Баварияның сопийы герцогі Вильгельм V (1579-1597)

Кіріспе

Вильгельм V (29 қыркүйек 1548 – 7 ақпан 1626), "Тақуа" деп аталатын (немісше: Wilhelm V., der Fromme, Herzog von Bayern) – 1579 жылдан 1597 жылға дейін Бавария герцогы болды.

Білім және ерте өмір

Вильгельм V Ландшутта Альберт V пен Австрияның архигерцогинясы Аннаның ұлы ретінде дүниеге келді. Ол иезуиттерде білім алды және иезуиттік контрреформацияның қағидаларына терең берілді. Оған «Тақуа» деген лақап берілгенінің себебі, ол күнделікті өмірін қасиетті миссаға (мүмкіндігі болғанда күніне бірнеше рет), дұғаға, ойша толғануға және рухани оқуға арнады. Ол қоғамдық құлшылыққа, шерулерге және қажылық сапарларға қатысты. Вильгельм V тақ мұрагері ретінде ежелгі бекінілген Виттельсбах ордасы – Траусниц қамалында тұрды, оны 1568 және 1578 жылдар аралығында кеңінен қайта жаңартып, жөндеу жұмыстарын жүргізді. Оның жобалары, соның ішінде аркалы ішкі ауланың салынуы, готикалық қамалдың Ренессанс сарай кешеніне айналуына әкелді.

Билік

Виттельсбах әулетінен шыққан әкесі мен атасы сияқты Вильгельм V де контрреформацияны ынталы түрде қолдады. 1583 жылы жасаған жорығы арқылы ол бауыры Эрнестке Кельн архиепископтығын қамтамасыз етті; ал бауыры Фердинанд Кёльн соғысының алғашқы 18 айында Бавария әскеріне басшылық етіп, сайлаушы лауазымын бекітуге тырысты. Ақырында, Парма герцогы Александр Фарнезе басқаратын испан армиясы кальвинист үміткер Гебхард Трюхесс фон Вальдбургті ығыстырып, Эрнесттің Кёльн электораты мен архиепископтығына толық ие болуына мүмкіндік берді. Бұл мәртебе шамамен 200 жыл бойы отбасының қолында болды. Вильгельм V-тің екі ұлы да рухани мансапқа қадамал болды: Бавариялық Филипп Вильгельм Регенсбург епископы болды, соңынан кардинал дәрежесіне жетті, ал Бавариялық Фердинанд өзінің ағасынан кейін Кельн архиепископы болды. 1591 жылы Филипп Вильгельм Зальцбургты Берхтесгаден аббаттығынан, оның ұлы Фердинандтың болашақ иелігінен қуды. Вильгельм V билігінің кезінде католик емес азаматтар Бавариядан кетуге мәжбүр болды, сондай-ақ теологиялық мәселелер бойынша Вильгельм V-ке кеңес беру үшін, дәстүрлі құпия кеңес немесе қазынадан тәуелсіз Гейстлигер Рат деп аталатын шіркеу кеңесі құрылды. Гейстлигер Рат герцогтіктің католик дін қызметкерлерін тұрақты сапарлар арқылы қадағалап, тәртіпке келтірді; олардың жылдық тәуба тартуы мен қатысуы туралы куәліктер беру арқылы барлық мемлекеттік қызметкерлердің католицизмін бақылады; жаңа католик мектептерін, колледждерін, діни ордендердің жаңа үйлерін, әсіресе иезуиттер мен капуциндер (ерлер үшін) және урсулиндер (әйелдер үшін) сияқты миссионерлік және білім берумен айналысатын орындарын қаржыландырды. Вильгельм V герцогтығындағы колдовствоға қарсы күрес нәтижесінде көптеген өлім жазаларына жауапты болды. 1582 жылы Вильгельм V Габсбургтардың Тироль герцогы Фердинанд II-ге (1529-1595) бес түркиші мен бір барабаншысы бар түркиш автоматын сыйға тартты. Автоматты Аугсбургтің еркін императорлық қаласында зергер Валентин Драуш және сағатшы Ханс Шлотхайм жасаған. 1583 және 1597 жылдар аралығында Мюнхенде контрреформацияның рухани орталықтары ретінде иезуиттердің Киелі Михаил шіркеуі мен колледжі салынды. Вильгельм V шіркеумен байланысты жобаларға, соның ішінде Бавариядан тыс, Азия мен Америкаға дейінгі миссионерлерді қаржыландыруға жұмсаған қаражат Бавария қазынасына үлкен салмақ салды. 1590 жылы Вильгельм V герцогтардың қарызын өтеу үшін көп мөлшерде алтын жасауға уәде берген итальяндық алаяқ Марко Брагадиноны шақырды, бірақ ол сәтсіз болғаннан кейін жазаланды. Вильгельм V 15 қазан күні 1597 жылы ұлы Максимилиан I пайдасына тақтан бас тарды және өмірінің соңына дейін ой-толғаныс пен дұғада өткізген монастырға кетіп қалды. Ол 1626 жылы Ескі Шлайсхайм сарайында қайтыс болды және Мюнхендегі Санкт-Михаэль шіркеуіне жерленді.

Like his Wittelsbach father and grandfather, William V was a strong supporter of the counter reformation. He secured the archbishopric of Cologne for his brother Ernest with his campaign in 1583; his brother Ferdinand commanded the Bavarian army in the first 18 months of the Cologne War in an effort to secure the Electorate. Eventually, the Spanish army, under the command of Alexander Farnese, Duke of Parma expelled the Calvinist contender for the Electorate, Gebhard Truchsess von Waldburg, and Ernst secured sole possession of both the Electorate and the Archdiocese of Cologne. This dignity remained in the possession of the family for nearly 200 years. Two of William V's sons also followed ecclesiastical careers: Philipp Wilhelm of Bavaria became the Bishop of Regensburg and eventually a Cardinal, and Ferdinand of Bavaria succeeded his uncle as Archbishop of Cologne. In 1591, Philipp Wilhelm expelled Salzburg from the Berchtesgaden Provostry, the future possession of his son Ferdinand. During William V's reign, non Catholics were forced to leave Bavaria, and the so called Geistlicher Rat, an ecclesiastical council, was formed to advise William V on theological affairs, independent of the traditional privy council or the treasury, which administered secular affairs. The Geistlicher Rat supervised and disciplined the duchy's Catholic clergy through regular visitations; it controlled the Catholicism of all the state officials by issuing certificates documenting their annual confession and communion; it funded new Catholic schools, new Catholic colleges, new houses of religious orders, especially the missionary and educational ones, such as the Jesuits and Capuchins for men and the Ursulines for women. William V is responsible for numerous executions due to witch hunts in his duchy. In 1582 William V gifted a Trumpeter Automaton with five trumpeters and one drummer to the Habsburg Archduke of Tyrol Ferdinand II (1529 1595). The Automaton was crafted in the Free Imperial City of Augsburg by the jeweler Valentin Drausch and the clockmaker Hans Schlottheim. The Jesuit St. Michael's Church and college of the Jesuits were built in Munich between 1583 and 1597 as spiritual centers for the counter reformation. William V's spending on Church related projects, including funding missionaries outside Bavaria—as far away as Asia and the Americas—put tremendous strain on the Bavarian treasury. The Italian confidence man Marco Bragadino who was promising to make copious amounts of gold to erase the Dukes's debts was called upon by William V in 1590, and executed after he had failed. William V abdicated on 15 October 1597 in favour of his son, Maximilian I and retired into a monastery where he spent the remainder of his life in contemplation and prayer. He died in 1626 at the Old Schleissheim Palace and was buried at St. Michael's Church, Munich.

Мәдени қызмет

Ландшут ханзадасы Вильгельм V өнерді демеушілік етті. Оның сарай архитекторы Фридрих Сустрис Ландшуттағы Траусниц сарайын безендіру және қайта жаңарту жұмыстарына жауапты болды. Кейіннен билікке келген соң Сустрис Мюнхен Резиденциясын кеңейту, оған іргелес колледжді салу, Мюнхендегі Вильгельмин сарайын (сонымен қатар Максбург деп те аталады) және Санкт-Михаэль шіркеуін салуды жүзеге асырды. 1589 жылы Вильгельм V Хофбрау сыра қайнату зауытын салды. Ескі Шлайсхайм сарайы 1598 жылы Вильгельм V-тің бастамасымен Ренессанс стиліндегі шалғайдағы үй және Дахау сарайының жанындағы усақ үй ретінде салынды. Оның сарайында мүсіншілер Ханс Крумпер және Губерт Герхард, сондай-ақ суретшілер Питер Кандид және Ханс фон Аахен жұмыс істеді.