Кіріспе

Шотланд әскери офицері

Хью Маккей (шамамен 1640 – 24 шілде 1692) – Шотландияның Сазерлендшир округынан шыққан кәсіби әскери қызметкер. Өзінің мансабының көп бөлігін Вильгельм Оранскийдің қызметінде өткізіп, кейін Голландия Республикасына қоныс аударды. 1692 жылдың шілдесінде Стенкерк шайқасында қаза тапты. 1660 жылы Маккей Думбартон полкіне офицер болып тағайындалды, келесі бірнеше жылды Англия мен Францияда өткізіп, содан кейін Бесінші Осман-Венеция соғысында Венеция Республикасы үшін ерікті болып шайқасты. 1672 жылы Үшінші ағылшын-голландия соғысы басталғанда Думбартон полкіне қайта оралды, ал 1673 жылы шотланд бригадасына ауысты. Голландия армиясының ұзақ жылдар бойы қалыптасқан жалдамалы әскері болған бригадада Маккей мансабының соңына дейін қызмет етті. Маккей Даңқты революция кезінде бригаданы басқарды және 1689 жылғы Якобит көтерілісі кезінде Шотландиядағы әскери қолбасшы болды. 1689 жылдың шілдесінде Килликранки шайқасында жеңіліске ұшырағанына қарамастан, 1690 жылдың соңына қарай жоғарғы аймақтар көбінесе бақылауға алынды, содан кейін Маккей Ирландиядағы Вильгельм соғысында қызмет етті. 1691 жылдың қазанында Лимерик шартынан кейін Нидерландыға оралды және Тоғыз жылдық соғыс кезінде одақтас әскерлерімен бірге британдық дивизияға қолбасшылық етті. 1692 жылдың 24 шілдесінде Стенкеркте қаза тапты.

Жеке мәліметтер

Хью Маккей шамамен 1640 жылы туған, Скуридің Хью Маккейінің үшінші ұлы, Маккей кланының кіші тармағы және оның әйелі Анна. Осы кезде отбасының көптеген мүліктері ипотекаға берілген, бұл жағдайды оның әкесінің 1642-1654 жылдардағы Үш патшалық соғысында жеңілген роялистерді қолдауы одан әрі ушықтырды. Олардың Шотландиядағы соңғы иеліктері 1829 жылы сатылды. 1668 жылы оның үлкен ағалары Уильям мен Гектор екі жеке оқиғада қаза тапты. Осыдан кейін әкесі де көп ұзамай қайтыс болғандықтан, Хью Скуриді мұраға алды, бірақ ол онда ешқашан тұрмады. Оның екі кіші інісі де болды; Джеймс 1689 жылы Килликранкиде қаза тапты, ал Родерик Шығыс Индияда қызмет етіп жүргенде қайтыс болды. 1673 жылы ол Амстердамның бай саудагерінің қызы Клара де Биге үйленді; олардың Хью (1681–1708), Маргарет (1683–1748) және Мария (1686–1723?) сияқты бірнеше балалары болды. Оның көптеген ұрпақтары голланд әскерінде қызмет етті; бұл тармақ соңында Маккей кланының мұрагерлік басшылары болды және Шотландия ақсүйектерінде Лорд Рей титулы мен Нидерландта Офемерт және Зенневинен иелері атағын сақтап қалды.

1688 жылға дейінгі қызмет

1660 жылы Маккей 1619 жылы құрылған шотландтық жалдамалы әскер бөлімі – Дамбартон полкінің прапорщигі болып тағайындалды, кейін Франция королі XIV Людовик оны өзіне алды. 1660 жылғы Реставрациядан кейін ол Карл II-нің жеке күзетшісі қызметін атқарды, ал 1662 жылы француз қызметіне қайта оралды. 1665–1667 жылдардағы екінші ағылшын-голландия соғысы кезінде Чатем кемежайында орналасқан болатын, бірақ 1667 жылғы Медуэй шабуылынан кейін ол тонаумен айыпталды және Францияға қайтаруға бұйрық берілді. 1669 жылы Маккей Криетте шайқасқан венециялық күштерге ерікті болып қосылды; ол полкке қайта оралды және 1672 жылы Голландия Республикасына басып кіруге қатысты. Көптеген шотланд және ағылшын офицерлері католиктік Францияның голландиялық протестанттарға қарсы шабуылдауына қарсы болды. 1673 жылы үйленгеннен кейін Маккей Голландия әскерінің бөлігі – ағылшын-шотланд бригадасына ауысты. Ол 1674 жылы Сенеф шайқасына және Грав қамалына қатысты. 1570 жылдары құрылған бұл бригада әдетте үш шотланд және үш ағылшын полкінен тұратын, бірақ 1674 жылға қарай ұлттық ерекшеліктерін жоғалтқан. Орандық Вильгельм оның төменгі моральдық жағдайына наразылық білдірген кезде, Маккей Англия мен Шотландиядан мүмкіндігінше көп сарбазды жұмысқа алуды ұсынды. Бұл бригаданы қайта жандандырды; Маккейдің полкі көбінесе оның отбасының немесе кланының мүшелерінен құралды. Шотланд бригадасы немесе Танжер гарнизоны сияқты бөлімдер кәсіби сарбаздардың маңызды көзі болды, оларды қажет болған жағдайда ағылшын армиясын кеңейту үшін пайдалануға болатын. Карл II және оның інісі Джеймс офицерлерді тағайындауды ресми түрде бақылағанмен, олардың көпшілігі саяси және діни қуғынға ұшырағандар болды, әсіресе 1679–1681 жылдардағы Мәртебеден айыру дағдарысынан кейін. Чарльз католиктік Дамбартон графының бригада қолбасшысы болып тағайындалуына тырысқанда, Вильгельм бас тартты. 1685 жылы Вильгельм бригаданы Джеймске Монмут көтерілісін басуға көмектесу үшін Англияға жіберді, Маккей «уақытша» қолбасшы болып тағайындалды. Ол қыркүйек айында Нидерландыға әрекетсіз оралды, бірақ Джеймс оның адалдығын қамтамасыз ету үшін оны Шотландияның құпия кеңесіне мүше етіп тағайындады. 1688 жылдың басында Джеймс бүкіл бригаданы елге қайтаруды талап етті; Вильгельм бұған келіспеді, бірақ сенімсіз деп саналған офицерлерді қызметтен шеттетуге мүмкіндік алды.

Шотландия мен Ирландия, 1688 - 1691 жылдар

Уильям 1688 жылғы 5 қарашада Торбейге түскенде, бригада шабуыл күшінің бір бөлігін құрады; 20 қарашада Уинкантон шайқасында шағын жасақ қатысты. Бұл шайқас, көбінесе қан төгілмейтін науқанның сирек кездесетін шайқастарының бірі болды. 1689 жылғы 4 қаңтарда Маккей Шотландияда қолбасшы болып тағайындалды; ол ауруға байланысты кешігіп, 1689 жылғы 25 наурызда Лейтке келді. Оның бастапқы міндеті Эдинбургтегі шотландтық конвенцияны қорғау болды; бірақ 12 наурызда Джеймс Ирландияға түсті, ал Джон Грэм, Данди виконты Шотландияда оны қолдау үшін көтеріліс ұйымдастырды. Маккейдің голланд қызметіндегі шотланд полктерінен 1100 адамы болды; жаңадан келгендер оның санын 3500-ден астамға жеткізді, бірақ көптегені толыққанды дайын болмады. 16 мамырда Данди Глен Ройға жетті, онда оған Лохилдің Эвен Камерон жинаған 1800 таулық қосылды. Маккейді тұзаққа түсіре алмағаннан кейін, Данди 11 маусымда Гленройға қайтты. Бұрын ол Блэр қамалында якобит гарнизонын орналастырды, бұл Төмендіктерге баруды бақылайтын стратегиялық маңызды нүкте және Атолл герцогіның резиденциясы болды. Осыдан кейін Атолл денсаулығының нашарлағанын айтып, Эдинбургтен Англиядағы Бат қаласына кетті. Ал оның үлкен ұлы Джон Мюррей ата-бабаларының үйін «қоршауға» алды, гарнизон командирі – Атолл отбасының сенімді адамы, Балечиннің Патрик Стюарты болды. 25 шілдеде Блэрге сэр Александр Маклин бастаған якобит күштері келгенде Мюррей шегінді. Маккей 3500 адамымен Перттен шығып, солтүстікке қарай жылжыды, 27-сі таңертең Килликранки асуына кірді. Дандидің күштері Creag Eallich тауының төменгі бөлігінде орналасқандығын көрген ол әскерін тау беткейіне қарсы орналастырды, олардың қатары үш адамнан ғана тұрды, оқ ату қуатын арттыру үшін. Якобиттер күн батқаннан кейін, кешкі сағат сегізде шабуылға шықты; Маккейдің сол жақ қанатынан жасалған оқ жауылдары 600-ге жуық адамды өлтірді, бірақ олардың тиімділігі жасыл террасамен жасырылды, ал оң жақ қанаты бір оқ атпай қашып кетті. Таулықтардың тактикасы жақын қашықтықта бір рет оқ атып, содан кейін қолға-қол соғыста балта мен қылыштарды пайдаланудан тұрды. Килликранкиде британдық әскерлер алғаш рет шайқаста «тұғырлы» байонетті қолданды; бұл пикмендердің қажеттілігін жойып, оқ ату қуатын арттырды, бірақ оны қолдану үшін жаттығу мен сенімділік қажет болды. Байнет мылтықтың оқ атысына орнатылды («тұғыр» деп аталды), одан әрі қайта жүктеуге немесе оқ атуға мүмкіндік бермейді, сондықтан оны бекіту соңғы сәттерге дейін кешіктірілді. Тәжірибесіздік пен якобиттердің шабуылының жылдамдығы Маккейдің әскерлерінің қорғаныссыз екенін көрсетті және шайқас 30 минуттан кем уақытқа созылды. Маккей және шағын атты әскерлер тобы таулықтардың арасынан өтіп, жоғарыдағы биік жерге жетті. Тәртіпті шегініс әскер ыдырағаннан кейін жеңіліске айналды; ол 2000-ға жуық адамын жоғалтты, оның ішінде оның кіші інісі Джеймс қаза тапты, ал оның жүрегі ауыр жараланған немере інісі Роберт болды. Алайда, Данди соңғы сәтте атып өлтірілді, ал якобиттер олжа алу үшін багаж пойызын тонады, бұл Маккей мен 500 аман қалғандарға Стирлинг қамалына қауіпсіз жете алуға мүмкіндік берді. Осы жеңіліске қарамастан, Маккей тез арада 3000-ға жуық атты әскерді жинады және үрейленуге жол бермеді. Якобиттер портты басып алуға қабілетсіз болды, бұл оларды қайта жабдықтауды мүмкін емес етті, ал атты әскердің болмауы оларды ашық жерде осал етті. Таулық әскерлерді ұзақ уақыт бойы далада ұстау тіпті Данди сияқты тәжірибелі қолбасшыларға да қиындық туғызды; бұл уақыт Маккейдің жағында болды, егер ол тағы да тұзаққа түспесе. Александр Кэннон Дандидің орнын басты, бірақ оның мүмкіндіктері шектеулі болды және тамыз айында Дункельдке жасалған шабуыл ауыр шығынмен сүрініп тасталғаннан кейін оның науқаны аяқталды. Маккей қысты якобит бекіністерін азайтып, Форт-Уильямда жаңа база салумен өткізді, ал ауа райының қатал жағдайы азық-түлік тапшылығына әкелді. Томас Бьюкен 1690 жылдың ақпан айында Кэннонның орнын басты, бірақ 800-ге жуық адамды ғана жұмылдыра алды; ол мамыр айында Кромдейлде күтпеген жерден шабуылға ұшырады және оның күштері шашырап кетті. Маккей оны Абердинширге қуып жетіп, қауіпсіз база құруға кедергі келтірді және қарашада ол қолбасшылықты Ливингстонға тапсырды. Людовик XIV Ирландиядағы науқанды Вильгельмнің Фландриядан ресурстарын аударудың арзан жолы деп қарастырды. 1690 жылы Бойн шайқасында жеңілгеніне қарамастан, француз генералы Маркиз де Сент-Рут 1691 жылдың ақпанында Лимерикке жаңа науқанды бастау үшін келді. Маккей Ирландияға Гинкель генералының орынбасары ретінде жіберілді; 12 шілдедегі Огрим шайқасында ол Килкоммадан төбесіндегі якобит позицияларына бірнеше қанды фронталдық шабуылдарды басқарды. Ирландиялық әскерлердің оқ-дәрісі біткенде, Маккей жасаған төртінші шабуыл олардың қанатын бұрып, Сент-Рут қаза тапқанда якобит армиясы ыдырады. Соғыс 1691 жылғы қазан айында Лимерик шартымен аяқталды.

Фландрия 1692 жыл

1691 жылы 3 қазанда Лимерик шартымен Ирландиядағы соғыс аяқталды; Маккей Нидерландыға қайтып оралып, 1692 жылы Фландриядағы науқанда одақтас әскердің британдық дивизиясының командирі болды. Француздар 1692 жылғы маусымда Намурды басып алғаннан кейін, олардың қолбасшысы Люксембург герцогы шабуылға тым берік деп ойлаған қорғаныс позициясын құрды. Бірақ, 24 шілдедегі Штейнкерк шайқасында Вильям Маккей дивизиясы бастаған шабуылға шықты; күтпеген шабуылмен олар алғашқы үш траншеяны басып алып, керемет жеңіске жақын келді, бірақ француздар тез есін жиып алды. Жолдардың нашарлығы мен шатас жағдай Вильямның алдыңғы қатарды күшейтуіне кедергі келтірді, нәтижесінде 80 мыңдық Ұлы армияның 15 мыңына жетпейтін бөлігі шайқас барысында қатысты. Әскерлері бекіністерге таралып, француздардың қатты қысымына тап болғанда, Маккей Вильямнан кері шегінуге және қайта ұйымдастыруға рұқсат сұрады. Шабуылды жалғастыруға бұйрық берілген соң, ол «Құдайдың еркі болсын» деген сөзді айтқан деседі, және полкінің басында тұрып, көптеген дивизиясымен бірге қаза тапты. Шайқасқа қатысқан 15 мың одақтас әскерінің 8 мыңнан астамы қаза болды, ал бес британдық полк дерлік құрып кетті.

Бағалау

Викториялық биографтар Маккейдің бағасын көбінесе Килликранкидегі жеңілісіне және замандастарымен салыстырғанда Дандидің қабілеттерін артық бағалауға байланысты берді. Осы кезеңдегі соғыс бекітілген орындарды қорғауға және шабуылдауға баса назар аударды, мүмкіндігінше шайқастардан аулақ болып, қарсыластарға артық мүмкіндік бермеді. Осы өлшемдерге сәйкес, Маккей – қысымға мойын бұрған, сенімді және қабілетті қолбасшы болды. Килликранкиде оған кері шегінуге кеңес берген болар еді, бірақ оның оң қанаты бір оқ атпастан қашпағанда нəтиже мүлдем басқаша болар еді. Маккей жеңілісті мойындады, бірақ стратегиялық жағдайды өзгертпеді және якобиттерге портыға қол жеткізуден бас тартуға немесе оларды қолайсыз жағдайда шайқасуға мәжбүрлеуге күш салды. Ол екі мақсатына да жетті; Якобиттер Дункельдте пропорционал емес шығынға ұшырады, себебі олар 1689/90 жылдардың қысында оған қысым жасауды жалғастырғанда, пайдалы мақсатты қалдырмады. Ливингстонмен тығыз байланыс 1690 жылдың мамырында Кромдейлде жеңіске жеткізді, ал оның кейіннен Буханды қууы көтерілісті қайта жандандыруға мүмкіндік бермеді. 17 ғасырдың соңында логистика мен байланыс өте күрделі болды және қазіргі заманғы, әлдеқайда белгілі әскери тұлға Марлборо герцогының маңызды дағдыларының бірі болды. Маккей шайқас алаңындағы қолбасшы ретінде тиімді болған жоқ; Килликранкиден басқа, Штайнкерк пен Аугримдегі оның қайта-қайта және қанды фронталдық шабуылдары ойлау қабілетінің жетіспеуін көрсетті. Қорыта айтқанда, ол сенімді дивизия командирі болды, оған тапсырмаларын орындауға сенуге болады, бірақ армия басшысы емес. Вильямнің айтуынша: "Оның бір ерекше қасиеті болды: соғыс кеңесінде ол өз пікірін еркін білдіріп, оны ынтамен қорғайтын. Ол қаншалықты сенімді болса да, егер соғыс кеңесі оның пікірін қабылдамаса, тіпті ол оған көнбеген жағдайда да, ол оны басқаларға ақтады және өз пікіріндей ынтамен орындады."

Басқа

Маккей "Жаяу әскері үшін соғыс ережелері" кітабының авторы болды, олардың Ұлылықтары, "Баттал күні жаумен кездесетін поддандылар" деп аталады, оны генерал-лейтенант Маккей жазды және шотланд және ағылшын армиясының барлығына (офицерлер мен сарбаздарға) ұсынылды. ХХІІІ бапта. Оның Ұлылығының хатшысы жариялады. Джон Рид 1693 жылы Эдинбургте қайта басып шығарды. Оның екі кіші інісі, немерелері Эней мен Роберт және үлкен ұлы соның ішінде отбасы мүшелерінің көптегені шотланд бригадасында қызмет етті. 1782 жылы бригада таратылғанда Маккейлер әлі де бригадада болды. Маккей Килликранкидегі жеңілісін өз әскерлерінің плагиндік штықты таулылардың шабуылын тоқтату үшін уақытында орнатуда сәтсіздікке ұшырауына байланысты деп айыптады және оны сақиналы немесе ұялы штыкпен алмастыруды ұсынды. Бұл идея алғаш рет 1678 жылы көрсетілді, бірақ штык құлап түсетін болғандықтан қабылданбады; дереккөздер әр түрлі, бірақ Маккей оны мылтыққа бекіту үшін сақиналы жүйені жобалаған немесе ұсынған.