Уильям III: Нидерланды мен Люксембург патшасы

Кіріспе

Нидерланды королі 1849 - 1890 жылдары. Вильгельм III (нидерланд тілінде: Willem Alexander Paul Frederik Lodewijk; ағылшын тілінде: William Alexander Paul Frederick Louis; 19 ақпан 1817 - 23 қараша 1890) – 1849 жылдан 1890 жылы қайтыс болғанға дейін Нидерланды королі және Люксембургтің ұлы герцогы болды. Ол сондай-ақ 1849 жылдан бастап 1866 жылы герцогтық таратылғанға дейін Лимбург герцогы болды. Вильгельм – Нидерланды королі Вильгельм II және Ресейдің Анна Павловнасының ұлы. 1840 жылы әкесі Вильгельм I тақтан бас тарғаннан кейін ол Оранж князі атанды. 1849 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Нидерланды тағына отырды. Вильгельм 1839 жылы туған апасы Виртембергтің Софиясына үйленді, олардың Вильгельм, Морис және Александр деген үш ұлы болды, олардың барлығы одан бұрын қайтыс болды. София 1877 жылы қайтыс болғаннан кейін 1879 жылы Вальдек және Пирмонттың Эммасына үйленді, олардың бір қызы Вильгельмина дүниеге келді, ол Вильгельмнен кейін Нидерланды тағына отырды. Сонымен қатар, Нассау графы Отто I-нің соңғы әулеттік ұрпағы болғандықтан, Люксембургтің Ұлы Герцогтігінің тағына оның әкесінің желісі бойынша он жетінші туысы (және анасының желісі бойынша үшінші туысы) Адольф отырды. 2024 жылғы мәліметтер бойынша, ол Нидерланды тағында отырған кезінде қайтыс болған соңғы монарх, өйткені оның барлық мұрагерлері балаларының игілігі үшін тақтан бас тартты.

Ерте өмір

Уильям 1817 жылғы 19 ақпанда Брюссельдегі Ұлт сарайында дүниеге келді. Ол Нидерландтың болашақ патшасы Вильгельм II және Ресейдің Анна Павловнасының үлкен ұлы болды. Оның үш інісі болды, олардың біреуі нәресте кезінде қайтыс болды, сондай-ақ бір әпкесі де болды. 1827 жылы, он жасында, ол Нидерланд Корольдік армиясының құрметті полковнигі болып тағайындалды. 1830 жылдары ол Гренадерлер полкінде лейтенант қызметін атқарды. 1834 жылы ол Императорлық Ресей армиясындағы Киевтің №5 гранадер полкінің құрметті командирі болды. 1839 жылғы 18 маусымда Штутгартта Вюртемберг патшасы Вильгельм I мен Ресейдің Ұлы герцогинясы Екатерина Павловнаның қызы Софияға үйленді. Бұл неке бақытсыз болды және балаларына байланысты күреспен сипатталды. София – либералдық көзқарастағы зиялы, диктатураға ұмтылатын нәрсені жек көретін, мысалы, әскерді. Уильям қарапайым, консервативті және әскери іске құштар болды. Ол үйде интеллектуалдық әрекеттерге тыйым салды, осының нәтижесінде Ұлыбритания королевасы Виктория, принцесса Софиямен хат алмасып, оны білімсіз шаруа деп атады. Бірақ оның отбасынан тыс қарым-қатынастары «Нью-Йорк Таймс» газетінің оны «заманның ең әдепсіз адамы» деп сипаттауына себеп болды. Некедегі тартыстың (кейіннен саяси тартыстың) тағы бір себебі – оның тез мінезділігі болды; ол бір күні біреуге ашуланып, келесі күні өте әдепті болуы мүмкін еді. Вильгельм 1848 жылғы конституциялық өзгерістерді, оны әкесі (Вильгельм II) мен Йохан Рудольф Торбек бастады, жек көреді. Оның әкесі оларды өзгеретін заманда монархияның сақталуының кілті деп санады. Либерал болған София да осы пікірді бөлісті. Уильям оларды патшалық биліктің қажетсіз шектеулері деп қарады және атасы Вильгельм I-нің үлгісіндегі ағартушы деспот ретінде билеуді қалаған. Ол таққа құқығын кіші інісі Генриге, кейіннен үлкен ұлына беруді ойлады. Анасы оны бұл әрекеттен бас тартуға көндірді. Голландия конституциясы тақтан бас тартуға мүмкіндік бермеді. 1849 жылғы 17 наурызда әкесі қайтыс болды және Вильгельм Нидерланд тағына отырды. Ол сол сәтте Кливленд герцогинясының Раби сарайында қонағы болды. Голландия үкіметінің өкілдері Лондонға жаңа патшамен кездесуге барды. Вильгельм қайтып оралуға құлшынбады, бірақ оны көндірді. Келген соң, жаңа патшайым күйеуіне: «Сен келістің бе?» – деп сұрады. Жаңа патша маңқыланды, бірақ ол бұл мәселеде біраз уақытқа дейін күмәндана берді.

William was born on 19 February 1817 in the Palace of the Nation in Brussels, which was part of the United Kingdom of the Netherlands at the time. He was the eldest son of the future king William II of the Netherlands and Anna Pavlovna of Russia. He had three brothers, one of whom died in infancy, and one sister. In 1827, at the age of ten, he was made an honorary colonel in the Royal Netherlands Army. In the 1830s, he served as lieutenant in the Grenadiers Regiment. In 1834, he was made honorary commander of the Grenadiers Regiment of Kiev nr. 5 in the Imperial Russian Army. He married his first cousin, Sophie, daughter of King William I of Württemberg and Grand Duchess Catherine Pavlovna of Russia, in Stuttgart on 18 June 1839. This marriage was unhappy and was characterized by struggles about their children. Sophie was a liberal intellectual, hating everything leaning toward dictatorship, such as the army. William was simpler, more conservative, and loved the military. He prohibited intellectual exercise at home, for which action Queen Victoria of the United Kingdom, who corresponded with Princess Sophie, called him an uneducated farmer. His extramarital enthusiasms, however, led the New York Times to call him "the greatest debauchee of the age". Another cause of marital tension (and later political tension) was his capriciousness; he could rage against someone one day, and be extremely polite the next. William loathed the 1848 constitutional changes initiated by his father (William II) and Johan Rudolf Thorbecke. His father saw them as key to the monarchy's survival in changing times. Sophie, who was a liberal, also shared this view. William himself saw them as useless limitations of royal power, and would have preferred to govern as an enlightened despot in the mold of his grandfather, William I. He considered relinquishing his right to the throne to his younger brother Henry and later to his older son. His mother convinced him to cancel this action. The Dutch constitution provided no way to relinquish one's claim to the throne. On 17 March 1849, his father died and William succeeded to the throne of the Netherlands. He was at that moment a guest of the Duchess of Cleveland in Raby Castle. Representatives of the Dutch government traveled to London to meet their new king. William was reluctant to return, but he was convinced to do so. Upon arrival the new queen welcomed her spouse with the question "did you accept?". The new king nodded, but he remained uncertain about the matter for some time.

Билік

Вильгельм өзінің үлкен ұлы, Оран князі Вильгельм 18 жасқа толғанда бірнеше рет тақтан бас тартуды ойлады. Бұл 1858 жылы болды, бірақ Вильгельм шешім қабылдауға қиналғандықтан, патша болып қалды. Оның алғашқы әрекеті – Вильгельм жек көретін 1848 жылғы конституцияның либералды авторы Торбеке парламенттік кабинетін тағайындау болды. 1853 жылы Рим-католик шіркеуінің епископтығы қайта жаңғырылғанда, ол консерваторлық қолдаудың артуын және Торбекені қызметтен босатуға себеп тапты. Билік құрған алғашқы екі онжылдықта ол бірнеше кабинетті таратып, Штаттар генералын бірнеше рет таратып, парламенттің жоғарғы палатасының қолдауы болғанша билік жүргізетін патшалық кабинеттерді орнатты. 1856 жылғы «Люксембургтік төңкеріс» деп белгілі болған оқиғада Вильгельм Люксембург үшін жаңа, реакциялық конституцияны бір жақты түрде қабылдады, оны жеке басқарып, Нидерланд тәжінен бөлек ұстады. 1867 жылы Франция Люксембургті сатып алуды ұсынды, бұл Люксембург дағдарысына әкелді, ол Пруссия мен Франция арасында соғысқа жақын болды. Алайда, Лондонның екінші шарты Люксембургті толық тәуелсіз мемлекет ретінде бекітті. Билік құру кезеңінде король буржуазиялық либералдық азаматтары арасында азая түсті, оның еркі олардың қарсылығы мен сықақтарын тудырды, бірақ қарапайым халық арасында өте танымал болды. Король алып денелі, дауысы қатты адам еді. Ол мейірімді де, жақсы мінезді болуы мүмкін, бірақ кенеттен қатыгез және тіпті зорлыққа ұшырауы мүмкін. Ол қызметшілерін тепкілеп, ұрып-соғуға бейім болды. Ол сарайдағыларын қорқыту мен қорлауға ұмтылды. Король жануарларға да қатыгездік жасады. Оның министрлері одан қорқып жүрді. Оның айналасындағылардың көпшілігі оның белгілі бір дәрежеде ақылдан адасқанын мойындады. Вильгельм қайтадан үйленуге құштар еді. 1878 жылы ол өзінің немере қызы, Саксен-Веймар-Эйзенах княжнасы Элизабет Сибиллаға алғашқы ұсыныс жасады. Содан кейін ол кішкентай неміс княздығы Вальдек пен Пирмонттың княжнасы Паулинамен және жеке өмірінде даулы тарихы бар Дания княжнасы Тирамен некелесуді қарастырды. Ақырында ол Паулинаның кіші қарындасы Эмма Вальдек пен Пирмонттан үйленуге шешім қабылдады. Кейбір саясаткерлер оның корольден 41 жылға кіші болғанына қатты ашуланды. Алайда, Эмманың мейірімді әйел екені көрінді. Вильгельм парламенттен рұқсат сұрады, ол оңай берілді. Жұбайлар 1879 жылдың 7 қаңтарында Бад-Арольсенде үйленді. Эмма Вильгельмнің тез өзгеретін мінезіне жағымды әсер етті және неке өте бақытты болды. Оның билігінің соңғы онжылдығы сөзсіз ең жақсы кезеңі болды. Король үкіметтің көптеген салаларына араласуын тоқтатты. 1880 жылы Вильгельмина дүниеге келді. Ол 1884 жылы Вильгельмнің бірінші некесінен қалған соңғы ұлының қайтысынан кейін мұрагер атанды. 1878 мен 1884 жылдар арасында көптеген еркек мұрагерлер қайтыс болды. 1887 жылы Вильгельм патша ауыр сырқатқа шалдықты. Ол бүйрек ауруынан зардап шекті. Алайда, 1888 жылы ол 20 адамның өмірін сақтағаны үшін құтқарушы Дорус Райкерске жеке алтын медаль табыс етті. 1888 және 1889 жылдары ауру корольдің ақыл-есі нашарлай бастады. Мемлекеттік кеңес, содан кейін королева Эмма регенттікке өтті. Вильгельм III-і әйелдерге құмарлық танытқаны және әртүрлі сүйіктілерінен бірнеше ондаған заңсыз баласы болғаны мәлім болды.

William repeatedly contemplated abdicating as soon as his eldest son William, Prince of Orange, turned eighteen. This occurred in 1858, but as William was uncomfortable making a decision he remained king. His first act was the inauguration of the parliamentary cabinet of Thorbecke, the liberal designer of the 1848 constitution, whom William loathed. When the Roman Catholic hierarchy of bishops was restored in 1853, he found growing conservative support and a reason to dismiss Thorbecke. In the first two decades of his reign, he dismissed several cabinets and disbanded the States General several times, installing royal cabinets which ruled as long as there was support in the elected second chamber of parliament. In what became known as the "Luxembourg Coup of 1856", William unilaterally instituted a new, reactionary constitution for Luxembourg, which he ruled personally, separate from the Netherlands crown. In 1867, France offered to buy Luxembourg, leading to the Luxembourg Crisis, which almost precipitated war between Prussia and France. However, the subsequent Second Treaty of London confirmed Luxembourg as a fully independent country. During his reign, the king became more and more unpopular with his bourgeois liberal subjects, his whims provoking their resistance and mockery, but remained quite popular with the common man. The king was a man of immense stature and with a boisterous voice. He could be gentle and kind, then suddenly he could become intimidating and even violent. He kicked and hit his servants about. He was inclined to terrorize and humiliate his courtiers. The king was cruel to animals as well. His ministers were afraid of him. Most people around him agreed that he was, to some degree, insane. William remained eager to remarry. In 1878, he first proposed to his niece, Princess Elisabeth Sybille of Saxe Weimar Eisenach. He then considered marriage with Princess Pauline of Waldeck and Pyrmont, a small German principality, and Princess Thyra of Denmark, who had her own private scandalous history. He finally decided to marry Pauline's younger sister Emma of Waldeck and Pyrmont. Some politicians were quite angry, as she was 41 years the king's junior. Emma showed herself, however, as a cordial woman. William asked permission from parliament, this was easily granted. The couple were quickly married in Bad Arolsen on 7 January 1879. Emma had a relieving influence on William's capricious personality and the marriage was extremely happy. The last decade was without any doubt the best of his reign. The king had stopped interfering with most aspects of government. In 1880, Wilhelmina was born. She became heir presumptive in 1884 after the death of the last remaining son from William's first marriage. Many potential male heirs had died between 1878 and 1884. King William became seriously ill in 1887. He was suffering from a kidney ailment. However, in 1888, he personally presented a gold medal of honor to the lifeboat hero Dorus Rijkers, for saving the lives of 20 people. In 1888 and 1889, the ailing king became increasingly demented. The Council of State and then Queen Emma became regents. William III was known to be a philanderer and had several dozen illegitimate children from various mistresses.