Кіріспе

Соулы (Tyto soumagnei) – соулылар тұқымдасына жататын құс. Мадагаскардың қызыл соулы, Мадагаскардың далалық соулы және Сумань соулы деп те аталады. Бұл Мадагаскардың сирек кездесетін тұрғыны, 1876 жылы табылғанынан бастап 1993 жылы Дүниежүзілік табиғат қорының зерттеушілері қайта тауып алғанға дейін дерлік белгісіз болған. Қазіргі уақытта оның қоныс орындарының жоғалуына байланысты әлсіз түр ретінде тізімге енген, бірақ соңғы зерттеулер оның алғашқыда ойланғаннан гөрі кеңірек таралғанын көрсеткен, алайда таралуы мен экологиясы жөніндегі қосымша зерттеулер қажет. Бұл соулы, мүмкін, жақын туысы қора соулына өте ұқсас болғандықтан назардан тыс қалған болуы мүмкін. Қызыл соулы космополиттік қора соулына ұқсас, бірақ кішірек (27–30 см) және кішкентай қара дақтармен бай қызғылт реңді қауырсындары бар. Ол аралдың шығысындағы ылғалды мәңгі жасыл және құрғақ жапырақты орманды мекендейді, алғашқы және бұзылған екінші орманды (сондай-ақ адамның әсеріне ұшыраған ашық жерлерді) табады. Ол тенректер (Tenrecidae) және құйрықты тышқандар сияқты жергілікті ұсақ сүтқоректілермен қоректенеді (қора соулыдан айырмашылығы, ол жерсіз түрлермен қоректенеді). Ол ағаш қуыстарында және қалың өсімдіктермен жабылған жартастарда ұялайды және демалады.

Сипаттама

Қызыл соу қызғылт-қызыл түсті болып келеді және кішкентай қара дақтары бар. Көздері көбінесе күйреген қара түсті, мұрты ақшыл сұр, ал мұрттың негізіндегі етті бөлігі (cere) – ет түсті. Аяқтары түтіндей сұр түсті. Бір ұсталған жеке данасы өлшенді: салмағы 323 грамм, дене ұзындығы 275 мм, жазылмаған қанат ұзындығы 209 мм, құйрық ұзындығы 100 мм, табан сүйегінің ұзындығы 56,6 мм және ені 6,0 мм, ал мұрттың негізінен (cere) мұрт ұзындығы 11,6 мм.

Дауыстау

Қызыл құсқұстың дауысы қора құсқұсына ұқсас. Олар 1,5 – 2,0 секундқа созылған, бірқалыпты жиіліктегі, соңына қарай аздап төмендейтін сырылдаған дыбыс шығарады. Дауыстың соңындағы осы аздап төмендеуі қызыл құсқұсты қора құсқұсынан ажыратады. Қызыл құсқұс ұясынан ұшқанда, ұшқаннан кейін дереу және түн бойы басқа қызыл құсқұстарға жауап ретінде дауыс шығарады.

Диета

Қызыл соудың тамақтануы зәрлер мен бақылау арқылы анықталды. Олар негізінен аралға тән Tenrecidae және Muridae тұқымдастарының ұсақ сүтқоректілерімен қоректенеді. Жемтің түрлеріне жәндіктер, бақалар, гекон, тенректер, афросорицидиандар (Microgale spp., Oryzorictes hova), кеміргіштер (Eliurus spp., Rattus rattus) және шығыс қызыл мысық лемуры (Microcebus rufus) кіреді. Қара тышқаннан (Rattus rattus) басқа барлық түрлер Мадагаскарға тән. Бір зәр үлгісінде Анкаранадағы қызыл соулардың жалпы жем массасының 50% -ы Цинги құйрықты тышқандары құрады. Қызыл соулардың жабайы табиғатта бақаларды жейтініне көп ешқандай дәлел жоқ, себебі олар кішкентай сүтқоректілерді артық жақсы көреді, бірақ тұтқындық жағдайында бақаларды жиі жейді. Жемтің көптеген түрлері орманды жерлерде немесе орман шеттерінде және бұзылған орталарда кездеседі. Физикалық ұқсастықтарына қарамастан, қызыл соу мен амбар соуының тамақтануында көптеген ортақ белгілер жоқ. Қызыл соулар көбінесе жергілікті түрлерді жейді, ал амбар соулары көптеген әкелінген түрлерді жейді.

Қауіптер

Қызыл соудың ең үлкен қауіп-қатері – орманның үдемелі түрде жойылуы және оның фрагментациялануы. Мадагаскар ормандары әлемдегі биологиялық әртүрлілігі ең жоғары және бірегей ормандардың қатарына жатады. Аралдың 90% жуық түрлері осы ормандар мен тоғайларда немесе олардың шетінде тіршілік етеді. 1950 жылдары әуе суреттерінің талдауы бойынша орман жамылғысы 160 000 км² құрады, оның 26% құрғақ орман, қызыл соулардың басты мекені. 2000 жылдары әуе суреттерін талдау көрсеткендей, орман жамылғысы 89 800 – 101 100 км² дейін азайды, бұл 90% дәлдікпен анықталды. Бұл құрғақ орман аумағының 41% қысқаруын білдіреді, мұндағы ағаш кесу көбінесе орман шеттерінде шағын ауқымда жүргізілді. Құрғақ ормандар ең фрагментацияланған орман түрі болды және 1950-1990 жылдар аралығында фрагментация деңгейі ең көп өсті. Бұл орманның деградациясы қызыл соуларға, сондай-ақ соудың қорегіне жататын, мысалы, Цинги тұқымдас құйрықты егеуқұйрықтары сияқты түрлерге қауіп тудырады.