Кіріспе
Британдық австриялық психолог Мари Джахода (26 қаңтар 1907 – 28 сәуір 2001) – австриялық, кейіннен британдық әлеуметтік психолог.
Marie Jahoda (26 January 1907 – 28 April 2001) was an Austrian British social psychologist.
Өмірбаян
Жахода Венада еврей саудагерінің отбасында дүниеге келді және сол замандағы көптеген психологтар сияқты, Энгельберт Доллфусс билікке келгеннен кейін социалистерге қарсы саяси қысым күш алған Австрияда өсті. Ол жасөспірім кезінен бастап «Қызыл Вена» партиясының мүшесі болды. Бұл оның өміріне зор әсер етті. Ол (басқалармен қатар) Еуропа социализмінің көрнекті өкілі саналады. 1928 жылы Вена педагогикалық академиясынан мұғалімдік диплом алды, ал 1933 жылы Вена университетінен психология ғылымы бойынша философия докторы ғылымын қорғады. Ол күйеуі Пол Лазарсфельд пен Ханс Зейзельмен бірге жұмыссыздықтың шағын қауымдастыққа тигізетін әлеуметтік әсерін зерттеген классикалық еңбек жазды: Die Arbeitslosen von Marienthal (1932; ағылшын тілінде 1971 – Marienthal: жұмыссыз қауымның әлеуметтануы – АҚШ-та Transaction Publishers баспасы, 2002). Мариентал – 1920 жылдары жоғары жұмыссыздық деңгейіне ұшыраған өнеркәсіптік аудан. Зерттеу тобы (көбінесе ауыр) психологиялық салдарларды зерттеді. Бұл қаржылық қиындықтармен байланысты проблемалардан асып түсті, және Жахода қазіргі индустриялық қоғамдарда жұмыс маңызды әлеуметтік пайдалар береді, оның ішінде жеке құндылықты сезіну, үлкен әлеуметтік мақсаттармен байланыс және күн мен аптаның уақыт белгілеуін қамтамасыз етеді деген қорытындыға келді. 1934 жылы Жахода Лазарсфельдтен ажырасты, өйткені ол 1932 жылы Герта Герцогпен қарым-қатынас бастаған еді. 1936 жылы социалистер үшін жер астындағы жұмысы үшін Курт Шушнигтің диктаторлық режимімен түрмеге қамалды. 1937 жылы, шетелде оны босату туралы бірнеше өтініш қабылданғаннан кейін, ол елден дереу кету шартымен түрмеден шығуға рұқсат алды. Оның Австрия азаматтығы жойылды. Бірақ бұл, келесі жылы нацистік Аншлюс басталғанда, оны одан да ауыр қысымнан сақтап қалған болуы мүмкін. Жахода Англияға кетіп, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде сонда тұрды. 1945 жылы ол АҚШ-қа келді. АҚШ-да ол Нью-Йорк университетінде әлеуметтік психология профессоры және Америка еврей комитеті мен Колумбия университетінде зерттеуші болып жұмыс істеді. Ол «Предубеждение туралы зерттеулерді» талдауға үлкен үлес қосты және осы зерттеулердің үшінші томын – «Антисемитизм және эмоционалдық бұзылу: психологиялық интерпретация» (1950) – бірлесіп шығарды. 1958-1965 жылдары, қазіргі Брунел университетінде, ол психология мамандығы бойынша білім беру бағдарламаларын құруға қатысты, оның ішінде ерекше төрт жылдық «жұқа сэндвич» бағдарламасы болды. Жахода Адам қатынастары зерттеу орталығын құрды және 1965 жылы Сассекс университетіне жұмысқа қабылданды, онда ол әлеуметтік психология профессоры болды. Кейіннен Суссекс университетінде ол кеңесші, содан кейін Ғылыми саясат зерттеу бөлімінде қонақ профессор болды. 1968 жылы ол Ұлыбританияның Әлеуметтік ғылымдар ғылыми кеңесінің мүшесі болды. 1958 жылы ол «Идеалдық психикалық денсаулық» теориясын жасады. Жахода өзінің еңбегінде әл-ауқат сезімі үшін маңызды бес санатты анықтады (1982, 87). Бұл: уақытты ұйымдастыру, әлеуметтік байланыс, ортақ күш-жігер немесе мақсат, әлеуметтік сәйкестік немесе мәртебе және тұрақты белсенділік. Ол жұмыссыздардың бәрінен де айырылғанын және бұл жұмыссыздар арасындағы психикалық денсаулықтың нашарлауының көп бөлігін түсіндіреді деп мәлімдеді. 1980 жылдары, жұмыссыздық деңгейі қайтадан жоғары болған кезде, бұл тәсіл өте ықпалды болды, ал оның Мариентал зерттеулеріне жаңа қызығушылық туды: ол осы тақырыпта Еуропада көптеген баяндамалар жасады. Ол сол кезде Ғылыми саясат зерттеу бөлімінде жұмыс істеді, онда ол инновация және болашақ зерттеулері жөніндегі бөлімнің жұмысына үлкен үлес қосты – ең көрінеріклісі Кристофер Фримен мен Мари Жахода (ред.) 1978 жылғы «Дүниежүзілік болашақ: Ұлы пікірталас» (Ұлыбританияда Мартин Робертсон баспасы). Ол психологияға қызығушылығын 1977 жылғы «Фрейд және психологияның дилеммалары» (Hogarth Press) зерттеуімен жалғастырды және 1990 жылдары Кристофер Фримен, Кит Павитт, Маргарет Шарп және Уильям Уокермен бірге «Технология және Еуропаның болашағы: бәсекелестік және жаһандық орта» (Thomson Learning, 1991) журналының редакторы болды. 1992 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды. Жахода 2001 жылдың 28 сәуірінде Англияның Сассекс қаласында 94 жасында қайтыс болды.
Отбасылық өмір
1927 жылы ол Пауль Феликс Лазарсфельдке тұрмысқа шықты, олардан жалғыз қызы Лотте Франциска Лазарсфельд (1930 жылы туған) дүниеге келді. Кейін ол М.И.Т.-де басқару профессоры болды. 1934 жылы ол Лазарсфельдтен ажырасты, ол 1932 жылдан бері Герта Герцогпен байланыста болған. 1958 жылы Ұлыбританияға қайтып келгеннен кейін ол Лейборист партиясының саясаткері Остин Альбуға үйленді.