Кіріспе

«Shaft in Africa» – Джон Гиллерминнің 1973 жылғы американдық фильмі. Бұл «Shaft» сериясының үшінші фильмі, онда Джон Шафт рөлін Ричард Раундтри ойнады. Сценарийді Стерлинг Силлифант жазған. Фильмнің бюджеті 1,5 миллион долларды құрады, бірақ кассада сәтсіздікке ұшырап, бар болғаны 1 миллион доллар табыс әкелді. Metro Goldwyn Mayer мүлікті теледидарға жылдам сатты, бірақ телесериал жеті бөлімнен кейін тоқтатылды.

Сюжет

Нью-Йорктегі пәтерінде Джон Шафтты ұйықтатады, кейін оны құлықпен алып кетеді де, физикалық күш қолданумен қорқытып, ақша уәдесімен және сүйкімді репетитордың сөзімен Африкаға баруға көндіреді, ол жергілікті тілде сөйлейтін, көшіп-қонып жүретін жұмысшының рөлін қабылдайды. Оның міндеті – иммигранттарды Еуропаға контрабандамен өткізіп, оларды қанаумен айналысатын қылмыстық ұйымды жою. Бірақ жамандық жасаушылар оның жолда екенін біліп алады. Шафт жұмысқа орналасу үшін алдымен сынақтан өтеді: ол сусыз, қатты ысытылған бөлмеде, едені терең құммен жабылған жағдайда Африканың шамаменгі климатын сезінеді. Шафт өзін құммен жауып, күн соққысынан сақталып, жаңа жұмыс берушісімен келісімге келеді. Содан кейін Шафт Африка мен Францияда адам саудасы және құлдықпен айналысатын ұйымды құрту үшін миссияға шығады.

Өндіріс

Фильм 1972 жылдың қазан айында жарияланды. Келесі айда Стирлинг Силлифант сценарий жазып жатқаны, бастапқыда «Шафт Джибутиде» деп аталған, қазіргі заманғы құл саудасы туралы және Джон Гиллермин режиссер болатыны хабарланды. Силлифант 1971 жылы оқыған газет мақаласынан шабыттанды. Онда Италиядан Францияға келе жатқан жүк көлігінде 30 африкалықтың контрабандалық жолмен тасылғаны анықталды; оларды дерлік еш төлемақысыз жұмысқа пайдалану жоспарланған. Ричард Раундтри: «Атмосфераның өзгеруі өте жақсы, нағыз серпіліс. Сондай-ақ, бұл сценарийі де жақсырақ» деді. Фильмді Эфиопияда түсіруге шешім қабылданды, себебі ол Арба Минч, Масава, Харар және Аддис-Абеба сияқты локацияларға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Барселона, Мадрид, Париж және Нью-Йорк қалаларында да түсірілімдер жүргізілуі жоспарланған. Түсірілім 1972 жылдың 11 желтоқсанында басталды. Ричард Раундтри мен Вонетта МакГие түсірілімге кіріспес бұрын император Хайли Селассиеге таныстырылды. «Мен тек чектерді ғана аламын», деді ол. «Мен ко-продюсер болсам деп ойлағанмын, бірақ бұл идея маған ұнамайды. Африка – Нью-Йорк жігіті үшін қызық жер, кейіпкерге сай емес сияқты». Дегенмен ол фильмнің 29%-ның үштен бірін алды. 1973 жылдың қаңтарында, фильм шықпастан бұрын, MGM компаниясы «Шафт Африкада» сериалынан кейін түсірілетін «Шафт» телесериалын CBS телеарнасына сатқанын жариялады. Түсірілім маусым айында басталуы керек еді. Variety басылымында Артур Д. Мерфи: «Стерлинг Силлифанттың сценарийі, Эрнест Тидиман кейіпкерлерінен алынған, күтпегендей жақсы және сюжеттің эпизодтық саяхатына қарамастан, тұрақты» деп жазды. Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге 4 жұлдыздан 2,5 жұлдыз берді және оны «ерекше шизоидты фильм» деп атады: «бір жағынан, 70-ші жылдардың ашық сексуалдылығы, екінші жағынан, 40-шы жылдардың ақ диалогтары, сырттай қарағанда, заманауи қара жігіттің аузынан шығарылған». Los Angeles Times газетінің Кевин Томас: «Бұл жақсы ойын-сауықпен қатар, АҚШ-тан тыс жерлерде қара нәсілділерді ақ нәсілділердің қанауын өткір және маңызды тұрғысынан көрсетеді және халықаралық қара нәсілділердің ынтымағына қажеттілік туралы ой салады» деп жазды. The Washington Post газетінде Гари Арнольд: «Шафттың соңғы эпизоды Африкада Харлемдегіден гөрі аз шабыттанды. Сценарист Стерлинг Силлифант пен режиссер Джон Гиллермин жасырын сюжетті қандай да бір сенімділікпен, қызығушылықпен немесе юмормен дамытқандары үшін айыпталуға болмайды» деп жазды. Пікірлерді жинақтайтын сайттың сыншысы Деннис Шварц фильмге B− бағасын берді, оны «қарапайым, бірақ оңай түсінілетін ойын-сауық оқиғасы» деп сипаттады, ол Джеймс Бонд триллеріне ұқсайды. Rotten Tomatoes сайтында фильм 10 сыншының пікірлеріне сүйене отырып, 60% «жаңа» рейтингіге ие.

Кассалық жинақ

"Африкадағы Шафт" алдыңғы екі фильмнің қаржылық табысына жете алмады, себебі 1973 жылы кинотеатрлар блэксплойтинг фильмдерімен толып кеткен еді (әсіресе, осы жанрдың ең танымал фильмі – Джеймс Бондтың "Тірі қал және өлімге жібер" фильмі, ол "Африкадағы Шафт" фильмінен бір аптадан кейін рекордтық касса жинады), ал алғашқы екі "Шафт" фильмі жанрда ешқандай бәсекелестіксіз шыққан болатын. Фильм түсіріліміне дейін тағы да "Шафт" фильмдері түсіріледі деген үміт болған. Льюис түсірілім барысында: "Шафтты Джеймс Бонд сияқты кез келген жерге алып жүруге болады, бірақ болашақ осы фильмнің нәтижесіне байланысты. Біз келісімшарт бойынша тағы бір фильмге бас тарта алмас едік, бірақ енді 'Метро' телесериалға кірісіп жатыр, ол нарықты белгілі бір деңгейде қанағаттандыра алады. Дегенмен, егер бұл фильм сәтті болса, біз тағы да Шафтты көреміз деп ойлаймын." Алайда, 2000 жылға дейін "Шафт" фильмінің жалғасы шықпады.