Шығыс Үндістанның дәрі-дәрмектері мен өсімдіктерін зерттеуші дәрігер

Кіріспе

Португалдық дәрігер және табиғатты зерттеуші Кристова да Коста немесе Кристобаль Акоста, латынша Кристофор Акоста Африкан (шамамен 1525 – 1594) – португалдық дәрігер және табиғатты зерттеуші. Ол Шығыс елдерінің өсімдіктерін зерттеуде, әсіресе фармакологияда оларды қолданудағы алғашқы зерттеушілердің бірі саналады. Фармацевт Томе Пирес және дәрігер Гарсия де Ортамен бірге ол индо-португал медицинасының негізін қалаушылардың бірі болды. 1578 жылы ол "Трактадо де лас дрогус и медицинас де ла Индиас Ориенталь" атты Шығыс елдерінің дәрілік өсімдіктері туралы кітап жариялады.

Өмір

Кристово да Коста Африканың бір жерінде, мүмкін Танжерде, Сеутада (сол кезде екі португал қаласы) немесе португалдық Кабо-Вердеде дүниеге келген деп саналады, өйткені ол өзінің еңбегінде өзін африкалық деп атайды (Christophorus Acosta Africanus), бірақ оның нақты туған жері мен күні белгісіз. Ол Саламанкада оқыған болуы мүмкін және 1550 жылы солдат ретінде Шығыс Үндістанға алғаш рет саяхаттаған. Ол жергілікті халыққа қарсы бірнеше науқандарға қатысқан, бір кезде тұтқынға алынып, Бенгалияда уақыт өткізген. Португалияға оралғаннан кейін ол бұрынғы капитаны, португалдық Үндістанның вице-королі болып тағайындалған Луис де Атайдеге қосылды. Ол 1568 жылы, Гарсия де Орта қайтыс болған жылы Гоаға оралды. Ол вице-корольдің жеке дәрігері болды, ал 1569 жылы Кочиндегі корольдік аурухананың дәрігері болып тағайындалды, онда Кочин патшасын емдеу мүмкіндігіне ие болды. 1571 жылға қарай ол Үндістанның әртүрлі аймақтарынан ботаникалық үлгілер жинап жатқаны белгілі болды. Ол 1572 жылы Атайдтың өкілеттігі аяқталғаннан кейін Португалияға оралды. 1576-1587 жылдары ол Бургоста (Испания) хирург, кейін дәрігер болып қызмет етті. 1578 жылы Бургоста ол (испан тілінде) өзінің Tractado de las drogas y medicinas de las Indias orientales ("Шығыс Үндістанның дәрі-дәрмектері туралы трактат") атты еңбегін жариялады. Ол Индияға "бірнеше аймақтар мен провинциялардан білімді және қызығушылық танытқан адамдарды табуға, олардан күнделікті жаңа нәрселер үйренуге және Құдай адам баласының денсаулығы үшін жаратқан өсімдіктердің алуан түрлілігін көруге" деген ниетпен келгенін айтады. Бұл еңбек 1585 жылы Франческо Зилетти итальян тіліне аударды. Бұл еңбектің бөліктерін Шарль де л'Эклюз (Кароль Клюзиус) латын тіліне аударды, олар ақырында оның суреттелген жинағы Exoticorum libri decem-ге енгізілді. Соңғы жазба Азиялық піл туралы трактат болды, бұл Еуропада алғаш рет жарияланған шығарма болуы мүмкін. Бұл еңбектердің арасында баск тілінен алынған сөздерді тіркеген алғашқы туындылардың бірі де болды. Тағы бір маңызды еңбек – Tractado de la yerbas, plantas, frutas y animales болды, бірақ бұл трактаттың қазір жоғалып кеткені есептеледі. Әйелі қайтыс болғаннан кейін Акоста зейнетке шығып, шөл үйде тұруға кетті. Ол 1594 жылы Испанияның Хуэльва қаласында қайтыс болды.

Cristóvão da Costa is believed to have been born somewhere in Africa, possibly in Tangier, Ceuta (both Portuguese cities at the time), or in Portuguese Cape Verde, since in his work he claims to be African (Christophorus Acosta Africanus), but the exact place and date of his birth remain unknown. He probably studied at Salamanca and first travelled to the East Indies in 1550 as a soldier. He took part in some campaigns against the native populace, and at one point was taken prisoner and held captive in Bengal. After returning to Portugal, he joined his former captain, Luís de Ataíde, who had been appointed viceroy of Portuguese India. He returned to Goa in 1568, the year Garcia de Orta died. He served as personal physician to the viceroy, and in 1569 was appointed physician to the royal hospital in Cochin, where he had the opportunity of treating the king of Cochin. By 1571, he was noted as collecting botanical specimens from various parts of India. He returned to Portugal in 1572 after Ataíde's term ended. From 1576 to 1587 he served as surgeon and then physician in Burgos (Spain). At Burgos in 1578 he published (in Spanish) his work Tractado de las drogas y medicinas de las Indias orientales ("Treatise of the drugs and medicines of the East Indies"). In this he says he was brought to India by his desire to find "in several regions and provinces learned and curious men from whom I could daily learn something new; and to see the diversity of plants God has created for human health". This work was translated into Italian in 1585 by Francesco Ziletti. Parts of this work were translated into Latin by Charles de l'Ecluse (Carolus Clusius), eventually to be included in his illustrated compendium Exoticorum libri decem. The last entry was a treatise on the Asian elephant, probably the first to be published in Europe. It was also among the first works to record words from the Basque language. Another work of note was Tractado de la yerbas, plantas, frutas y animales, but this treatise is now believed lost. When his wife died, Acosta retired and went to live in a hermitage. He died in 1594 in Huelva, Spain.