Кіріспе
Липосаркома – жұмсақ тіндердің саркомасының ең көп таралған түрі, ересектердегі барлық саркомалардың кем дегенде 20% құрайды. Жұмсақ тіндердің саркомалары – 150-ден астам әртүрлі гистологиялық түрлері немесе формалары бар сирек кездесетін жаңа түзілімдер. Липосаркомалар майлы тіндердегі (яғни майлы) адипоциттердің (яғни майлы жасушалардың) алғашқы липобластарында пайда болады. Майлы тіндер бүкіл денеге тараған, оның ішінде тері асты тіндерінің терең және беткі қабаттары, сондай-ақ хирургиялық тұрғыдан қол жеткізу қиын жерлерде, мысалы, ретроперитонеумда (яғни іш қуысының артындағы кеңістік) және іш қуысының ішіндегі висцеральді майда кездеседі. Барлық липосаркомалардың құрамында кем дегенде майлы жасушаларға ұқсайтын жасушалар бар, олар микроскоп астында гистопатологиялық зерттеулерде анықталады. Дегенмен, липосаркомалар клиникалық көріністерінің (мысалы, жас, жыныс ерекшеліктері, ісіктің орналасуы, белгілер мен симптомдар), ауырлық дәрежесінің (яғни жергілікті тіндерге таралу мүмкіндігі, хирургиялық жолмен алынғаннан кейін қайталауы және алыс тіндерге метастаздануы), генетикалық аномалиялар, болжамдар және қалаулы емдеу схемаларының айырмашылықтарына байланысты бірнеше формаға бөлінеді. 2020 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы липосаркомаларды бес түрге жіктеді: 1) атипиялық липоматоздық ісік/жақсы дифференциацияланған липосаркома (ЖДЛС); 2) дедифференциацияланған липосаркома (ДДЛС); 3) миксоидты липосаркома; 4) плеоморфты липосаркома; және 5) миксоидты плеоморфты липосаркома. (Плеоморфты – жасушалардың мөлшері мен пішіні және/немесе олардың ядроларының мөлшері мен пішінінде қалыптан тыс және көбінесе үлкен өзгерістердің болуын білдіреді.) Липосаркома түрлері агрессивті және қатерлі деп жіктеледі, немесе атипиялық липоматоздық ісік/жақсы дифференциацияланған липосаркома жағдайында салыстырмалы түрде аз агрессивті және қатерсіз деп есептеледі. Липосаркоманың барлық бес түрі де жақын маңдағы тіндер мен органдарға зақым келтіру үшін жергілікті түрде таралуы мүмкін, маңызды органдармен (мысалы, ретроперитонеум) іргелес хирургиялық тұрғыдан қол жеткізу қиын жерлерде пайда болады, хирургиялық жолмен алынғаннан кейін қайталайды және өмірге қауіп төндіретін ауруларға айналуы мүмкін. Бүгінгі күнгі зерттеулер липосаркоманың барлық бес түрі де, әдетте, хирургиялық жолмен алыну арқылы емделеді, бірақ қазіргі қолданылатын химиотерапия мен сәулелік терапия схемаларына жауап беруі шектеулі. Липосаркоманың әртүрлі сәулелік терапияға, химиотерапияға және жаңа емдеу схемаларына, мүмкін болса хирургиялық жолмен алып тастаумен бірге, жауап беруін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Балалар мен жасөспірімдерде кездесетін сирек жағдайларда, диагноз миксоидты липосаркома деп қойылады. 2) атипиялық шпіндельді жасушалы липомалар (яғни вакуольденген липобластармен және атипиялық ядролары бар әртүрлі мөлшердегі адипоциттермен араласқан талшықты-миксоидты стромадағы сәл атипиялық шпіндель тәрізді жасушалары бар қатерсіз ісіктер; 3) плеоморфты липомалар (яғни ядролары бір-біріне жабысқан алып жасушалармен сипатталатын қатерсіз ісіктер); Олар сирек метастаздайды, сондықтан қатерсіз немесе алдын-ала қатерлі ісіктер деп есептеледі. Дегенмен, олар жергілікті түрде таралуы мүмкін және одан да агрессивті және метастаздануға бейім липосаркомаға, яғни дедифференциацияланған липосаркомаға айналуы мүмкін. Сонымен қатар, хирургиялық жолмен алынған атипиялық липоматоздық ісік/жақсы дифференциацияланған липосаркома дедифференциацияланған липосаркома ретінде қайталануы мүмкін. Бұл терминологияның болжамдық маңызы бар: АЛТ ісіктерінің 7%-дан азы 7 жыл ішінде дедифференциацияланған липосаркомаға айналады, ал ЖДЛ ісіктерінің 17%-ы 8 жыл ішінде осы қатерлі липосаркомаға айналады. және CDK4 (көп экспрессияланғанда әртүрлі ісіктердің дамуын ынталандыратын ген) 14.1 жолағында орналасқан. Бұл екі геннің амплификациясы (яғни басқа гендердің пропорционалды көбеюісіз геннің көбеюі) липосаркоманың АЛТ/ЖДЛ немесе басқа липосаркома немесе липома түрі емес, дедифференциацияланған липосаркома екенін анықтау үшін өте сезімтал және ерекше көрсеткіш болып табылады. және/немесе жоғары мамандандырылған цитогенетикалық G-жолақты талдау) АЛТ/ЖДЛ немесе дедифференциацияланған липосаркома диагнозын қоюға көмектеседі. Липосаркоманың соңғы екі түрі арасындағы клиникалық көріністер мен гистопатологиялық айырмашылықтар оларды ажыратуға көмектеседі.
Жаңа терапиялар
ALT/WDL-дың жаңа терапиясы Дедифференциацияланған липосаркома бөліміндегі «Жаңа терапиялар» деген тарауда тізілгендермен толықтай сәйкес.
Дифференциацияланбаған липосаркома
Дедифференциацияланған липосаркомалар – қатерлі ісіктер, олардың ~10% жағдайда атипиялық липоматоздық ісік/жақсы дифференциацияланған липосаркома (ALT/WDL) ісігінің орнында немесе ALT/WPL ісігі хирургиялық жолмен алынған жерде дамиды. Бұл ісікке жаңа диагноз қойылған адамдарда бұрын ALT/WDL болған, бірақ ол дедифференциацияланған липосаркомаға прогрессиялап, ретроперитонеум немесе құрсақ қуысы сияқты жақсы оқшауланған жерде симптомсыз дамығандықтан анықталмаған болуы мүмкін. Дедифференциацияланған липосаркома ісіктерінің клиникалық және генетикалық ерекшеліктерінің көпшілігі ALT/WDL ісіктеріндегілерге ұқсас. DDL ісіктері көрінген кезде әдетте ауырсыздау, үлкен болады және жылдар бойы баяу дамиды. Аз қалған жағдайларда, зардап шеккен адамдарда ісіктің органға қысым жасауынан туындаған белгілер мен/немесе симптомдар пайда болады (мысалы, ішектің бітелуінен туындаған іш ауруы немесе несеп жолының бітелуінен туындаған несеп жолының бұзылуы). Өте сирек жағдайларда DDL диагнозы қойылған адамдарда созылмалы қабынудың бір немесе бірнеше белгілері немесе симптомдары (В белгілеріне қараңыз) және/немесе эндокриндік, неврологиялық, тері-шырыш қабықшалық, гематологиялық немесе басқа тіндерге байланысты паранеопластикалық синдромдардың бірі болуы мүмкін. Созылмалы қабыну белгілері мен симптомдары, сондай-ақ әртүрлі паранеопластикалық синдромдар ісіктің цитокиндер, гормондар, простагландиндер және/немесе басқа жүйелік әсер ететін заттарды бөлуінен туындайды; олар DDL сәтті емделгеннен кейін толығымен жоғалады.
Генетика
DDL және ALT/WDL-дегі неопластикалық жасушалар 13-15 жолақтарда 12-хромосоманың q-қаруының қосымша бөліктерін қамтитын ұқсас шағын супернумериялық маркерлік хромосомалар (sSMC) және/немесе алып маркерлік хромосомалармен жабдықталған. Бұл хромосомалық аймаққа ісік дамуымен байланысты екі ген кіреді, олар MDM2 және CDK4 гендері. ALT/WDL және DDL неопластикалық жасушаларында артық экспрессияланатын sMMC және алып маркерлік хромосомадағы басқа гендерге HMGA2, CPM, YEATS4 және DDIT3 жатады. Бірақ, ALT/WDL неопластикалық жасушаларымен салыстырғанда, DDL неопластикалық жасушалары: 1) екі аномальды хромосомадағы гендердің жоғары деңгейін экспресс етеді; бұл ALT/WDL-дің DDL-ге прогрессиясына ықпал етуі мүмкін; және 2) хромосома 1-дің 32 жолында, хромосома 6-ның 33 жолында және, жағдайлардың шамамен 25%-ында, JUN генін қамтитын хромосома 1-дің қысқа жолының 32.2 жолағында ген өнімдерінің жоғары деңгейі байқалады (бұл ген DDL-де ғана, ALT/WDL-де емес, артық экспрессияланады). JUN генінің c jun өнімі жасушалардың өлімін тежеп, олардың көбеюін ынталандыратындықтан, оның шамадан тыс өндірілуі ALT/WDL-дің DDL-ге прогрессиясына және/немесе DDL неопластикалық жасушаларының қатерлілігіне себеп болуы мүмкін. ДДЛ-ның осы локализделген түрлері үшін Ұлттық жан-жақты онкологиялық желісінің нұсқауларына сәйкес, хирургиялық араласумен бірге сәулелік терапияны да қарастыруға болады. Ретроперитонеалды DDL-ді емдеудің басты әдісі – хирургиялық резекция. III фазалық клиникалық сынақ ретроперитонеалды ДДЛ-ді емдеуде хирургиялық резекциядан кейін сәулелік терапияның нәтижелері хирургиялық резекцияға қарағанда айтарлықтай ерекшеленбегенін көрсетті. Радиотерапия, химиотерапия және жаңа емдеу әдістерінің ДДЛ-дың барлық түрлеріндегі тиімділігін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет.
Жаңа терапиялар
Қазіргі уақытта DDL және АЛТ/WDL-дің күштірек немесе басқаша қиын жағдайлары үшін бірнеше жаңа емдеу схемалары клиникалық сынақтардан өтуде. Алдын ала емделген немесе емделмеген DDL диагнозы қойылған пациенттерде абемациклибті зерттейтін II фазалық клиникалық зерттеу жүргізілуде. Алдын ала талдау көрсеткендей, CDK4 және CDK6 гендерінің өнімдерін – серин/треонин спецификалық протеинкиназа ферменттерін тежеу арқасында, прогрессиясыз тіршілік етудің орташа мерзімі 30,4 аптаға дейін ұзарды. Бұл зерттеу Eli Lilly and Company компаниясымен бірлесіп жүргізілуде. Сонымен қатар, CDK4 және CDK6 гендерін тежеуші рибоциклиб, mTOR тежеушісі эверолимуспен бірге, прогрессивті DDL немесе лейомиосаркомасы бар пациенттерде II фазалық клиникалық сынақтан өтуде. Тағы бір III фазалық клиникалық зерттеуде MDM2 ингибиторы миладеметан, АЛТ/WDL және DDL-де MDM2 жоғары экспрессияланған жағдайларда, онкогенді транскрипция факторы FUS CHOP-ты тежеуші трабектединмен салыстырылуда. Миладеметан басқарылатын уыттылық деңгейін көрсетті және DDL-де аурудың тұрақтап қалуына және/немесе кейбір жартылай жауаптарға әкелетін белгілі бір әсерге ие. Липосаркомалардың барлығының шамамен 30% құрайды. Аурудың ең көп кездесетін кезеңі – адамдардың өмірінің төртінші және бесінші онжылдықтары, көптеген зерттеулерде ерлер арасында басымдық байқалады. Балалар мен жасөспірімдерде сирек кездеседі, бірақ MLS осы жас топтарында диагностикаланатын липосаркоманың ең көп таралған түрі болып табылады. MLS әдетте диагноз қойылғанға дейін 1 аптадан 15 жылға дейін дамыған, 1-ден 39 см (орташа 12 см) көлемдегі, жылжымалы, анық шекарасы бар, ауыртпайтын ісік ретінде көрінеді. MLS ісіктері көбінесе жамбас аймағының (65–80% жағдайларда), төменгі аяқтардың (10–15% жағдайларда), ретроперитонеумның (8% жағдайларда) және қолдың (5% жағдайларда) терең орналасқан жұмсақ тіндерінде табылады. Шамамен үштен бір жағдайда бұл ісіктер басқа жұмсақ тіндерге (мысалы, ретроперитонеум, кеуде, немесе басқа аяқ), сүйекке және/немесе өкпеге метастаздануы мүмкін. Пациенттер метастаздармен келеді, әсіресе сүйекте; сондықтан, пациенттерге рентген, КТ және/немесе магниттік-резонанстық томография сияқты медициналық бейнелеу әдістері арқылы сүйек метастаздары тексерілуі ұсынылады.
Патология
МЛС-тің гистопатологиялық талдаулары (3- және 4-суреттерді қараңыз) миксоидтық матрицаға шашыраған жасушаларды көрсетеді (яғни, дұрыс дайындалған, H&E боялған және микроскоппен қарағанда, қалыпты байланыстыру тінінің қызыл түсінен гөрі көк немесе қызғылт түсті көрінетін байланыстыру тінінің фоны). Бұл жасушалар липобластар, олардың кейбіреулері мөрлі сақина тәрізді (жасушаның неопластикалық екенін көрсететін пішін), сопақ немесе дөңгелек пішінде болады. 12-шы хромосоманың q-қолдағы 12-ші бандасы және FUS гені 16-шы хромосоманың қысқа қолдағы (p-қол деп те аталады) 11-ші бандасында орналасқан. Осы химерлік онкоген генінің (химерлік ақуыз деп те аталады) FUS DDIT3 синтезделген ақуызы май жасушаларының жетілуін тежейді және неоплазияны ынталандырады. EWSR1 DDIT3 синтез гені (t(12;22)(q13;q12) деп аталады) 22-ші хромосоманың q-қолдағы 12.2-ші бандасында орналасқан EWSR1 генінің DDIT2 генімен транслокациясы нәтижесінде пайда болады. EWSR1 DDIT3 генінің синтезделген ақуызы, FUS DDIT3 синтезделген ақуызы сияқты, неоплазияны дамытады. Осы бірігу гендерінің арақатынасына қарамастан, олардың МЛС ісіктерінің дамуына және/немесе сақталуына қосқан үлесін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Дегенмен, МЛС-тің әртүрлі түрлерін емдеудегі радиотрапияның құндылығын анықтау үшін тағы да зерттеулер қажет. Миксоидты липосаркоманың дөңгелек жасушалы түрі нашар прогнозға ие: түрлі ретроспективті шолуларда миксоидты липосаркома көбінесе төмен дәрежелі болып табылды, сондықтан химиотерапияға жақсы жауап береді, ал жоғары дәрежелі (яғни, дөңгелек жасушалы) миксоидты липосаркома метастаздың жоғары деңгейіне ие, агрессивтірек және химиотерапияға нашар жауап береді. Бұл препарат түрлі сатыдағы ісігі бар пациенттерде кішкентай I фазалық сынауда зерттелді. Препарат МЛС-і бар адамда айқын және ұзақ жауапты қамтамасыз етті, бұл PPAR γ агонистері осы ауруды емдеуде пайдалы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Италияда жүргізілген II фазалық клиникалық сынауда тұрақты МЛС ісігі бар пациенттерде трабектедин мен пиоглитазонның (басқа бір PPAR γ агонисті) әсері зерттелді. Сынақ екі кезекті қадамнан тұрады. Бірінші қадамда пациенттерге трабектединмен кемінде 4 цикл емдеу тағайындалады және олардың жауабы бағаланады. Егер ауру тұрақтанса, екінші қадамда бастапқы жауап берген пациенттерге трабектедин мен пиоглитазонның комбинациясымен емдеудің әсері зерттеледі. II фазалық клиникалық сынақ аяқталуға жақын, онда метастаздық немесе резекцияланбайтын МЛС-те сиролимустың (MTOR ингибиторы; сиролимус рапамицин деп те аталады) және циклофосфамидтің (химиотерапиялық препарат) тиімділігі бағаланады. II фазалық клиникалық сынақ МЛС-ті қоса алғанда, жұмсақ тінді саркомаларды емдеудегі бірінші қадам ретінде сентилимабты (жасуша бетінде орналасқан программаланған жасушалық өлім протеиніне қарсы бағытталған адам IgG4 моноклоналды антителасы) екі химиотерапиялық препарат – доксорубицин және ифосфамидпен бірге қолдануды зерттеу үшін пациенттерді қабылдауда. Т-жасушалары генетикалық түрлендірілді, олар неопластикалық жасушалардың бетінде орналасқан HLA A*02 MAGE A4 пептидін экспрессиялайтын MAGE A4 антигенін таңдап шабуылдайды. Бұл түрлендірілген жасушалар (ADP A2M4 T жасушалары деп аталады) осы антигенді қамтитын әртүрлі мәдениетте өсірілген адам қатерлі ісік жасушаларын шабуылдап, өлтірді және I фазалық клиникалық сынауда ісіктерінде осы антигенді экспрессиялайтын неопластикалық жасушалары бар пациенттерде түрлі қатты ісіктерді кішірейтті. Қазір II фазалық клиникалық сынақ метастаздық немесе операцияға жарамсыз, MSGE 4 оң МЛС ісігі бар HLA A*02 оң пациенттерде АДФ А2М4 Т-жасушаларының (пациенттің өз Т-жасушаларынан жасалған) тиімділігі мен қауіпсіздігін зерттеу үшін пациенттерді қабылдауда.
Презентация
Плеоморфты липосаркомалар (PLS), барлық липосаркома жағдайларының 5%-10% құрайды, шапшаң өседі, көбінесе ірі (>5 см) және ауыртпайтын, бірақ жоғары қатерлі адипоциттерден тұратын ісіктер болып табылады. Олар көбінесе 50 жастан асқан адамдарда кеуде қабырғасында, жамбас қуысында, өкпе плеврасында, жүрек қабығында және омыртқада пайда болады. Дифференциацияланбаған жасушаларды қамтитын аймақтармен араластырылған. Бұл ісіктердің дифференциацияланбаған бөлігі көбінесе жіп тәрізді жасушалардан тұрады, жағдайлардың 25%-ында эпителиоидты жасушалар морфологиясымен жасушалар табылады. Бұл ісіктердің кем дегенде бірнеше ошақтары жоғары дәрежелі миксофибросаркома типіндегі гистиоцитомаларға ұқсас гистопатологиялық ерекшеліктерге ие, бұл ісік бұрын қатерлі миксоидты талшықты гистиоцитома деп аталатын.
Генетика
PLS неопластикалық жасушаларында әртүрлі гендік және хромосомалық аномалиялар кездеседі: TP53 генінің 17–60% жағдайда жойылуы немесе мутациялануы байқалады; RB1 генінің 60% жағдайда жойылуы анықталады; ал Neurofibromin 1 генінің 8% жағдайда инактивациялайтын мутациялар арқылы жоғалуы мүмкін, немесе сирек жағдайларда 12-ші хромосоманың ұзын қолдағы 11.2 жолағы маңындағы делеция арқылы жоғалады. Бұл жасушалар сондай-ақ, генетикалық материалдың мына аймақтарындағы артуды көрсетуі мүмкін: 5-ші хромосоманың қысқа қолдағы 12–15 жолақтары; 1-ші хромосоманың қысқа қолдағы 21 жолағы; және 7-ші хромосоманың ұзын қолдағы 22 жолағы. Бұл аномалиялардың тудырған ген көшірмелерінің өзгеруі гистиоцитомалардың миксофибросаркома түрінде көрінетін өзгерістерге ұқсас. Осы ген көшірмелерінің санындағы өзгерістердің PLS дамуына қатысты рөлі анықталған жоқ. Осылайша, PLS басқа липосаркомалардан өзгеше, оның неопластикалық жасушаларында ауруды тудыратын ерекше геномдық өзгерістер немесе анықталатын гендер жоқ, күрделі геномға ие. TP53, RB1 және нейрофибромин 1 гендерінің экспрессиясындағы өзгерістерді, сондай-ақ PLS-те сирек өзгеретін басқа гендерді (мысалы, PIK3CA, тирозин протеинкиназасы SYK, PTK2B, EPHA5 және ERBB4) анықтау ісікті PLS ретінде қарастыруға көмектеседі, бірақ оны нақты анықтамайды. Бұл липосаркомалардың 2009 жылғы ірі зерттеуінде алғаш рет сипатталған. Бастапқыда миксоидты липосаркоманың плеоморфты белгілері бар нұсқасы ретінде қарастырылғанмен, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (2020) оны липосаркоманың жаңа және ерекше түрі ретінде жіктеді. Бұл жіктеу миксоидты плеоморфты липосаркомалардың миксоидты липосаркомаларға ұқсас гистопатологиялық ерекшеліктері болғанымен, миксоидты және басқа үш липосаркома түрінен ерекшеленетін клиникалық және, ең маңыздысы, генетикалық және молекулалық ерекшеліктері бар екендігіне негізделген.