Диего Лайнес: Испан дінтақысы және теологы

Кіріспе

Испан діни қызметкері (1512-1565)
иезуит діни қызметкері
Оның есімінің бірнеше жазылуы (Джеймс, Якоб; Лэйнс, Лайнез, Лайнез) қолданылады және олардың кейбіреулерін басқа Уикипедия мақалаларында кездестіруге болады.

Диего Лайнес, S. J. (кейде Лайнес деп те жазылады) (испанша: Diego Laynez), 1512 жылы Алмазан (Испания) қаласында туған және 19 қаңтар 1565 жылы Римде қайтыс болған, испан иезуит діни қызметкері және теолог, жаңа христиан (еврей тегінен дін ауыстырған), және Игнатий Лойоладан кейін Ысу қоғамының екінші Бас басқарушысы.

Ерте өмір

Диего Лейнез Кастилияның Алмазан қаласында дүниеге келді. Ол Алькала университетін бітіріп, Парижде оқуын жалғастырды, онда Лойолалық Игнатийдің ықпалына ілесті. Ол, Игнатиймен бірге, Иемізбен достардың бастапқы тобын құраған жеті адамның бірі болды, кейіннен бұл топ Иса қоғамы деп аталды. Олар Монмартр шіркеуінде Мәсіхтің жолымен жүруге уәде беріп, жеке кедейлік пен тазалыққа ант берді. Қиын жағдайларға байланысты (Қасиетті жерге кеме болмағандықтан) Иерусалимге саяхат жоспарланғандай болмады, сонда Лейнез, Игнатий Лойолалық және Иемізбен достар (сол кезде олар он адам болды) Папаға қызметтерін ұсынды. 1540 жылы Орден толық құрылғаннан кейін Лейнез, басқа миссиялармен қатар, Германияға барды. Лейнез Тридент соборының үш сессиясының әрқайсысында Папаның теологы болды. Бір кезде ол Ла Сапиенца университетінде схоластикалық теологиядан профессор болып жұмыс істеді.

Бірінші кезең

Папа Павел III Лейнесті Трентке Папаның теологы ретінде Экуменикалық кеңеске қатысуға жіберді. Лейнез Алфонсо Сальмеронмен бірге 1546 жылғы 18 мамырда, Кеңес ашылғанына бес ай өткен соң Трентке келді. Көп ұзамай Лейнез ерекше қабілет иесі деп танылды. Оның алғашқы іс-қимылдарының бірі – Кеңес мәселесімен айналыспағанда Трентте уағыз айтуға рұқсат алуы болды, ал жалпы ереже бойынша кеңес теологтарының уағыздауына тыйым салынған еді. Тағы бір ерекшелік – кеңес отырысында Лейнездің үш сағатқа берілген уақыт шегі, стандартты уақыт бір сағатты құрады. Лейнездің 1546 жылғы 26 қазандағы атақты сөзі (Джироламо Серипандоның «екі түрлі әділдік» теориясы) кейіннен «Disputatio de justitia imputata» деген атпен Кеңестің құжаттарына енгізілді. Лейнез сөйлеген кезде бұл мәселе бойынша 37 теолог сөз сөйлеген, ал 28-і «екі түрлі әділдік» теориясын қабылдамаған еді. Өзінің үш сағаттық сөйлеуінде, бұл тақырып бойынша ең толық зерттеу деп есептелген Лейнез, Шіркеу «екі түрлі әділдік» теориясын қабылдамауының 12 себебін келтірді, оның ішінде оның салыстырмалы түрде жақында пайда болуы және оның игі амалдардың құнын жоққа шығаруы. Оның аргументтері 1547 жылғы 13 қаңтардағы Ақталу туралы Кеңес жарлығымен үйлесімді болды, онда 16-тарауда былай делінген: «Біз ақталғандарға, Құдай алдында жасалған істері арқылы осы өмірдегі заңды толық орындағандары және мәңгілік өмірге лайықты екендеріне сенуіміз керек, оларға ештеңе жетіспейді». Лейнез өзінің сөйлеуінен кейін және жарлық шығарылғанға дейінгі бірнеше айлық талқылауға тікелей қатыспады, себебі ақталу туралы сөйлегеннен кейін кардинал Дель Монте оны Сальмеронмен бірге ақталуға қатысты протестанттық қателіктердің тізімін, сондай-ақ тиісті шіркеу құжаттары мен әулиелердің жазбаларының тұжырымдамасын дайындауға тағайындады. Бұл зерттеудің бірінші бөлігі 17 қаңтарда 1547 жылы кардинал Сервини кеңеске ұсынды. Бұл зерттеу талқылаудың бағытын белгіледі, ол ақталу туралы пікірталасқа қарағанда аз даулы болды. Кеңестің жетінші сессиясы 1547 жылғы 3 наурызда жалпы діни рәсімдер, крещение және растау туралы қағидаларын жариялады. Лейнез жетінші сессиядан кейін кеңеспен бірге Болоньяға көшті, онда ол Евхаристия және тәубе туралы дайындық жұмыстарын жалғастырды. Болоньядағы жұмыстың баяу жүргеніне оның көңілі толып, 1547 жылдың маусым айында қаладан кетіп қалды. Кеңестің бірінші және екінші сессиялары арасында ол сойқылар, монастырлар мен дін аймақтарын реформалауға қатысты, Флоренцияда, Венецияда және содан кейін Сицилияда уағыз айтты. Одан кейін ол Джон де Ваганың флотына қосылып, мұсылман қарақшыларының базасы болған Триполиге сәтті шабуыл жасады; ол 1550 жылғы 5 қазанда Римге шақырылған кезде әлі Африкада болды.

Pope Paul III sent Laynez to Trent to act as the Pope's theologian at the Ecumenical Council. Laynez arrived at Trent on 18 May 1546, five months after the Council opened, with Alfonso Salmeron. Before long, Laynez was recognized as exceptional – one of the first practical consequences was that he was allowed to preach in Trent when not on Council business, whereas the general rule forbade preaching by conciliar theologians. Another exception was the three hour time limit accorded to Laynez in the council debates, while the standard allotment was an hour. Laynez's famous speech on imputed and inherent justification (Girolamo Seripando's “double justice” theory) on 26 October 1546 was subsequently written out and incorporated into the Acta of the Council under the title "Disputatio de justitia imputata". By the time Laynez spoke, 37 theologians had spoken on the issue, and 28 had rejected duplex justitia. In his three hour long speech, which was widely regarded as the most thorough on the topic, Laynez gave 12 reasons that the proposed “double justice” must be rejected by the Church, including its relatively recent origin and its implied denial of merit. His arguments were consistent with the Council's 13 January 1547 Decree on Justification, which taught in Chapter 16, “we must believe that nothing further is wanting to those justified to prevent them from being considered to have, by those very works which have been done in God, fully satisfied the divine law according to the state of this life and to have truly merited eternal life.”

Laynez did not participate directly in the several months of discussions between his speech and the issuing of the Decree because immediately after his speech on justification, Cardinal Del Monte assigned him – along with Salmeron – to prepare a list of Protestant errors regarding the sacraments, as well as a summary of the relevant Church documents and patristic writings on sacraments. The first part of this research was presented to the council on 17 January 1547 by Cardinal Cervini under the headings of “sacraments in general,” “baptism” and “confirmation.” This research set the terms of debate, which was somewhat less contentious than that concerning justification. The seventh session of the Council promulgated its canons on sacraments in general, baptism and confirmation on 3 March 1547. Laynez moved with the council to Bologna after the seventh session, where he continued his preparatory work on the sacraments of the Eucharist and penance. He grew frustrated with the slow pace of the work done in Bologna, and left in June 1547. He spent the time between the first and second period of the Council contributing to the reform of prostitutes, convents and dioceses, preaching in Florence, Venice and then in Sicily. From there, he accompanied John de Vaga's fleet on a successful raid of Tripoli, which had been a base for Muslim pirates; he was still in Africa on 5 October 1550 when he was called to Rome.

Екінші кезең

1550 жылғы 22 қарашада Лейнез Трент кеңесінің екінші сессиясына дайындалу үшін Римге келді, ол 1551 жылғы 1 мамырда ашылды. Римнен Трентке жолда жүргенде ол бірнеше жобамен айналысты, соңында 27 шілдеде, ашылғаннан кейін шамамен үш ай өткен соң, жетіп келді, бірақ 8 қыркүйекте Евхаристия туралы өз аргументтерін ұсынуға үлкерді, бұл 11 қазандағы маңызды 13-ші сессияға әкелді, онда Евхаристия туралы Декрет жарияланды. Сөз сөйлегеннен кейін ол бірден кеңесте тәубе мен соңғы жамау туралы мәселелерді қарастыру үшін дайындық жұмыстарын бастады, оны ол Салмеронмен бірге 20 қазанда ұсынды. Лейнез осы кезеңде жиі ауырып, бірақ жазылғаннан кейін 7 желтоқсанда үш сағат бойы мессаны құрбандық ретінде талқылай алды. Кеңес 1552 жылғы сәуірде екінші рет тоқтатылды, ал Лейнез денсаулығын қалпына келтіру үшін Бассаноға, содан кейін Падуаға барды. Бірақ Тренттен кетпес бұрын, ол елдесінің тозығы жеткен киіміне ұялған және жаңа діни орденге күдікпен қараған ықпалды испан доминиканы Мелхиор Каномен кездесті. Кездесу өте жақсы өтпеді. 1556 жылы Игнатий Лойола қайтыс болғаннан кейін Диего Лейнез Қоғамның Бас викарі болды. Ішкі дағдарыс және Папа Павел IV-пен қиын қарым-қатынас салдарынан Қоғамның Бас ассамблеясы екі жылға кешіктірілді. Ассамблея ақыры шақырылып, 1558 жылғы 2 шілдеде ашылғанда, Лейнез бірінші дауыспен Исус Қоғамының екінші Бас басшысы болып сайланды.

Үшінші кезең

1560 жылы Диего Лайнез, қазір иезуиттердің басшысы, Трент соборы аяқталуы керек деп талас жүргізуде маңызды рөл атқарды, ал Фердинанд I собордың бұрынғы қаулыларын естен шығарып, жаңа собор ашуды қалаған еді. Папа Пий IV кейіннен 1560 жылдың 29 қарашасындағы «Ad ecclesiae regimen» деген мұқият жазылған нұсқау арқылы соборды қайтадан шақыруға бұйырды; собор ақыры 1562 жылдың 18 қаңтарында ашылды. Лайнез 1562 жылдың тамызында Трентке келгеннен кейін, тек бір түрде ғана қасиетті тағамды тарату амалын қорғады. Лайнездің үшінші кезеңдегі басқа сөздерінің арасында: 1) жалпы соборлар Пападан жоғары деген Галликан теориясына қарсы, епископтардың билігін Папаның есебінен кеңейтуді қалаған епископтарға қарсы, онда ол епископтың билігі тікелей Құдайдан емес, Папаның делдалы арқылы берілгенін айтты (20 қазан 1562 ж.), және 2) ол сирек кездесетін теологиялық қателік жасады – ол Шіркеудің құпия некелерді жарамсыз деп тану мүмкіндігіне күмән келтірді (23 тамыз 1563 ж.), бұл ұстаным Собордың 24-ші отырысында Неке реформасы туралы Декретінің 1-тарауында қабылданбады. Рим папасы Пауль IV қайтыс болғаннан кейін көптеген кардиналдар Лайнезді Папа етіп сайлауды қалады, бірақ ол осы тағдырдан қашу үшін олардан бойын суырды.

Жазбалар

ЛАЙНЕЗ, Диего, Лайни Монумента: Epistolae et Acta (8 томдық), IHSI, Мадрид, 1912–17 жж. Оның "Триденттік даулары" 1886 жылы 2 томдық болып жарық көрді.