Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кипрдегі сайлаулар мен сайлау қорытындыларына шолу
Overview of elections and election results in Cyprus
Ұлттық деңгейде Кипр Республикасы мемлекет басшысы – Кипр Президенті мен заң шығарушы органы – Өкілдер палатасына сайлаулар өткізеді.
At the national level, the Republic of Cyprus holds elections for its head of state, the President of Cyprus, and for its legislature, the House of Representatives.
Сайлаушылар
18 және одан жоғары жастағы азаматтар Президенттік, заң шығарушы, жергілікті және Еуропалық Парламент сайлауларында дауыс бере алады. Еуропалық Одақ азаматтары жергілікті және Еуропалық Парламент сайлауларында да дауыс бере алады. Заң шығарушы сайлауда дауыс беру үшін азаматтар Кипрде алты ай тұруы керек. Жергілікті сайлауда дауыс беру үшін азаматтар немесе Еуропалық Одақ азаматтары муниципалитет немесе қауымдастықта тұруы керек. Еуропалық Парламент сайлауында дауыс беру үшін азаматтар немесе Еуропалық Одақ азаматтары Кипрде немесе Еуропалық Одақтың кез келген елінде алты ай бойы тұруы керек. Өкілетті арқылы дауыс беруге рұқсат етілмейді. Бұрын аралдың екі қауымдастығы – грек кипрліктері мен түрік кипрліктері Өкілдер палатасына жеке сайлауларда дауыс берді, онда олар әрқайсысы заңдарды қабылдау үшін бөлек көпшілік дауысқа ие болатын әртүрлі орындықтарды сайлады, ал Президенттік сайлауда грек кипрлік қауымдастығы Президентті, ал түрік кипрлік қауымдастығы Вице-президентті сайлады. 1964 жылы түрік кипрліктері ел үкіметіне қатысудан бас тартты. 2004 жылы Еуропалық адам құқықтары сотында «Азиз v. Кипр» ісі бойынша шешім қабылданғаннан кейін, аралдың үкімет бақылауындағы аймақтарында тұратын түрік кипрліктері сайлауға тіркеле алады.
Citizens aged 18 or older may vote in Presidential, legislative, local, and European Parliamentary elections. European Union citizens may also vote in local and European Parliamentary elections. In order to vote in legislative elections citizens must have lived in Cyprus for six months. In order to vote in local elections citizens or European Union citizens must reside in a municipality or community. In order to vote in European Parliamentary elections citizens or European Citizens must have resided in Cyprus or any other European Union country for six months. Voting by proxy is not allowed. Formerly, the island's two communities, the Greek Cypriots and Turkish Cypriots voted in separate elections for the House of Representatives, where they elected different seats each requiring separate majorities for laws to pass, and Presidential elections where the Greek Cypriot community elected the President and the Turkish Cypriot community elected the Vice President. In 1964 the Turkish Cypriots withdrew from participation in the country's government. Following the court case Aziz v. Cyprus in the European Court of Human Rights in 2004 Turkish Cypriots residing in the government controlled areas of the island may register to vote.
Сайлау жүйесі
Сайлауды Ішкі істер министрлігі құрамындағы Орталық сайлау комиссиясы жүзеге асырады. Ішкі істер министрлігінің тұрақты хатшысы Бас сайлау комиссары (GRO) қызметін атқарады. Аудандық деңгейде ауданның бас офицерлері аудандық сайлау комиссарлары болып табылады.
Elections are managed by the Central Elections Office which is part of the Ministry of Interior. The Permanent Secretary of the MoI serves as the General Returning Officer (GRO). At the district level, the permanent chief district officers act as District Returning Officers.
Президент сайлауы
Президент сайлауы әр бес жылда бір рет өткізіледі. Офис бос болған жағдайда, президентті сайлау үшін, бос орын туған күннен бастап келесі президент сайлауына дейін 45 күн ішінде қосымша сайлау өткізіледі. 2019 жылы конституцияға екі мерзімге шектеу қоюға түзету енгізілді. Президенттікке үміткерлер Кипр Республикасының 35 жастан асқан азаматтары болуы керек, олар моральдық құқық бұзушылыққа қатысты қылмыстар жасады деп айыпталмаған, сайлауға дейін сот шешімімен үміткерліктерінен айырылмаған және президенттің міндеттерін атқаруға психикалық жағынан қабілетсіз емес болуы тиіс. Президентті сайлау үшін екі турлы жүйе қолданылады. Жарамды дауыстардың көпшілігін алған үміткер сайланады. Егер ешбір үміткер қажетті дауыс санын алмаса, келесі аптаның сәйкес күні ең көп дауыс жинаған екі үміткер арасында екінші тур өтеді, онда ең көп дауыс алған үміткер жеңіске ие болады.
Presidential elections are held every five years, with by elections held in case of a vacancy in the office to elect a president within a period of 45 days after the vacancy occurs until the next Presidential elections. In 2019 the constitution was amended to add a two consecutive terms limit. Candidates for President must be citizens of the Republic of Cyprus over the age of 35 years who have not been accused of crimes relating to moral turpitude, who have not had their right to stand removed by a court prior to the elections and who are not mentally incapable of performing the duties of President. The two round system is used to elect the president. The candidate who receives a majority of valid votes is elected. If no candidate receives the required number of votes a runoff round is held in the corresponding day of the following week between the two candidates who received the largest number of votes where the candidate who receives the most votes is elected.
Парламент сайлауы
Өкілдер палатасына сайлау бес жылда бір рет өткізіледі. Кандидат болу жасы 2019 жылы қабылданған Конституцияға енгізілген түзету арқылы 25 жастан 21 жасқа дейін төмендетілді. Бастапқыда Конституцияда Өкілдер палатасында 50 орын қарастырылған, оның 35-і (70%) грек кипрлік қауымға, ал 15-і (30%) түрік кипрлік қауымға бөлінген. 1985 жылы Палатаның жұмысын жақсарту мақсатында заң қабылданып, орын саны 80-ге дейін арттырылды, грек кипрліктер 56 орынды, ал түрік кипрліктер 24 орынды (бос қалған) сайлады. Марониттер, армян және латын қауымдары да үш бақылаушы мүшені сайлайды. Палата мүшелерін сайлау үшін ашық тізім пропорционалды өкілдік жүйесі қолданылады. Кипр алты сайлау округіне бөлінген, олар алты әкімшілік ауданмен толық сәйкес келеді. Никосия сайлау округі 20 мүше, Лимассол – 12 мүше, Фамагуста – 11 мүше, Ларнака – 6 мүше, Пафос – 4 мүше және Кирения – 3 мүше сайлайды. Дауыс берушілер партияға, партиялар коалициясына, тәуелсіздер коалициясына немесе жеке кандидатқа тізім бойынша дауыс береді. Олар сондай-ақ таңдалған тізімдегі кандидаттарға басымдық дауыс беруге құқылы, сайлау округіндегі әрбір төрт орынға бір басымдық дауыс бере алады (ондық бөлшектері ескерілмейді) немесе төрт орыннан аз округтерде бір басымдық дауыс береді. Кандидаттар басымдық дауыстар санына сәйкес реттеледі, бірақ партия басшылары немесе коалициядағы партия басшылары әрқашан бірінші орында болады және басымдық дауыс алмайды. Осылайша, әрбір сайлау округінде тізіміне берілген орын санына сәйкес келетін бірінші кандидаттар сайланды деп жарияланады. Орындықтар үш кезеңде бөлінеді. Бірінші кезеңде әрбір сайлау округіндегі жарамды дауыстардың саны, ондық бөлшектері ескерілмей, сол округтегі орындықтардың санына бөлінеді, осылайша сайлау квотасы есептеледі. Әрбір тізімнің дауыстары сайлау квотасына бөлінеді, ондық бөлшектері ескерілмей, тізімге қанша орын берілетіні анықталады. Екінші кезеңде бірінші бөлісте толмаған орын болған жағдайда, орын бөлінуі жүзеге асырылады. Екінші кезең үшін бүкіл Кипр бір сайлау округі ретінде қарастырылады. Екінші кезеңде тек 3,6%-дан астам дауыс алған партиялар, екі партиядан тұратын 10%-дан астам дауыс алған коалициялар және екі партиядан астам партиядан тұратын 20%-дан астам дауыс алған коалициялар ғана орын ала алады. Әрбір тізімнің «қолданылмаған дауыстары» (шешім қабылдауға жетпегендерді қоспағанда) әрбір сайлау округінде тізімдегі орын саны сайлау квотасына көбейтіліп, тізімнің дауыстарынан алынып есептеледі. Екінші кезеңдегі сайлау квотасы – барлық тізімдердің қолданылмаған дауыстарының жалпы сомасы, бірінші кезеңде бөлінбеген орын санына бөлінген. Әрбір тізімнің қолданылмаған дауыстары екінші кезеңнен қанша орын алатынын анықтау үшін шектің мөлшеріне бөлінеді. Егер екінші кезеңнен кейін орын қалса, олар екінші кезеңнен кейін ең көп қолданылмаған дауысы бар тізімдерге беріледі, бірақ 7,2%-дан аз дауыс алған партиялар ескерілмейді. Екінші және үшінші кезеңдерде бөлінген орындықтар сайлау округтеріндегі тізімдерге партиялардың жалпы дауыс санына сәйкес реттелген тізімдерге орын беру арқылы бөлінеді, егер бұл округтегі барлық орын бұрын толтырылмаған болса, және бұл екінші және үшінші кезеңдердегі барлық тізімдерге орын бөлінгенше қайталанады. Кипр – Еуропалық Одаққа қосылу туралы референдум өткізбеген екі мемлекеттен бірі (екіншісі – Ұлыбритания). Кипр тәуелсіздік алғаннан кейін өткізілген жалғыз референдум – 2004 жылғы 24 сәуірде Кипр Республикасында және Солтүстік Кипрдің Түрік Республикасында Аннан жоспары бойынша өткізілген референдум. 1950 жылы, Кипр тәуелсіздік алғанға дейін, Грециямен бірігу (Энозис) туралы ресми емес референдум грек православ шіркеулерінде өткізілді.
Elections for the House of Representatives are held every five years. The age of candidacy was lowered from 25 to 21 through a constitutional amendment adopted unanimously in 2019. Originally, the constitution provided there were 50 seats to the House of Representatives, with 35 (70%) allocated to the Greek Cypriot community and 15 (30%) allocated to the Turkish Cypriot community. In 1985 for the smooth running of the House a law was adopted raising the number of seats to 80, with the Greek Cypriots electing 56 and the Turkish Cypriots electing 24 (which remain vacant). The Maronite, Armenian, and Latin communities also elect three observer members. Open list Proportional Representation is used to elect the House's members. Cyprus is split into six constituencies corresponding exactly to the six districts. The constituency of Nicosia elects 20 members, Limassol elects 12, Famagusta elects 11, Larnaca elects six, Paphos elects four and Kyrenia elects three. Voters vote for a list, which is either a party, coalition of parties, coalition of independents or a single independent candidate. They also have the option of casting preferential votes for candidates on the chosen list where they have one preferential vote for every four seats in their constituency, excluding decimals, or one preferential vote for constituencies with less than four seats. The candidates are ordered based on preferential votes with the exception of party leaders or leaders of parties in coalitions who are always ranked first and do not receive preferential votes. The first candidates ordered in this way corresponding to the number of seats awarded to their list in each respective constituency are declared elected. Seats are allocated to lists in three distributions. In the first distribution, an electoral quota is calculated in each constituency by dividing the number of valid votes by the number of seats in that constituency, excluding decimals. Each list's votes are divided by the electoral quota to calculate how many seats the list receives, excluding decimals. A second distribution occurs when there are seats which have not been filled by the first allocation. For the purposes of the second distribution all of Cyprus is treated as a single constituency. Only parties receiving more than 3.6% of the vote, coalitions of two parties receiving more than 10% of the vote and coalitions of more than two parties receiving 20% of the vote may receive seats in the second distribution. Each list's "unused votes" (excluding those which did not reach the threshold) are calculated from each constituency by subtracting the list's seats multiplied by the electoral quota from the list's votes. The electoral quota for the second distribution is the total of each list's unused votes divided by the seats which were not allocated in the first allocation. Each list's unused votes are divided by the threshold to calculate how many seats the list receives from the second allocation. If any seats remain unallocated after the second distribution they are allocated to the lists with the most unused votes after the second distribution, excluding parties with less than 7.2% of the vote. Seats allocated in the second and third allocation are distributed to lists in constituencies by ranking the parties based on their total votes and giving the lists a seat in the constituency where it had the most unused votes in the first allocation, assuming that constituency did not have all its seats filled previously, and this is repeated until every list's seats from the second and third allocations are allocated to constituencies. Cyprus is one of only two states not to hold a referendum on joining the European Union (the other being the United Kingdom). The only referendum to take place in Cyprus post independence was a referendum on the Annan Plan which was held both in the Republic of Cyprus and the breakaway Turkish Republic of Northern Cyprus on 24 April 2004. In 1950, before Cypriot independence, a referendum was held on Enosis (union with Greece), which was unofficial and held in Greek Orthodox churches.