Кіріспе

Дарем графтығындағы қала, Англия. Эсингтон Коллиери – Англияның Дарем графтығындағы қала, көмір өндіру тарихымен мәшһүр. Ол Хорденнің солтүстігінде, Эсингтон ауылының шығысына қарай орналасқан. 1951 жылдың 29 мамырында шахтада болған жарылыс салдарынан 83 адам қаза тапты. 2001 жылы Эсингтонның халқы 4 959 адамды, ал 2011 жылғы халық санағы бойынша 5 022 адамды құрады. Қаланың атақтылығы Джейми Белл бас рөлде ойнаған «Билли Эллиот» (2000) фильміндегі ойдан шығарылған Эверлингтон бейнесі ретінде пайдаланғаннан кейін арта түсті.

Тарих

Эйнсингтон кеніші 1899 жылы жағалауға жақын жерде шахта қазылған кезде пайда болды; іс жүзінде, кен орнының қалдықтарын шахтадан тасыған әуе жолының тірегі Солтүстік теңіздің ішінде орналасқан еді. Аймаққа Ұлыбританияның түкпір-түкпірінен мыңдаған жұмысшылар келді, ал жаңа қауыммен бірге жаңа дүкендер, пабтар, клубтар және шахта жұмысшылары мен олардың отбасылары үшін қатар-қатар "шахта үйлері" бой көтерді. 1993 жылдың 7 мамырында кен орны жабылып, 1400 жұмыс орны жойылды, бұл жергілікті экономиканың төмендеуіне себеп болды. Келесі жылы шахтаның бас жабдығы бұзылды. Қаланың бұрынғы балалар бағы мен бастауыш мектебі 1911 жылы салынған. Олар Seaside Line-ға жақын орналасқан, бірақ қазіргі уақытта пайдаланылмайды. 2003 жылы бір құрылыс компаниясы ғимараттарды сатып алып, 39 тұрғын үй салуға рұқсат сұрады, бірақ өткізілген қоғамдық тыңдауда ғимараттарды бұзуға тыйым салынды. Кейіннен олар тізімге енгізілді. Екі ғимарат та 2021 жылы қиратылды. 2009 жылы бүкіл округты қамтитын жаңа біртұтас әкімшілік құру туралы шешім қабылданды, және Эсингтонның көптеген қызметкерлері Сихемдегі жаңа кеңселерге көшті. Эсингтон аудандық кеңесінің кеңсе ғимараты, 80 жылдан астам уақыт бойы департаменттің үйі болған, 2013 жылдың сәуірінде бұзылды. Кеңес отырысы бөлмесінен алынған жиһаз, соның ішінде емен үстелдер, Бимиш мұражайында сақтауға қойылды. Эйнсингтон кенішінің тарихы Солтүстік-Шығыс Еңбек тарихы қоғамының журналында жарияланды.

Викторияның айқасы

Екінші дүниежүзілік соғыста Виктория кресімен марапатталған ең жас сарбаз – Эсингтонда туған Дэннис Доннини болды. Оның әкесі, италиялық Альфред Доннини, Кэтрин Браун атындағы ағылшын әйелге үйленген және Эсингтонда мұзқұймар дүкенін басқарған. Доннини Сандерлендтегі Корби гимназиясында оқыған. 1945 жылдың 18 қаңтарындағы шайқаста фузильер Доннини (онда 19 жаста) екі рет жараланса да, өлтірілгенге дейін жауға шабуылға жетекшілік етті. Оның батылдығы арқасында оның әріптестері өздерінен үш есе көп жауды жеңуге қол жеткізді. Ол Нидерландыдағы Ситтардағы Ұлттар Достастығының зиратында жерленген.

1951 жылы кен орнында жарылыс болды

1951 жылы кен орнында ірі апат болды, оны кейде Duckbill немесе Duck Bills Flare (немесе Өрт) деп атайды. Кеніш шахталарын салу 1899 жылы басталса да, сулы қабаттардан өтуіне байланысты алғашқы көмір 1910 жылға дейін алынбады. Екі негізгі шұңқыр салынды: Солтүстік шұңқыр (төменге қарай) және Оңтүстік шұңқыр (жоғарыға қарай). Екеуі де Хаттон қабатына дейін жетті, тиісінше 436 метр және 457 метр тереңдікте. Жұмыс істеген қабаттар: Бес тоқсан, Жеті тоқсан, Басты көмір, Төменгі Басты және ең төмендегі Хаттон. Кеніш жер астында бірнеше бөлек аудандарға бөлінген. Жарылыс шахталардың солтүстік-батысында және ауылдың солтүстігінде орналасқан Батыс немесе "Duckbill" ауданында (ауданда қолданылған қазғыш экскаваторлардың атымен аталған) болды. Ауыл қабаттардың үстінде салынған, оны шөгуден қорғау үшін оның астында резервтік аймақ бар. Маңыздысы, бір аудан Солтүстік теңіздің астында 6 километрге (4 миль) созылады; демек, желдету оңай болған жоқ: шығыс бөлігіндегі жұмыстарды желдету үшін жеткілікті ауа қажет болды, ал жақын беттерге соншалықты күшті жеткізудің қажеті болмады. Жақын жұмыстардағы тым көп ауа алыс жұмыстарды қысып тастады. Қосымша желдеткіштер мен тұзақтар қолдану қажет болды. Duckbill ауданы дамытылып жатты, және көмекші агент (мырза Х. Э. Морган) қарсы сауалдау кезінде мойындағандай, оның желдетуге тигізетін әсері ескерілмеген сияқты.

1951 жылы кен орнында

Қазба түбінен бастап негізгі жолдар солтүстікке қарай созылып, онда Батыс деңгейі тармақталып, батысқа қарай Бес тоқсанға қарай ағып бара жатқан Түзу Солтүстік бағыттарымен қиылысқанға дейін созылды. Батыс деңгейі оқу алаңына айналды. Түзу Солтүстік бағыты бойында Бірінші Батыс жолдары батысқа қарай жүретін тағы бір қиылыс болды. Біраз қашықтықтан кейін екінші және үшінші жолдар тармақталды. Бірінші Батыс жолының бойында солтүстік және оңтүстікке қарай бірнеше бағыттар болды. Жарылыс ошағы ең шеткі бөлігінде, Үшінші Оңтүстік бағытында орналасқан. Үшінші Оңтүстік бағытының соңында көлденең өтпе жасалды және "ұзын қабырға" қазбасы кері қашу принципі бойынша басталды. Кесу машинасы ұзын қабырғаның бір шетінен екінші шетіне, содан кейін кері жүреді. Кесулер жолдарға қарай жасалады, осылайша қазба беті басталган жерден жолдардың басына қарай шегінеді. Кесудің артында бос кеңістік ( "гоф" деп аталады) пайда болады, оған таусылған материал салынады және әдетте тіректер алынғаннан кейін шатырдың осы кеңістікке құлауына рұқсат беріледі. Үшінші Оңтүстік қазбасында бұл құлау дұрыс болмады және таусылған материалдың үстінде бос кеңістік пайда болды.

Өрт тұнбасы және көмір шаңы

Қалқан астындағы кеңістік жеткіліксіз желдетіліп, жанғыш газ жиналатын орынға айналды. Жанғыш газдың пайда болуы күмәнді: бөлшектенген тақта үстінен газдың күрт шығуы мүмкін, немесе қалдықтардан бос кеңістікке газ біртіндеп тарады. Робертс бұл мүмкіндіктерді есепте талқылап, екінші нұсқаны дұрыс деп санайды. Көмір шаңы барлық шахталарда жиналады, тек ішкі бетте ғана емес, сонымен қатар галереялар мен конвейерлер бойында да. Ауада тараған көмір шаңы жарылғыш қоспа құрайды. Сондықтан шахталар осы қауіптің алдын алу үшін үш негізгі шара қолданады: шаңды жою, сумен шашу және көмір шаңын тас шаңмен араластыру. Бұл үш шараның барлығы Эсингтон шахтасында қолданылған, бірақ тиімді болмады.

Өрт сөндіруді анықтау

Бұл кезде газды анықтау өрт қауіпсіздігі шамдары арқылы жүзеге асырылатын. Белгілі бір адамдар міндетті түрде шамдармен жүруі керек еді. Олар өздері бақылауға тиіс жалынның өзгеруін жасыруы мүмкін болғандықтан, оларға электр шамдарын алып жүруге рұқсат берілмеген. Шахта басшысы осы адамдарға электр шамдарын алып жүруге жазбаша рұқсат беруге құқылы болды. Изингтон қаласында мұндай рұқсат әдетте беріліп тұратын. Жалынды шамдар жарық беру үшін қажет болмағандықтан, олар қосымша жүкті құрады және кейде қалып қоятын. Жарылыс болған күні екі шам да кіретін жерде қалдырылып, анықтау үшін қолданылмаған. Робертс бұл жағдайда шамдардың газдың уақтылы пайда болуын ескерте алмайтынын білмеді.

Көмір кескіш

Көмір кескіштің айналмалы басы бар, оған қатайтылған тістер орнатылған, олар пик деп аталады. Көмірдің ішінде пирит немесе кварц сияқты тау жыныстарының қосымшалары кездеседі, олар сынып, ұсақ ұнтаққа айналады. Егер бұл ұнтақ пик пен тастың арасында болса, ол ұнтақталып, соның салдарынан қызып кетеді. Доғарған пиктер бұған өткір пиктерге қарағанда көбірек бейім. Жарылысқа дейін Дакбилл ауданындағы кескіштерден ұшқындар байқалған.

Жарылыс

1951 жылы Эсингтонда көмір кескіштің тікұшалы соққылары пиритке тиіп, ұшқындар шашырады. Гофтың үстінен шығып жатқан газ жанды. Туннельдегі газ жарылысы көмір шаңын көтеріп, оны жағарлайды. Ұсақ дисперсті көмір шаңы өз кезегінде жарылып, нәтижесінде тунель бойымен жалын фронты ретінде жарылыс таралады. Эсингтонда жарылыс оңтүстік галереялардан батыс жолдарына, содан кейін батыс жолдарымен, тік солтүстік галереялардан және негізгі көмір қабатына дейін жетті, онда ол оқу алаңына дейін тарады. Екі құлау болды: біреуі негізгі көмір қабатында, тік солтүстік жолдарына апаратын бұрылысқа дейін, екіншісі Дакбилл ауданында оңтүстікке қарай 3-ші галереяға жақын жерде.

Ерлер

Сол кезде Дархэм шахталары үш өндірістік сменада және бір техникалық қызмет сменасында жұмыс істеді. Таңғы смена 03:30-дан 11:07-ге дейін, кешкі смена 09:45-тен 17:22-ге дейін және түнгі смена 16:00-дан 23:37-ге дейін болды. Жөндеу-түзету сменасы, "тас сменасы" 22:00-ден 05:37-ге дейін жұмыс істеді. Смена уақыты жер астына түсуден басталып, шахта тігізігіне қайтумен аяқталды, сондықтан 04:35-те тас сменасы мен таңғы сменасы екеуі де шахта ішінде болды. Тас сменасынан 38 адам және таңғы сменасынан 43 адам қаза тапты, олардың барлығы бірден, бір адамды қоспағанда. Аман қалған адам бірнеше сағаттан кейін алған жарақатынан көз жұмды. Оқиға орнындағы тотальдік өлім салдарынан жарылысқа немесе оның салдарына куәгерлер болған жоқ.

Құтқару әрекеттері

Бір адам (Фрэнк Лидбиттер) шахтаның төменгі тұрақтарында болды және бір топ адамды шаң бұлтынан жарылысқа қарай бастап кетті. Олар негізгі көмір батыс тасымалдау жолымен қазқұрт ауданына бет алды. Кен орындарының бас инспекторы екінші жарылыс болды деп ойлағаннан кейін де жалғастырғаны үшін Лидбиттерді ерекше мақтады. Шахтадағы ауа зиянды газбен толы болды. Құтқарушылар зардап шеккен аймаққа кірген кезде, алып келген канарилер дереу құлап, өлді. Зиянды газ салдарынан тағы екі адам қаза тауып, қаза болғандардың жалпы саны 83-ке жетті. Алғашқы қаза тапқан адам Джон Янг Уоллес (26) болды, ол жай ғана отырып, есінен танып, қайтыс болды. Оның жеке тыныс алу аппараты тексеріліп, жарамды деп танылды. Денсаулық сақтау зерттеуінде эмфизема анықталды және физикалық күш-жігер салдарынан оның аузы ашылып, сыртқы ауа кірген деп болжам жасалды. Ауада шамамен 3% көміртек моноксиді (30,000 ppm) болды, бұл 667 ppm қаупі бар концентрациядан әлдеқайда жоғары. Үш күннен кейін тағы бір құтқарушы осылай құлап, қайтыс болды. Денсаулық сақтау зерттеуінде бұллалық эмфизема анықталды. Оның сол өкпесіндегі бұршақ жарылып, ауырсынудан ол тыныс алуға тырысып, өлімге әкелетін көміртек моноксидінің көп мөлшерін жұтып алды.

Ескерткіш

Үлкен, үшбұрышты жартастан тұратын, ақ түспен боялған ескерткіш. Онда апат орнынан алынған тас тақташа және жазуы бар металл тақташа орналасқан. Ескерткіш 1952 жылдың 22 наурызында ашылды. Осы оқиғада Эйнжтон кенішінің ең жас жұмысшысы, 16 жастағы бала, жол бойын көркейту үшін 83 ағаштың біріншісін отырғызды. Әрбір ағаш апатта қаза болған адамның өмірін символдайды. Ең жас құрбан 18 жаста, ең үлкені 68 жаста болды, ал қаза тапқан шахтерлердің орташа жасы 43 жасты құрады.

Межелі аспаптар

Easington Colliery Band тобы 1915 жылы құрылған. Менеджмент Дарем облысының батысынан тәжірибелі музыканттарды кеніште жұмыс істеуге және топта ойнауға шақырған. Топқа біріккен кәсіби одақтар кеңесі қаржылай қолдау көрсетіп, басқарып келді, екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін. Топ билер, концерттер және жарыстар сияқты қоғамдық шараларға қатысты. Соғыс жылдарында Easington Colliery Youth Band тобы Ұлттық өрттен қорғау қызметінің тобы ретінде танылды, ол 1945 жылы "демобилизацияланып", Easington Public Band тобына айналды. 1956 жылы Public Band және Colliery Band бірігіп, қазіргі Easington Colliery Band тобын құрады. 1993 жылдың сәуір айында Easington Colliery кенішінің жабылуымен бір дәуір аяқталды. Қазіргі таңда топ өз күшімен өмір сүріп, жыл бойы өткізілетін концерттерден түсетін қаржыға сүйенеді. Топ әлі де Easington Colliery-де, ескі кеніштің жалақы төлейтін кеңсесінде орналасқан, ол Мемориалдық бақтардың қарама-қарсысында, бұрынғы кеніш орнында орналасқан. Бұл ғимарат – кеніштің соңғы қалдығы.

Билли Эллиот

2000 жылғы «Билли Эллиот» фильмінде Эвертингтон кеніші, құрылысшылар жасаған Эвертингтон ретінде бейнеленді. 1999 жылы түсірілім кезінде 400-ге жуық жергілікті тұрғын эпизодтық рөлдерде тартылды. 1993 жылы Эсингтон кеніші жабылғандықтан, фильмдегі шахта көріністері Нортумберлендтегі Эллингтон және Линемұт кеніштерінде түсірілді, ал кейбір эпизодтар Доудон, Миддлсбро және Ньюкасл-апон-Тайн қалаларында түсірілді. Эллиоттардың үйіндегі және жергілікті көшедегі көріністер Эсингтон кенішінде түсірілді. Эллиот отбасы тұрған Альнуик көшесі, 5-ші үй нөмірі 2003 жылы қиратылған бірнеше көшелердің бірі болды. Майкл да бұзылған Эндрю көшесінде, аллеяның ар жағында, сол үй нөмірінде тұрды. Олардың орнына қазір жасыл аймақтар салынған. Шығыс жақтағы, әлі де сақталған Эйвон көшесі, Биллиге Корольдік балеттен келген хатты жеткізу үшін келген пошташы көрсетілгенде көрінеді. Аштон көшесіндегі Райттың жүлделі бингосының ақ кірпіш қабырғасы да әлі көрінеді. Бұл Эллиоттардың үйлеріне тікелей қарап тұрды. Эвертингтондегі көріністердің көп бөлігі көшеде көрінетін үлкен еңістің үстінде, Тауэр көшесіндегі, әлі де сақталған бақшаларға жақын жерде түсірілді. Эсингтон көмір кеніші Тауэр көшесінің шығыс жағынан өтті. Сондай-ақ, Билли балет аяқ киімдерін мойнына орап, билеп жатқан жері де осы көшеде көрсетілген. Одан кейін ол Энтони көшесінің үйлерінің артына оңға бұрылып, төбеден Аштон көшесіне қарай көрінеді, қазір Гарденер және Лич алаңдары орналасқан, ал Беде көшесі қарсы бетте көтеріліп тұр. Энтони көшесінің артқы жағы, бір кезде Остин және Артур көшелері тұрған жерде, Билли жылжымалы кітапханадан балет кітабын ұрлаған сахнада да қолданылды. Билли би сабағынан кейін миссис Уилкинсон оны Эндрю көшесінен асып, Кроулоу даңғылындағы бос жерге апарып тастады. Террасалардың оңтүстік жағында үш көрініс түсірілді: біріншіден, Дебби Аштон көшесіндегі қабырғалар (және полиция қалқандары) бойымен таяқты сүйреп бара жатқанда, Авон және Алнуик көшелерінің шетінде. Содан кейін Билли Аштон көшесінен өтіп, Сисайд Лейнге беттейді. Билли, Джеки және Тони Биллиді автобус аялдамасына алып бара жатқанда да осылай өтеді. Миссис Уилкинсон Эллиоттарға қонаққа барғанда Алнуик көшесінің түбінде, Аштон көшесіне қояды. Освальд террасасындағы бұрынғы кинотеатр «Риальто» фильмде қысқаша көрсетілген. Қазір бұл қаладағы жалғыз сақталған кинотеатр ғимараты, бірақ қазір оны кілемдер сататын дүкен иеленді. Дегенмен, Билли өтіп бара жатқан бастапқы қасбеттің бір бөлігі әлі де көрінеді. Ол 1970 жылдардың ортасында кинотеатр ретінде жұмысын тоқтатты. Билли мен Майклдың Рождестволық көрінісі Освальд террасасының артындағы аллеяда түсірілді. Көріністі жасанды қармен жапты. «Риальтоның» артқы жағы Эвертингтон жігіттер клубының артқы жағы ретінде бейнеленді, онда Билли бокс және би сабақтарына қатысады. Ішкі көріністер Лондонның Ханвелл қоғамдық орталығының жоғарғы қабатында түсірілді. «Билли Эллиот мюзиклі» (2005) Эсингтон қаласында өтеді және қала туралы әндердің мәтінінде айтылады.

Басқа

Әнші-күйші Жез Лоу Эсингтонда туып өскен. Оның "Соңғы жесірлер" атты әні 1991 жылы шахтадағы апаттың қырық жылдығына арналып жазылған. Оның көптеген басқа әндері, әсіресе Дарем және Эсингтон округіндегі өмірден шабыттанды. Ақын, әнші және Дарем шахташысы Джок Пурдон 1951 жылғы апатқа арналған "Easington Explosion" атты жоқтауын жазып, орындаған. 1971 жылы The Who рок-тобының мүшелері өздерінің "Who's Next" альбомының мұқабалық суретін аймақтағы шлак қырынынан көтерілген бетон қазыққа түсірген. VH1 телеарнасы бұл мұқабаны ең ұлы альбом мұқабаларының бірі деп атады. 2008 жылы қала Channel 4 телеарнасының "Сырлы миллионер" бағдарламасында көрсетілді, онда жарнама шебері Карл Хопкинс қауымдастыққа 30 000 фунт стерлингтен астам ақша сыйлады. Питер Ли Хаммонд – Эсингтон шахтасында жұмыс істеген және әнші-күйші. Эсингтонда жыл сайын карнавал өтетін, ал 1989 жылы Эсингтон карнавал комитеті Хаммондтан қауым, тау-кен тарихы және 1951 жылғы апат туралы ән жазып, орындауын сұрады. Әннің A жағы "Шахта қаласында өмір сүру" деп аталды, онда Хаммонд өзінің Just Us тобымен бірге орындады, ал B жағы әннің аспаптық нұсқасы болды, сонымен қатар Торнли және Уитли Хилл кенішінің мыс тобы мен Эсингтон орта мектебінің және Шоттон бастауыш мектебінің оқушылары үйлесімді ән шырқады. B жағын Горден Китто дирижерлік етіп, мыс аспаптарын реттеді. Жергілікті белгілі ақын және кенішінің тұрғыны Мэри Белл де синглдің шығарылуын ұйымдастыруға көмектесті. Ән жергілікті тұрғындар арасында үлкен сәттілікке ие болды және оны сингл ретінде шығару туралы шешім қабылданды, түскен қаражат Эсингтондағы мүмкіндігі шектеулі балалар мектебіне берілді. Газеттер мен радио қатысқанда, бірнеше танымал тұлғалар қолдау көрсетіп, HRH ханзада Чарльз, сол кездегі премьер-министр Маргарет Тэтчер, Нил Киннок және сэр Пол Маккартни сияқтылар әнді қаржыландыруға және демеушілік етуге қатысты. Ән Abbey Road студиясында жазылды. Радио сұхбатында Хаммонд былай деді: "Менің әнімнің Abbey Road студиясында орындалуы керемет болды. Бұл қандай фантастикалық орын, Пол мен Линданың көмегі арманды болды. B жағында жергілікті мектеп оқушылары мен мыс тобының болуы осы аймақтағы тау-кен қауымының қаншалықты мықты екенін көрсетеді және бұл қауымға сингл шыққанда мақтаныш сезімін сыйлады, мен туып өскен жерім үшін осыны істеуге шақырылғаным үшін өте мақтан тұтамын және құрметтеймін". Әннің бір данасын Елизавета II патшайым Букингем сарайына жіберуді сұрады, ал әннің бір данасы Сандерлендтегі Ярди галереясы мұражайындағы тірі тарих ескерткіштері көрмесіне қосылды. Ән көптеген радиостанцияларда ойналып, аймақта үлкен жетістікке жетті. Хаммонд өзінің басқа әндері мен шетелде жазған альбомдары үшін көптеген марапаттар алды және бүгінге дейін жазуын жалғастыруда.