Кіріспе

Ресейдің қолмен тасымалданатын жер-әуе зымыраны (SA 18 Grouse)

9K38 Игла (Игла́, "ине", НАТО коды SA 18 Grouse) – Ресей/Кеңес Одағының қолмен тасымалданатын, инфрақызыл басқару жүйесі бар жер-әуе зымырасы (SAM) кешені. Бұл жүйенің жеңілдетілген, ертерек нұсқасы 9K310 Igla 1 (НАТО: SA 16 Gimlet) деп аталады, ал ең соңғы нұсқасы – 9K338 Igla S (SA 24 Grinch). "Игла 1" 1981 жылы, "Игла" 1983 жылы, ал "Игла S" 2004 жылы қолдануға түсті. 2014 жылдан бері "Игла" 9K333 Verba зымырасымен толықтырылуда.

Тарих

Игла қысқа қашықтықтағы, қолмен тасымалданатын әуе қорғанысы жүйесін (MANPADS) әзірлеу 1972 жылы Коломна ОКБ-да басталды. Көпшілікке белгілі болғаннан өзгеше, Игла – бұрынғы Strela отбасының (Strela 2 және Strela 3) жетілдірілген түрі емес, толығымен жаңа жоба. Басты мақсат – қарсы шараларға қарсы тұру қабілеті жоғары және бұрынғы Strela сериялы MANPADS жүйелерінен кеңірек қабылдау аймағына ие зымыран құру болды. Даму барысында туған техникалық қиындықтар жобаның күтілгеннен гөрі ұзаққа созылатынын көрсетті. Сондықтан 1978 жылы бағдарлама екіге бөлінді: толық мүмкіндіктерге ие Игланы әзірлеу жалғасып, бірге, бұрынғы Strela 3-тің инфрақызыл (IR) оралым негізінде жасалған, қарапайым нұсқасы (Igla 1) толық мүмкіндіктерге ие нұсқа аяқталғанша қызметке енгізілу үшін әзірленді.

Игла-1

9K310 Игла 1 жүйесі және оның 9М313 зымырасы 1981 жылғы 11 наурызда Кеңес Армиясында қабылдануға берілді. Strela 3-тен басты айырмашылықтары – достың немесе жаудың анықтамалық жүйесі, ол достық ұшақтарға атыс жасаудың алдын алады, автоматты басқару және супер-көтерілу атуды жеңілдету және ең аз ату қашықтығын қысқарту үшін, ракетаның сәл үлкенірек болуы, аэродинамикалық кедергінің азаюы және жақсы басқару жүйесі максималды қашықтықты арттырады және жылдам және маневрлі нысаналарға қарсы тиімділікті жақсартады, нысанаға тигізуді кешіктіру арқылы, реактивті соплоға емес, фюзеляжға тигізу, қалған ракета отынын (болған жағдайда) жару үшін қосымша заряд, инфрақызыл қарсы шараларға жоғары төзімділік (алдау жарықтары және ALQ 144 сериялы кедергі беру құрылғылары), және іздеу құрылғысының сезімталдығының сәл жақсаруы. Іздеу құрылғысында екі детектор бар – нысананы анықтау үшін салқындатылған MWIR InSb детекторы және инфрақызыл алдау құрылғыларын (жарықтарды) анықтау үшін салқындатылмаған PbS SWIR детекторы. Кіріктірілген логика анықталған нысананың мақсат немесе алдау екенін анықтайды. Соңғы нұсқасы (Igla S) тікұшақтарда кеңінен қолданылатын импульстік IRCM құрылғыларына қарсы кедергіні арттыру үшін негізгі іздеу құрылғысының айналасында қосымша детекторлармен жабдықталған. 9М313 зымырасы үш тіреуге орнатылған, аэродинамикалық кедергіні азайтатын аэропикпен жабдықталған (Igla-ның 9М39 зымырасы іздеу күмбезіне тікелей бекітілген, инеге ұқсайтын аэропикке ие, бұл, мүмкін, оның «игла» коднамының аудармасы), ол соққы толқынын азайтады, күмбездің аз қызуын және қашықтықты арттырады. «Игла» атауы осы құрылғылардан шыққан. Көптеген басқа MANPADS сияқты, Igla 1 және Igla да «домалайтын фюзеляж» зымыраларын пайдаланады. Бұл зымыралар ұшу кезінде (900-1200 айналым/мин) домалайды, сондықтан зымыранды басқару үшін бір жұп басқару беттері жеткілікті, ал тұрақтандырылған зымыраларға рульдік және жақшалық қозғалыстар үшін жеке басқару беттері қажет. 9М313 және 9М39 зымыраларында электр қуатын қамтамасыз ету үшін кішкентай газ турбинасын қозғалтатын газ генераторы және зымыранды «бэнг-бэнг» режимінде басқару үшін қолданылатын қанаттарды қозғалтатын поршеньдер бар. Сонымен қатар, газ генераторының екі шығару түтігі рульдік қанаттарға перпендикуляр орналастырылған, бұл зымыранның әуе жылдамдығы қанаттардың тиімді жұмыс істеуі үшін тым төмен болған кезде ұшырудан кейін дереу маневрлеуді қамтамасыз етеді. Кейінгі нұсқаларында Igla қанаттарды басқару үшін пропорционалды басқаруды қолданады, бұл ұшу жолының үлкен дәлдігін және тербелісін азайтады. Өндірушінің мәлімдемесіне сәйкес, Оңтүстік Африкадағы сынақтар Igla-ның 1982 жылы қолданысқа енген, бірақ кішірек және жеңіл американдық FIM 92A Stinger зымырасынан басым екенін көрсетті. Коломна ОКБ мәліметінше, Igla 1-нің Pk (көрсету ықтималдығы) қорғалмаған нысаналарға қарсы 0,30-дан 0,48-ге дейін, ал алдау жарықтары мен кедергілердің болуы кезінде 0,24-ке дейін төмендейді. Басқа бір есепте өндіруші инфрақызыл қарсы шараларды немесе жалтару маневрлерін қолданбайтын F 4 Phantom II истребителіне қарсы 0,59 (жақындап келе жатқан нысанаға) және 0,44 (шетке қарай келе жатқан нысанаға) Pk көрсеткенін мәлімдеді.

Игла

9М39 зымырасымен толық мүмкіндікке ие 9К38 Игла 1983 жылы Кеңес әскерінде қабылдануға берілді. Igla 1-ге қарағанда негізгі жақсартулар: шағылыс факелдеріне және қарсы шараларға төзімділіктің күшеюі, іздеу құрылғысының сезімталдығының артуы, қолайлы жағдайларда тікелей бетке келе жатқан истребительдерді (барлық бағыттан ұру мүмкіндігі) қамти отырып, алдыңғы жарты шардан ұру қабілетінің кеңеюі, сәл артық қашықтық, жоғары импульс, жылдам жануымен және жоғары ең жоғары жылдамдықпен зымыран (бірақ максималды қашықтыққа дейін ұшу уақыты шамамен бірдей). 9K38 Игланың теңіздік нұсқасы НАТО классификациясы бойынша SA N 10 Grouse деп аталады. Igla–1M зымыраны жер үсті қуат көзінен (GPSS), ұшыру түтігінен, ұшыру механизмінен және 9M313–1 зымырасынан тұрады. Сондай-ақ, "Джигит" деп аталатын екі зеңбірекпен жабдықталған 9К38 зымыран шашу құрылғысы бар.

9K338 Игла-S (SA-24 Гринч)

Ең жаңа нұсқасы – бұл айтарлықтай жақсартылған, ұзын қашықтықтағы, күштірек іздеушіге ие, ең соңғы қарсы шараларға қарсы тұру қабілеті жоғары және жарылғыш бөлігі ауырлатылған нұсқа. Өндірушінің мәліметінше, соққы тигізу ықтималдығы 0,8–0,9 шамасында. Мемлекеттік сынақтар 2001 жылдың желтоқсанында аяқталды және жүйе 2002 жылы қаруға алынды. 2004 жылдың 1 желтоқсанынан бастап Дегтярев зауытында сериялық өндіріс жүргізілуде.

"Тришул Шакти" операциясы (1992)

1992 жылдың 28 шілдесінен 2 тамызына дейін Үндістан армиясы Чулұңдағы Бахадур бекетін қорғау үшін "Тришул Шакти" операциясын жүргізді, ол пакистандық шабуыл тобының шабуылына ұшыраған кезде. 1992 жылдың 1 тамызында пакистандық тікұшақтарға үнділік "Игла" зымыранымен шабуыл жасалды, соның салдарынан бригада генералы Мәсуд Навид Анвари (PA 10117), сол кездегі Солтүстік аймақтардағы күштер командирі және онымен бірге болған әскерлер қаза тапты. Бұл пакистандық тараптың қарқынын жоғалтуына және шабуыл тоқтауға әкелді.

Шөлдік дауыл (1991)

Игла 1Е-нің алғашқы жауынгерлік қолданылуы Персид шығанағындағы GRANBY операциясы кезінде болды. 1991 жылғы 17 қаңтарда Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінің Panavia Tornado бомбалаушысын ирактық MANPADS атып түсірді, бұл Игла 1E (немесе Strela 3) болуы мүмкін, сәтсіз бомбалау миссиясынан кейін. Ұшқыштар, флот лейтенанттары J.G. Питерс және A.J. Никол екеуі де тұтқынға алынып, соғыс тоқтағанға дейін әскери тұтқындар ретінде ұсталды. Бұдан бөлек, 1991 жылғы 27 ақпанда Игла 1E американдық F-16 ұшағын атып түсірді. Ұшқыш тұтқынға алынды. SIPRI дерекқорына сәйкес, жоғалған AC 130H ұшағын "Strela" немесе одан кейінгі Igla зымыранының соққандығы белгісіз, себебі Иракта сол кезде SA-7, SA-14 және SA-16 зымырандары болған.

2003 жылдан бастап

Ирак соғысы барысында Коалиция күштерінің MANPADS-тан келген шығындарының арасында Igla 1E (SA 16) зымырандарынан болған жоғалтулар да тіркелген.

Руанда

1994 жылы Руанда мен Бурунди президенттерін қаза қылған, Руанда геноцидіне бастап кеткен Руанда үкіметінің ұшағы атып түсірілді, оған "Игла 1Е" зымырандары қолданылды.

Сенепа соғысы

Эквадор мен Перу арасындағы Сенапа соғысы кезінде Эквадор армиясы және Перу армиясы (қолданыста 90 атыс позициясы болған) Igla 1E зымырандарын ұшақтар мен тікұшақтарға қарсы пайдаланды. 1995 жылдың 7 ақпанында Перу әуе күштерінің Ми-25 шабуылдық тікұшағы База дель Сур маңында атып түсірілді, нәтижесінде үш экипаж мүшесі қаза тапты, ал Эквадор әуе күштерінің А-37 Dragonfly ұшағы зардап көрді, бірақ 11 ақпанда қонуға үлкерді. Эквадор ұшақтарына да соққы тигені туралы хабарлар болды, бірақ олар расталмады.

Босния

1994 жылы 16 сәуірде Горажде қамалы кезінде серб танкын бомбалауға тырысқанда, Ұлыбритания Корольдік әскери-әуе күштерінің Sea Harrier ұшағы Серб Республикасы армиясынан атылған Igla зымыранмен түсіріліп құлады. Ұшқыш катапульданып, Босния және Герцеговина Республикасы армиясы тарапынан құтқарылды. 1995 жылы 30 тамызда "Deliberate Force" операциясы барысында, француздық Mirage 2000D ұшағы Серб Республикасы армиясының әуе қорғаныс бөлімшелері атып түсірді. Ұшқыштар, лейтенант Хосе Мануэль Сувигне (ұшқыш) және капитан Фредерик Чиффо (екінші ұшқыш) 1995 жылдың желтоқсан айында тұтқындалып, босатылды.

Югославия

"Союздік күш" операциясы барысында екі А-10 Thunderbolt II ұшағы Игла 1E зымырандарымен соққыға ұшырады. 1999 жылдың 2 мамырында Косово үстінде бір А-10 ұшағы зақымдануға байланысты Солтүстік Македониядағы Скопье әуежайына шұғыл қонуға мәжбүр болды. Келесі күні тағы бір А-10 ұшағы кабинаның астынан зымыранға түсті, алайда оның жарылғыш бөлігі жарылмағандықтан, ауыр зақымдар болдырған жоқ.

Чечня

2002 жылғы Ханкала Ми-26 апаты 2002 жылдың 19 тамызында болды, осы кезде чечен сепаратистерінің тобы "Игла" зымыратымен миналау өрісіне ресейлік Ми-26 тікұшағын құлатты. Бұл тікұшақ авиациясы тарихындағы ең көп адам қазасы болып, 127 ресейлік әскердің қаза болуына әкелді. Бұл Ресей қарулы күштерінің бастан кешкен ең ауыр авиациялық апаты және 1999 жылдан бері бір күндік ең көп шығын болды.

Мысыр

2014 жылдың 26 қаңтарында Ансар Байт әл-Макдис жауынгерлік тобы Синай түбегінің солтүстігінде Мысырдың Ми-17 тікұшағын күдікті Игла 1Е немесе Игла зымыранымен атып түсірді. Топтың бұл қаруды қалай алғаны қазірге дейін белгісіз.

Ливия

2011 жылы Ливияға жасалған әскери араласу кезінде Ливияның адал күштері коалициялық авиацияға белгілі бір мөлшерде «Игла С» зымырандарын қолданды. 656-шы эскадрильяның әскерлік әуе күштеріне қарасты британдық «Apache» шабуылдық тікұшақтарына үш «Игла С» зымыраны атылды, тікұшақтар қарсы шара ретінде алдамшы ракеталардың көмегімен олардан қашқан және олар оқ атып шабуылдағандарды жойды. 2015 жылдың 23 наурызында Ливияның «Таң шұғыласы» тобына қарасты МиГ-23УБ әуе базасын (Зинтан қаласының жанындағы) бомбалау кезінде «Игла С» (көлікке орнатылған «Стрелец» нұсқасы екені хабарланды) зымыранмен атып түсірілді. Екі ұшқыш та қаза тапты.

"Авиация-1" әуежайына қарсы әрекет

2003 жылғы 12 тамызда американдық, британдық және ресейлік барлау қызметтерінің ынтымақтастығы нәтижесінде ұйымдастырылған арнайы операция барысында британдық азамат Хемант Лахани ескі үлгідегі "Игла" зымыранын АҚШ-қа өткізуге тырысқан кезде ұсталды. Ол бұл зымыранды Air Force One – американдық президенттік ұшаққа немесе коммерциялық американдық авиалайнерге шабуыл жасау үшін пайдалануды көздеген, сондай-ақ тағы 50 дана осындай қаруды сатып алуды жоспарлаған. ФСБ Ресейдегі делдалды анықтағаннан кейін, коммерциялық ұшақты атып түсіргісі келетін террористер рөліндегі АҚШ-тың жасырын агенттері оған жүгінді. Кейіннен оған ресейлік жасырын агенттер инертті "Игла" зымыранын ұсынды және ол Нью-Джерси штатының Ньюарк қаласында АҚШ-тың жасырын агентіне зымыранды тапсыру кезінде тұтқындалды. Малайзияда тұратын Үндістан азаматы Моинуддин Ахмед Хамид және зымыранды сатып алуға қаржы қаражаты берген деген күдікпен ұсталған америкалық Йегуда Абрахам да тұтқындалды. Йегуда Абрахам – Ambuy Gem Corp компаниясының президенті және бас директоры. Лахани 2005 жылғы сәуір айында сотталды және 47 жылға бас бостандығынан айырылды.

Сирия

Сирия үкіметінің тікұшағына қарсы көтерілісшілердің "Игла-1Е" зымыранын қолданғанын көрсететін видео жарияланды. Мұндай қару-жарақ 2013 жылдың ақпан айында Алепподағы Сирия армиясының базасынан тоналған болуы мүмкін деп саналады. 2014 жылы "Харакат Хазм" тобының бір мүшесі "Игла-1Е" зымыранын әуеге бағыттағанда, сол күні осы топтың BGM 71 TOW зымырандарын қолданып жатқаны да түсірілген. Бұл қару-жарақ режимнің қоймаларынан ұрланған ба, әлде шетелден жеткізілген бе, әзірге белгісіз. Дегенмен, Ресей 2005 және 2007 жылдары Сирияның "Игла" зымыранына қойған талабын қабылдамады, себебі бұл қаруды "Хезболла" тобы қолдануы мүмкін деп алаңдады.

Таулы Қарабақ

2014 жылдың 12 қарашасында Әзербайжан күштері Әзербайжан шекарасының жанында екі ұшақтың тобымен ұшып келе жатқан Армения армиясына тиесілі Ми-24 тікұшағын атып түсірді. Тікұшақ аз биіктікте ұшып бара жатқанда Әзербайжан әскерлерінен атылған "Игла С" жеңіл әуе шабуылдық қорғаныс құрылғысының (МАНПАДС) нәтижесінде солқынға ұшырап, құлап, борттағы үш адам қаза тапты.

Түркия

2016 жылдың 13 мамырында ПКК жауынгерлері Түркия армиясының Bell AH 1W SuperCobra шабуылдық тікұшағын осы зымырандық жүйенің 9K38 Igla (SA 18 Grouse) нұсқасын пайдаланып атып түсірді. Зымыран тікұшақтың құйрық бөлігін қалған бөлігінен айырды, нәтижесінде ол әуеде жан-жаққа шашырап құлады, көлікте болған екі ұшқыш қаза тапты. Түркия үкіметі бастапқыда тікұшақтың техникалық бұзылу салдарынан құлағанын мәлімдеді, бірақ кейін оның атып түсірілгені белгілі болды. ПКК кейіннен зымыранды атып, тікұшаққа тигенін көрсететін бейнежазба жариялады.

Нұсқалар

Игла 1 – жайлатылған, алғашқы өндіріс нұсқасы. Батыста SA 16 Gimlet деп белгіленеді. Оның максималды ұшу қашықтығы 5000 м, ал нысанаға максималды биіктігі 2500 м дейін жете алады. Игла 1E – экспорттық нұсқа. Ол бірнеше елге экспортталған. Игла (SA 18 Grouse) – стандартты өндіріс нұсқасы. 1983 жылы қабылданып, қазіргі таңдағыда 30-дан астам елде, соның ішінде Ресейде қолданыста жүр. Игла D – әсіресе, советтік әуе шабуылы әскерлері үшін әзірленген нұсқа. Оның ұшыру түтігі екі бөлікке бөлініп, көлемін кішірейте беруге мүмкіндік береді. Игла М – теңіз кемелері үшін жасалған теңіздік нұсқа. Батыста SA N 10 Grouse деп аталады. Игла V – тікұшақтарда қолданылатын, әуеден әуеге қарсы нұсқа. Игла Н – күштірек және үлкенірек жарылғыш бөлігі бар нұсқа. Igla S, кейде Igla Super деп те аталады. Бұл Igla отының жетілдірілген түрі, ол 2004 жылы Ресей армиясының қарулануына енді. Батыста SA 24 Grinch деп белгіленеді.

Басқа MANPADS-пен салыстыру кестесі

9K34 Strela 3 / SA 149K38 Igla / SA 189K310 Igla 1 / SA 169K338 Igla S / SA 24FIM 92C StingerGromStarstreakҚызметке енгізілуі1974198319812004198719951997 Салмағы, толық жүйе, атуға дайын кг (lb) Салмағы, зымыран кг (lb) 3x вольфрам қорытпасынан жасалған оқтар,3x PBX 98 Соғыс басының түріЖоғары энергиялық жарылыстың фрагментациясыЖоғары энергиялық жарылыстың фрагментациясыЖоғары энергиялық жарылыстың фрагментациясыЖоғары энергиялық жарылыстың фрагментациясыЖарылыстың фрагментациясыЖарылыстың фрагментациясыЖарылыстың фрагментациясыЖарылыстың фрагментациясыФузе түріСоққы және сырғу фузесі. Кешіктірілген соққы, магниттік және сырғу әсері. Кешіктірілген соққы, магниттік және сырғу әсері. Кешіктірілген соққы, магниттік және сырғу әсері. Кешіктірілген соққы. Жедел әсер. Кешіктірілген соққы, броньды тесуге арналған. Ұшу жылдамдығы, орташа / ең жоғары м/с (км/сағ) / (температурада)? / / / Максималды қашықтық м (фут)+ Максималды нысана жылдамдығы, кері жылдамдық м/с (км/сағ)? Максималды нысана жылдамдығы, алға жылдамдық м/с (км/сағ)? Бағыттағыш бастың түріАзот салқындатылған, қорғасын сульфиді (PbS)Азот салқындатылған, Индий антимониді (InSb) және салқындатылмаған қорғасын сульфиді (PbS)Азот салқындатылған, Индий антимониді (InSb)?Аргон салқындатылған, Индий антимониді (InSb) және ультракүлгін сәуледен қорғаныш каналы?Лазер сәулесін бақылаушы (LBR)Бағыттағышты сканерлеуFM модуляцияланғанFM модуляцияланғанFM модуляцияланғанFM модуляцияланғанРозаетка сканерлеуFM модуляцияланғанТөмен интенсивті лазерлік бағыттағыш оқтарБағыттағыш туралы ескертулерЫқпалды толқын кедергісін азайту үшін аэроспайкНос бөлігіндегі үш аяқты тіреуіш, ықпалды толқын кедергісін азайту үшінТөмен лазерлік сәуле деңгейі нысананы ешқандай ескертусіз қамтамасыз етеді.

Операторлар

Игла және Игла 1 зениттік-ракеталық кешендері бұрынғы Кеңес Одағынан 30-дан астам елге, соның ішінде Ангола, Босния және Герцеговина, Ботсвана, Бразилия, Болгария, Хорватия, Куба, Шығыс Германия, Египет, Хамас, Эквадор, Эритрея, Финляндия, Венгрия, Үндістан, Иран, Ирак, Малайзия, Мексика, Марокко, Солтүстік Корея, Солтүстік Македония, Перу, Польша, Сербия, Сингапур, Словакия, Словения, Оңтүстік Корея, Шри-Ланка, Таиланд, Түркия, Украина, Біріккен Араб Әмірліктері, Вьетнам және Зимбабвеге экспортталды. Көптеген партизандық және террористік ұйымдардың Иглаға ие екені белгілі. 2006 жылдың тамызында Шри-Ланка аралында тамильдердің отаны үшін күресіп жатқан «Тамбыл Иаламның азат ету жолбарыстары» террористік ұйымының оперативтік қызметкерлері, ФБР-дің жасырын агенттері қару сатушылар ретінде ұсталған кезде, Игланы сатып алуға тырысқандары анықталды. 2003 жылы бір данасының құны шамамен 60 000 – 80 000 АҚШ долларына бағаланған. Үлкен саны Венесуэла үкіметіне сатылды, бұл АҚШ-ты Колумбиялық партизандардың қолына тиіп қалуы мүмкін деген алаңдаушылыққа түртті. 2011 жылдың наурызында Ливия армиясында қолданылып жатқан жүк көлігіне орнатылған егіз нұсқаның суреті жарияланды. 2004 жылы Ресейден 482 «Игла С» зымыраны әкелінді. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін кейбіреулерінің орны белгісіз болды және олар Иранның қару-жарақ тізіміне енген болуы мүмкін. Израильдік шенеуніктер 2011 жылы Ливия қоймаларынан ұрланған «Игла С» жүйелерін ирандықтар Судан арқылы тасымалдап, Газа мен Ливандағы жауынгерлерге бергенін мәлімдеді.

Тек бағалауды жүзеге асыратын операторлар

АСЕЛСАН зениттік-ракеталық кешенін бағалау үшін 40 старттық құрылғы сатып алынды.

Қазіргі операторлар

200 зымыран. 2018 жылдан бастап одан да көп алынды.
300 ұшқышсыз аппарат 1500 зымыранмен. : Қолданылуы туралы хабарламалар бар. 2024 жылдың сәуірінде 24 ұшқышсыз аппарат пен 100 зымыранның бірінші партиясы жеткізілді.
: Қолданылуы туралы хабарламалар бар. : Жердегі күштер, теңіз күштері және әуе шабуылдық күштер қолданады.

Әлеуетті операторлар

Ресей Аргентинаның әуе қорғанысын жаңғырту жөніндегі үлкен келісімнің бір бөлігі ретінде Аргентина әскеріне "Игла-С" зениттік құралдарын ұсынды.

Ұсынылған бағалар

: Фин армиясына қолданыстағы ескі үлгілерді алмастыру үшін жаңа үлгілер ұсынылды, бірақ оның орнына американдық FIM-92 Stinger таңдалды.

Басқа қолданыстар

GLL 8 (Gll VK) Igla – ЦИАМ жүргізген, жақындағы ресейлік скрамджет жобасы.