Кіріспе

Александрия шіркеуі мен Александрияның Копт Православ шіркеуі қолданған күнтізбе дәуірі

+ Бүгінгі күн [] Жүйелік күн Орта ғасырдың күні Шейіттер дәуірі

Шейіттер дәуірі (anno martyrum), сондай-ақ Диоклетиан дәуірі (anno Diocletiani) деп те аталады, бұл Рим императоры Диоклетианның билігіне негізделген жылдарды санау әдісі. Диоклетиан империяда христиандарға қарсы соңғы, ірі қудалауды бастаған. Бұл әдіс 4-шы ғасырдан бастап Александрия шіркеуі қолданды, ал 5-шы ғасырдан бері Александрияның Копт Православ шіркеуі оны қазірге дейін пайдалануда. Бұл дәуір Александрия шіркеуі жасаған Жұмыртқа мерекесінің кестелерінде жылдарды нөмірлеу үшін қолданылған. Диоклетиан 20 қарашада 284 жылы билікке келді, ал бастапқы нүкте (Диоклетиан дәуірінің бірінші күні) сол Александриялық жылдың бірінші күні, 1 Тот, Египеттік жаңа жыл, яғни 29 тамыз 284 жыл деп белгіленді.

Ертедегі мәсіхшілердің таңдаған жолдары

Диоклетиан дәуірі алғашқы христиандар қолданған жалғыз дәуір емес еді. Батыс христиандары оны білгенімен, қолданбады. Римдік христиандардың көпшілігі, бұрынғы римдіктер сияқты, сол жылғы екі консулдың есімін атап жылдарды белгіледі. Римдіктер ab urbe condita (AUC) дәуірін де қолданды. Оның атауы латын тілінде "қаланың (Римнің) құрылуынан бастап" деген мағынаны білдіреді. Дегенмен, AUC дәуірі тарихи еңбектерден тыс жерде көбінесе қолданылмады. Жаратылыстан басталатын anno Mundi дәуірлері Шығыста, мысалы Византия күнтізбесінде, қазіргі заманға дейін жылдарды санаудың басым әдісі болды. 5-ғасырдың басында өркендеген Александриялық Анниан, өзінің әлемдік дәуірінің басталуын б.з.д. 5492 жылдың 25 наурызында белгіледі. Ол Диоклетиан дәуірінен бастап он бір 532 жылдық Пасха циклдарын санап, Диоклетиан дәуірінен кейінгі төрт 19 жылдық ай циклдарын ескерді. Азаматтық, діни емес дәуір саналатын бұл дәуір, Александрия жылдың бірінші күні, б.з.д. 5493 жылдың 29 тамызында басталды. Бұл Александрия дәуірі Византия христиандары, мысалы Максим Исповедник, 10-ғасырға дейін қолданды, содан кейін 1 қыркүйек 5509 б.з.д. басталатын Византия дәуірі басым болды. Екі дәуір де "Септуагинтаға" негізделген Жаратылысты санаудың бір түрін пайдаланды.

Anno Domini-ге ауысу

Дионисий Экзигус, Кіші Скитияның шығыс римдігі, осы кестелерді тағы 95 жылға жалғастыру құқығын мұра еткенде (525 жылдары) ол "Anno Diocletiani" дәуірін Мәсіх туған жылдан басталатын "Anno Domini" дәуірімен алмастырды. Оның басты мақсаты – христиандарды қуғынға түсірген тиранның есін ұмыттыру еді. "Anno Domini" дәуірі Латындық Батыста үстемдік құрды, бірақ Грек Шығысында тек қазіргі заманға дейін қолданылмады.