Кіріспе

Тайвань тәуелсіздігін қолдайтын ұйым. Дүниежүзілік Тайвань тәуелсіздігі үшін біріккен ұйым (WUFI) – Тайвань тәуелсіздігін қолдайтын ұйым. Ол 1970 жылы Канада, АҚШ, Жапония, Еуропа және Тайваньдағы бірдей мақсаттағы ұйымдардың күшімен құрылды. Оның мақсаты – Тайвань Республикасын құру. 1995 жылдан 2011 жылға дейін WUFI төрағасы қызметін атқарған тәуелсіздік жақтасы Нг Чиау Тонг 2011 жылдың 17 қарашасында операциядан туындаған асқынулар салдарынан қайтыс болды.

1940-шы және 1950-ші жылдар

1947 жылғы 28 ақпанда Тайваньда 228 қырқыны болды. Оқиғадан кейін 3 жыл ішінде тайваньдық эмигранттар Томас Ляо және Чэнь Чихсюнг Жапонияда Тайвань демократиялық тәуелсіздік партиясын құрды, ал кейіннен 台灣共和國臨時政府-қа жетекшілік етті. 1950 жылы Формозадан шыққан тайваньдықтардың бір тобы "Тайвань жастары" айлық журналын ұйымдастырып, жариялады, сондай-ақ жас тайваньдық тәуелсіздік жақтастарын біріктіруді бастады. Мұның себептері тек саяси болмады. Ұлтшыл Қытай үкіметі жер реформасын жүргізіп, жер иелері өңдемеген жерлерді сатып алып, оларды шаруаларға пайызсыз сатты. Өтемақы ретінде акция сертификаттарын алғандар бұл алмасуға наразы болды. Жапон тілін қоғамда қолдануға тыйым салу, колониялық билік кезінде жапон тілінде білім алған көптеген тайваньдықтарға қиындық туғызды. Жапон шенеуніктері көбінесе қатаң стандарттарды сақтайтын адал болды. 1954 жылы тайваньдық американдық студенттер (Джей Лоу, Джон Лин, Эдвард Чен, Тон Кет Янг) Филадельфияда 3F (Формосалықтар үшін еркін Формоса) ұйымын құрды. Бірнеше жылдан кейін 3F UFI (Тәуелсіздік үшін Біріккен Формосалықтар) болып қайта ұйымдастырылды.

1970 жылдар

1970 жылдың сәуір айында Корнелл университетінің UFAI мүшесі Питер Хуан Нью-Йорк қаласында түскі асқа шақырылған Чианг Чинг Куоға қастандық жасауға тырысты. Хуан Чиангқа тапаншадан атты, бірақ жарақат келтіре алмады. Хуан тұтқындалып, кінәсін мойындады; оның әріптесі Чен Цу Цай Швецияға қашып кетіп, кейін АҚШ-қа қайтарылды. Желтоқсан айында Нью-Йоркте Дүниежүзілік Біріккен Тайвандықтар Тәуелсіздік үшін (WUFI) ресми түрде құрылды. 1971 жылдың қаңтар айында WUFI Тайван тәуелсіздігі үшін күресу туралы жариялады. Қатысуы мүмкін болғандар: Джордж Чанг, Тронг Чай, Ло Хок Цуан, Кю Бун Ки, Чжан Цю Сюн, Ван По Вэн. Сол кездесуде ай сайынғы «Тайван Тәуелсіздігі» атты ақпараттық бюллетень шығару туралы шешім қабылданды. Нью-Йоркте бірнеше WUFI мүшелері Тайван үшін адам құқықтарын талап етіп, Біріккен Ұлттар Ұйымы алдында тізбектеліп тұрды. Маусым айында WUFI Денисон университетінде шамамен 90 адам қатысқан алғашқы құпия жиынын өткізді. Клайд Кианг пен Том Ценг құпия кодты түсінбегендіктен қатыса алмады. Уильямспорттағы Кішкентай Лига Әлем Чемпионатында топ әуе шаруасынан баннер тарту үшін ұшақ жалдады. Тайванның туларын КМТ-ны қолдайтын топтар алып қойды, соның салдарынан Тайван тәуелсіздігін жақтаушылармен қақтығыстар болды. WUFI 1971 жылдан 1975 жылға дейін Тайванға құпия Тайван тәуелсіздігі туралы хабарламалар жіберу үшін үгіт науқанын жүргізді. Тайван тәуелсіздігінің символы – шеңбердің үстіндегі үшбұрыш. 1979 жылы Каосиунг оқиғасы болды.

1980 жылдар

Каошиунг оқиғасы болғаннан кейін, 1980 жылдың 28 ақпанында Лин И Сыңның отбасы құрылықта өлтірілді. Бұл Тайваньдағы тайваньдық қауымдастықты Тайваньдағы қозғалысқа қаржы жинауға белсендіртті. 1980 жылы «Тайвань Трибьюны» жарияланып, Тайвань тәуелсіздігін қолдаушылар арасында таратыла бастады. Солтүстік Америкада ұйымдастырылған аймақтық тайваньдық конференциялары спикерлерді шақырып, Тайваньдағы қозғалысты қолдау үшін қаржы жинады. АҚШ және Канада үкіметтеріне лобби жасау үшін қауымдастықты ұйымдастыруға шын ниетпен кірісті. 1979-1980 жылдары АҚШ-тағы Гоминьдан кеңселері мен шенеуніктерге жасалған бірнеше бомбалау шабуылдары нәтижесінде, 1980 жылдың мамырында Әділет министрлігі ВУФИ-ді террористік ұйымдар тізіміне қосты. 1984 жылы тайваньдықтар Калифорнияға келіп, қытай-американдық жазушы Генри Люді өлтірді. Лю белсенді болған жоқ. Оның орнына Тайвань үкіметі қорғағысы келген мәліметтерді ашатын жазбалардан қауіптенді. Кітапта көп жаңа ақпарат жоқ. 1988 жылы Тайваньда Дүниежүзілік тайваньдық конференциясы өткізілуге тиіс болды. ВУФИ мүшелері осы конференцияға қатысып, тайваньдықтарға Тайвань тәуелсіздігін қолдаушылар Тайваньның ең жақсы мүддесіне қызмет етуге тырысатын адамдар екенін жеткізуге тырысты.

1990 жылдар

WUFI 1971 жылы құрылғаннан бері, жер үстіндегі басшылығы Тайваньда Тайвань тәуелсіздігін ашық қолдау тұтқындау мен түрмеге қамауға алып келетін болғандықтан, шетелдегі тайваньдық қозғалыс болды. 1990 жылы шетелдегі Тайвань тәуелсіздік қозғалысы қара тізімге қарсы күресіп, басшылығын Тайваньға қайтаруға белсенді әрекет етуге шешім қабылдады. 1991 жылы Тайваньға оралған WUFI басшыларының көпшілігі тұтқындалып, түрмеге қамалды. WUFI-дың шетелдегі мүшелері мен жақтастары Тайванға қысым көрсету үшін ынтымақтастық акцияларын ұйымдастырды.

Қара тізім

Шетелдегі тайваньдық құқық қорғаушылар мен тәуелсіздік жақтастары Тайваньтағы Гоминьдан үкіметінен жазаланды. WUFI-дің белсенді мүшелерінің көбі қара тізімге енгізіліп, Тайваньдағы туыстарына бару мүмкіндігінен айырылды. Кейбіреулері 1960 жылдардан бері қара тізімде болды. Аталған тізім 1993 жылы алынып тасталды.