hoje), a highly political film based on the play El Rey Sebastião by José Régio. The film chronicles the history of King Sebastian I of Portugal, and at a screening at the 2004 Venice Film Festival Oliveira acknowledged that US President George W. Bush had "a "Sebastianist" inclination in his expressed desire to spread democracy and freedom around the globe in his own version of the Fifth Empire." In the film, King Sebastian (Ricardo Trêpa) contemplates pursuing his crusade in the Middle East that would lead to the Battle of Alcácer Quibir (where he would eventually die) and the counsel that he seeks from a variety of advisors, friends and family members. It portrays King Sebastian as obsessed with his place in history and with his own myth of himself, while creating violent situations all around him. The film was screened at Venice out of competition as part of Oliveira's Career Golden Lion award. Oliveira followed this with Magic Mirror (Espelho Mágico) in 2005. Based on the novel A Alma dos Ricos by Agustina Bessa Luís, the film stars Leonor Silveira, Ricardo Trêpa, Luís Miguel Cintra, Leonor Baldaque and Michel Piccoli in a cameo, but was produced by José Miguel Cadilhe instead of Paulo Branco. In the film, Silveira plays a wealthy woman who is determined to see a real apparition of the Virgin Mary with the help of Trêpa, who has recently been released from prison. In 2006, Oliveira made Belle Toujours, a sequel to Luis Buñuel's 1967 film, Belle de Jour. The film stars Bulle Ogier as Séverine Serizy and Michel Piccoli reprising his original role of Henri Husson. In the film, Séverine reluctantly agrees to see Henri for the first time in forty years out of curiosity to know if her former blackmailer told her dying husband about her secret life as a prostitute. Ricardo Trêpa and Leonor Baldaque also appear in supporting roles. Oliveira's 2007 film Christopher Columbus The Enigma (Cristóvão Colombo – O Enigma) was shot partly in New York and starred Ricardo Trêpa. In 2009, Oliveira made Eccentricities of a Blonde Haired Girl (Singularidades de uma Rapariga Loura), based on a short story by Eça de Queirós. The film starred Ricardo Trêpa and Catarina Wallenstein, who won Best Actress at the 2009 Portuguese Golden Globe Awards. Oliveira's 2010 film The Strange Case of Angelica starred Spanish actress Pilar López de Ayala and was entered into the Un Certain Regard section of the 2010 Cannes Film Festival. Oliveira's last feature film, Gebo and the Shadow, was released in 2012 and premiered at the 69th Venice International Film Festival. The film stars Michael Lonsdale, Jeanne Moreau, Claudia Cardinale, Leonor Silveira, Ricardo Trêpa and Luís Miguel Cintra and is based on the play The Hunchback and His Shadow by Raul Brandão. In November 2013, he announced production of the short film The Old Man of Belem, pending government funding. This was his last completed film and premiered at the 71st Venice International Film Festival and was released in Porto in November 2014. Oliveira originally intended to shoot the film on a studio set, but because of his failing health it was shot in a garden close to his home in Porto. It was based on the novel The Penitent by Portuguese writer Teixeira de Pascoaes and starred Luís Miguel Cintra as Luís de Camões, Ricardo Trêpa as Don Quixote, Mário Barroso as Camilo Castelo Branco and Diogo Dória as Teixeira de Pascoaes. Some short clips from his previous films were edited into the short film, but he stated that it was neither an "overview" of his life's work nor a "farewell" to filmmaking. It was shot by cinematographer Renato Berta and edited by Valérie Loiseleux.

Құрмет белгілері мен марапаттар

1989 және 2008 жылдары Оливейраға Порту университеті мен Алгарве университеті құрметті доктор дәрежесін берді. Ол сондай-ақ Португалия президентінен "Қылыштың Әйкелі Сен-Жеймс" орденін алды. Бұған қоса, Канн, Венеция және Монреаль кинофестивальдерінен бірнеше марапаттарға ие болды. 1985 және 2004 жылдары екі рет "Карьералық алтын арыстан" сыйлығын, ал 2008 жылы өмірінің жетістіктері үшін "Құрметті алтын пальма" сыйлығын алды. 2002 жылы португалдық сәулетші Эдуардо Суто де Моура Оливейраның еңбектерін еске алу үшін Портода "Кино үйін" аяқтады. 2012 жылдың қараша айында Оливейра Франциядағы Лилль қаласында өткен 16-шы Citéphilo фестивалінде бір апталық құрмет көрсетумен және ретроспективамен марапатталды. 2013 жылдың наурыз айында Оливейра Халықаралық Порто кинофестивалінде "Аники Бобó" фильмінің 70 жылдығына арналған көрсетіліміне қатысты. 2014 жылдың 10 желтоқсанында Оливейра Португалиядағы Франция елшісінің қатысуымен Портодағы Серральвес қорының мұражайында Францияның Әскери құрмет орденінің үлкен офицері болып тағайындалды.

Жеке өмір

Маноэль де Оливейра 1940 жылы 4 желтоқсанда Портуда Мария Изабель Брандао де Менесес де Алмейда Карвалхайс (1 қыркүйек 1918 – 11 қыркүйек 2019) -қа үйленді. Олар шамамен 75 жыл некеде болып, төрт бала тәрбиеледі. Олардың екі ұлы – суретші Мануэль Казимиро атымен танымал Мануэль Казимиро Брандао Карвалхайс де Оливейра (1941 жылы туған) және Хосе Мануэль Брандао Карвалхайс де Оливейра (1944 жылы туған), ал екі қызы – Мария Изабель Брандао Карвалхайс де Оливейра (1947 жылы туған) және Аделаида Мария Брандао Карвалхайс де Оливейра (1948 жылы туған). Олардың көптеген немерелері бар, соның ішінде кіші қызы арқылы актер Рикардо Трепа да бар. Жастық шағында Оливейра автокөлік жарысына қатысқан. 1937 жылғы Гран-при маусымында ол Ford V8 Special көлігімен Халықаралық Эсторил трассасында жарысқа қатысып, жеңіске жеткен. 101 жасқа толған Маноэль де Оливейра 2010 жылдың 12 мамырында Белемдегі Мәдениет орталығында Папа Бенедикт XVI-ның португал мәдениетінің өкілдерімен кездесуінде сәлемдеме сөз сөйлеуге шақырылды. "Дін мен өнер" деген тақырыптағы сөзінде ол адамгершілік пен өнердің діннің "адамның өмір сүруін түсіндіруге" жасаған тытырауынан туындаған болуы мүмкін екенін айтты және олардың "космосқа нақты енуіне" қатысты екенін қосты. Өнер "әрқашан діндермен тығыз байланысты болған", ал христиан діні "көркемдік өрнектерге жомарттықпен қарайды". Католик отбасында тәрбиеленген Оливейра бұрынғы күні жарияланған сұхбатында "күмәні болсын, болмасын, өмірдің діни жағы әрқашан мені желейді" деді және "Менің барлық фильмдерім діни мазмұнды" деп қосты. Оливейраның қайтыс болуына бірнеше жыл қалғанда "Игрежа до Диабо" (Шайтанның шіркеуі) атты көркем фильм дамытылып жатты. Өліміне бес ай бұрын өткен сұхбатында Оливейра болашақ фильмдерге қатысты жоспарлары бар екенін мәлімдеді. Маноэль де Оливейра 2015 жылдың 2 сәуірінде Портуда 106 жасында дүние салды. Ол әйелі, төрт баласы, көптеген немерелері мен шөберелерімен қалды.