Кіріспе

Бірнеше түрлі немесе байланысты емес тақырыптарды қамтитын заң жобасы.

Омнибус заң жобасы – бірнеше түрлі немесе байланысты емес тақырыптарды қамтитын ұсынылған заң. "Омнибус" сөзі латын тілінен келген және "барлығы үшін, барлығымен, барлығынан" деген мағынаны білдіреді. Омнибус заң жобасы – бір заң шығарушы органның бір дауыспен қабылдайтын, бірақ бірнеше шараны біріктіретін немесе әртүрлі тақырыптарды қосатын жалғыз құжат. Олардың үлкен көлемі мен ауқымы себепті, омнибус заң жобалары пікірталас пен зерделеу мүмкіндіктерін шектейді. Тарихи деректерге сәйкес, омнибус заң жобалары кейде даулы түзетулерді қабылдау үшін қолданылған. Осы себепті, кейбір адамдар омнибус заң жобаларын демократияға қарсы деп есептейді.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында омнибус заң жобалары кейде "Үлкен жаман" заң жобалары деп аталады. Мысалға, келісу заң жобалары, біріктірілген бюджеттік заң жобалары және жеке жеңілдіктер мен талаптар заң жобалары жатады.

Қаражатты бөлу туралы заңнама

Омнибус заңдары АҚШ Конгресінің бір жылдық омнибус шығындар заңына барлық ведомстволардың бюджетін біріктіру үшін жиі қолданылатын тәсілі болып табылады. Мысалы, 1993 жылғы Омнибус бюджеттік келісім заңы салық кодексін қайта құру арқылы бес жыл ішінде федералдық дефицитті шамамен 496 миллиард долларға азайтуға бағытталған.

Тарихи мысалдар

XIX ғасырда АҚШ-та үш маңызды омнибус заң жобасы болды. 1850 жылғы келісімде Кентукки штатының сенаторы Генри Клей жасаған бес түрлі шара бар еді. Оның мақсаты – құл иелері штаттарының бөлініп кетуіне әкеп соғу қаупі бар аймақтық дауларды басу еді. Қашқан құлдар туралы заң бес келісімнің ең жаман танылған бөлігі болды және оны жоюшылар көбінесе айыптады, ең бастысы – Массачусетс штатының сенаторы Дэниел Вебстер Одақты сақтауға басымдық берді. Миссури штатының құл иесі сенаторы Томас Харт Бентон омнибус келісімге қарсы шығып, оны «бір-бірімен үйлеспейтін, басқаруға қиын заң жобаларының жиынтығы» деп атады. Бұл заң жобасы 1850 жылғы ресми келісім ретінде қабылданбаса да, процесті бастады. Конгресс мүшелерін қанағаттандыру үшін Стивен А. Дуглас келісімді 5 жеке заң жобасына бөліп, оларды қабылдауға қол жеткізді. Нәтижесінде, елдің біртұтастығының бұзылуы мен азаматтық соғыс он жылға кейінге шегерілді. Жауап ретінде Конфедерация штаттарының 1861 жылғы Конституциясы омнибус заңнамасын тыйым салып, әрбір заң жобасы «бір ғана мәселеге қатысты болуы керек және оның тақырыбында көрсетілуі керек» деді (1-бап, 9.20-тармақ). 1868 жылғы маусымдағы Омнибус заңы жеті оңтүстік АҚШ штатының Қайта құру актілерінің талаптарын орындағанын мойындады. 1889 жылғы 22 ақпандағы Омнибус заңы төрт жаңа штатты – Солтүстік Дакота, Оңтүстік Дакота, Монтана және Вашингтонды Одаққа қабылдауды қамтамасыз етті.

Канада

Канадада бір атақты омнибус заң жобасы – 1968–69 жылғы Қылмыстық заңға түзетулер енгізу туралы заң болды. Бұл 126 беттік, 120 баптан тұратын түзету, Лестер Пирсон үкіметінде Әділет министрі болған Пьер Эллиот Трюдо басшылығымен Қылмыстық кодекске қабылданды. Бұл заң гомосексуализм, проституция, аборт, құмар ойындар, қару-жарақ бақылау және мас күйде көлік жүргізу сияқты алуан түрлі мәселелерде ел заңдарын өзгертті. Сонымен қатар, 2012 жылғы Жұмыс және өсу туралы заң да болды. SNC Lavalin ісі, Парламенттік этика комиссарының Джастин Трюдоны кінәлауына әкелді. Бұл іс, фирма Трюдоға 2018 жылғы көктемгі бюджет заңына кейкелген қырықпау келісімін қосуды ұсынған кезде басталды. Сол кездегі Бас прокурор Уилсон Рейболд бұл келісімге санкция беруден бас тартты, нәтижесінде ол 2019 жылдың қаңтарында үкіметтен қуылып, оны қоршаған дау-дамабылға ұласты. Парниктік газ шығарылымдарына баға белгілеу туралы заң, Канаданың 42-ші Парламенті кезінде 2018 жылғы Бюджетті іске асыру туралы заңның №1, 4-бөлімі арқылы жасырылды. SNC Lavalin ісі 6-бөлімнің 20-бөлімі ретінде жасалды.

Басқа елдер

Ирландия Республикасында Конституцияға екінші түзету 1941 жылы қабылданған, елдің негізгі заңына тікелей қатысы жоқ көптеген өзгерістер енгізген конституциялық заң болды. Сербияда 2002 жылы Воеводинаның автономиялық мәртебесін реттейтін «Омнибус» заңы қабылданды. Сол сияқты, Жаңа Зеландияда 2016 жылдың қарашасында Транс-Тынық мұхит серіктестігіне қосылу үшін қажетті заңнаманы қабылдауға бағытталған көп мәселені қамтитын заң жобасы қабылданды. Австралия Конституциясының 55-бабында салық салуға қатысты заңдар «тек салық салу мәселесімен ғана айналысуы керек» және «салық салудың тек бір нысанымен ғана айналысуы керек» делінген (кедендік баждар мен акцизді қоспағанда); салық заңнамасының басқа ережелері заңдық күшіне енбейді. Бұл барлық көп мәселені қамтитын заң жобаларын тыйым салмайды, бірақ салық салуды көздейтін кез келген заң жобасын конституциялық емес деп жариялайды. 2020 жылдың қазан айында Индонезияның Халық өкілдері кеңесі жұмыс орындарын құру жөніндегі «Омнибус» заңын қабылдады – бұл заң шетелдік инвестицияларды тартуға және бизнес реттеуді азайтуға бағытталған, бірақ қарсыластарының пікірінше, қоршаған ортаға зиян келтіріп, еңбек құқықтарына қауіп төндіреді. Бұл бүкіл елде жұмысшылар мен студенттердің наразылықтары мен тәртіпсіздіктеріне әкеп соқты.